II SA/Lu 742/20

II SA/Lu 742/20 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2021-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1261/21 - Wyrok NSA z 2022-04-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. P. kwotę [...] (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 lipca 2020 r. Burmistrz Świdnika odmówił przyznania K. P. świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią A. G.. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą oraz innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1a osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ale tylko w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zwrócił uwagę, że A. G. ma dwoje dzieci - J. Ć. i W. G. - co sprawia, że obowiązek alimentacyjny i związane z nim prawo do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego przysługują w pierwszej kolejności dzieciom osoby niepełnosprawnej. Żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, w świetle art. 17 ust.1b, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem niