II SA/Lu 32/24

II SA/Lu 32/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Jacek Czaja /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1756/24 - Wyrok NSA z 2025-06-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1300
art. 2 ust. 7 lit. c, art. 23 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z [...] października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania J. K. (dalej także jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej jako: Prezydent) z [...] sierpnia 2023 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
J. K. wnioskiem z 31 sierpnia 2021 r. wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki – K. K.. We wniosku wskazała, że w skład jej rodziny, oprócz strony i jej córki wchodzi również jej dorosły syn – C. K..
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, organ wyliczył, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 777,45 zł miesięcznie (k. 30 akt admin.), czyli nie przekraczał kryterium dochodowego wynoszącego 900 zł. Prezydent decyzją z [...] października 2021 r. przyznał J. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej córki K. K. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2021 r. do dnia 30 września 2022 r.
Skarżąca w piśmie z 6 października 2022 r. (k. 38 akt admin.) oświadczyła, że wnosi o "wykreślenie ze składu rodziny z dniem 6 października 2022 r. mojego syna – C. K.", ponieważ nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W toku postępowania wskazywała, że C. K. wyprowadził się z domu 15 września 2021 r. (oświadczenie – k. 60).
Prezydent, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania wznowieniowego, decyzją z [...] lipca 2023 r., uchylił powyżej wskazaną decyzję ostateczną z [...] października 2021 r., którą przyznano stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla K. K. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. i przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla K. K. w kwocie 233,82 zł miesięcznie na ten okres. Organ zaliczył wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2 805,84 zł za wskazany powyżej okres na poczet świadczenia przyznanego tą decyzją.
Wydając powyższą decyzję organ pierwszej instancji wziął pod uwagę, że rodzina skarżącej składa się z dwóch osób – nie zaś trzech – i na tej podstawie ustalił, że w 2020 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 27 988,28 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1 166,18 zł i w rezultacie przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 900 zł, o kwotę 266,18 zł. W związku z powyższym organ ustalił świadczenie zgodnie z dyspozycją art. 9 ust. 2a u.p.o.u.d.a. Prezydent uznał, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka do przyznania stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednakże w niższej wysokości niż przyznane decyzją z [...] października 2021 r. tj. w wysokości 233,82 zł miesięcznie.
Skarżąca nie złożyła odwołania od powyższej decyzji.
Decyzją z 18 sierpnia 2023 r., wydaną m. in. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c, art. 23 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2023 r., poz. 1300 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.d.a.), Prezydent ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. K. za okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. w kwocie 3 194,16 zł (pkt 1) i nakazał zwrot kwoty 3 194,16 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. K. za okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. (pkt 2).
Zaskarżoną decyzją z [...] października 2023 r. Kolegium utrzymało powyższą decyzję w mocy. Wskazało, że w niniejszej sprawie świadczenie w kwocie [...]zł miesięcznie zostało wypłacone na podstawie decyzji, która w wyniku wznowienia postępowania została wyeliminowana z obrotu prawnego. Po wznowieniu postępowania stronie przyznano prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że świadczenie w wysokości określonej wyeliminowaną z obrotu prawnego decyzją ostateczną zostało już stronie w całości wypłacone, w sprawie doszło do pobrania nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.d.a. za okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. w kwocie [...]zł.
Zdaniem Kolegium wykładnia art. 2 ust. 7 lit. c u.p.o.u.d.a. prowadzi do wniosku, że świadczenie może zostać uznane za nienależnie pobrane, gdy ziści się obiektywna okoliczność w postaci wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia w tej wysokości. Organ odwoławczy stwierdził, że taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skutkiem decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania jest usuniecie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której skarżącej przysługiwały świadczenia z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. W sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowania zakończone decyzją w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy których wypłacono świadczenia bez podstawy prawnej. W związku z powyższym Kolegium uznało, że w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.d.a., w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, nie uwzględnia się czynnika subiektywnego przy ustalaniu, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane.
Kolegium wyjaśniło także, że syn strony wyprowadził się z domu skarżącej 15 września 2021 r., a więc przed rozpoczęciem się okresu zasiłkowego i mieszkał od tego dnia pod innym adresem. Oznacza to, jak wskazał organ drugiej instancji, wzrost miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę za cały okres zasiłkowy, w związku z czym konieczne było stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego począwszy od 1 października 2021 r. do dnia 30 września 2022 r.
Strona wniosła skargę na powyższą decyzję, podnosząc następujące zarzuty:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
- art. 7, 8, 77 § 1, 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez wydanie decyzji bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nieuwzględnienie wszelkich zaistniałych okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, co skutkowało wydaniem decyzji z pominięciem słusznego interesu skarżącej;
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie faktyczne skarżonej decyzji, polegające na ogólnym odniesieniu się do stanu faktycznego bez analizy wiedzy i świadomości skarżącej, co do tego czy wypłacone z funduszu alimentacyjnego świadczenia są nieuzależnienie pobrane;
2. błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na wynik sprawy będący konsekwencją przyjęcia przez organ odwoławczy, że skarżąca jest osobą, która miała świadomość, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego się jej nie należą.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z 18 sierpnia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Ustawodawca w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. wyjaśnił, że przez nienależnie pobrane świadczenia należy rozumieć m. in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (lit. c), ale także wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. a), przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit. b).
Wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a, b, d, f i g. W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem między innymi o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postepowania, organ uchyli decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówi jego przyznania. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie. W takiej sytuacji w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowania zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie (bez podstawy prawnej). W związku z powyższym należy stwierdzić, że w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne (por. m. in. wyroki NSA: z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18, z 18 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1409/20, z 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 936/21). Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ wznowił postępowania, w rezultacie którego uchylił decyzję z 15 października 2021 r. i przyznał skarżącej świadczenie w niższej wysokości. Należy zatem stwierdzić, że pobierane przez skarżącą świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. Przez zwrot "odmówiono prawa do świadczenia" użyty w art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. rozumieć należy zarówno sytuację, w której osobie odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również taką, gdy przyznano je w wysokości niższej niż pierwotna (por. wyrok WSA w Gliwicach z 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 747/21). Należy podkreślić, że w przypadku stwierdzenia wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia lub przyznano je w niższej wysokości, nie bada się świadomości strony, co do tego, że pobierała świadczenie nienależne.
Organy prawidłowo stwierdziły, że skarżąca pobrała nienależne świadczenia, które podlegają zwrotowi w wysokości różnicy między kwotami pobranymi a wysokością świadczenia przyznanego w wyniku wznowienia postępowania. Decyzją z [...] lipca 2023 r. Prezydent uchylił decyzję, którą przyznano skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do 30 września 2022 r. i przyznał je w wysokości 233,82 zł miesięcznie. Prawidłowo organ ustalił, że różnica między świadczeniami nienależnie pobranymi (6 000 zł), a należnymi (2 805,84 zł), wynosi 3 194,16 zł. Wskazana różnica to kwota podlegająca zwrotowi.
Ponadto warto zauważyć, że skarżąca była w toku postępowania pouczana o konieczności informowania organu o ewentualnych zmianach w składzie rodziny i zmianach w innym zakresie – zarówno na etapie składania wniosku (tj. 31 sierpnia 2021 r.), jak i przy doręczeniu decyzji (20 października 2021 r.). W szczególności we wniosku zawarto pouczenie, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy są obowiązani niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy (punkt 13 pouczenia – k. 9v akt admin.). Pouczenie takiej samej treści zawarto w doręczonej stronie decyzji z 15 października 2021 r., przy czym organ wskazał także, że niepoinformowanie organu wypłacającego świadczenie o takiej zmianie, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń (pouczenie – k. 31 akt admin.).
W konsekwencji stwierdzenia, że skarżąca otrzymała w tym zakresie prawidłowe pouczenia należy stwierdzić, że powinna poinformować organ m. in. o każdej zmianie w zakresie składu rodziny. Wymaga podkreślenia, że skład rodziny skarżącej uległ zmianie 15 września 2021 r., czyli krótko po złożeniu wniosku przez stronę, a niedługo przed wydaniem decyzji. Z tego względu brak jest podstaw do uznania, że w chwili, gdy nastąpiła zmiana w zakresie składu rodziny, skarżąca mogła - z uzasadnionych powodów - nie mieć świadomości treści i znaczenia powyższego pouczenia. Ponadto po otrzymaniu decyzji i zapoznaniu się z treścią dołączonego pouczenia, powinna była dostrzec, że jej obowiązek poinformowania o zmianie składu rodziny się zaktualizował. Niewątpliwie skarżąca została prawidłowo pouczona, że informacje o składzie rodziny mają istotne znaczenie dla sprawy i powinna informować organ o każdej zmianie w tym zakresie. Ponadto pouczenia otrzymała w krótkim czasie przed i po wystąpieniu zdarzenia, które wymagało wykonania obowiązku przekazania istotnych informacji organowi.
Sąd uznał, że – wbrew twierdzeniom skargi – działania organu nie naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ zgromadził i przeanalizował materiał niezbędny do wydania decyzji, którą następnie w sposób jasny i wyczerpujący uzasadnił.
Z przedstawionych powodów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.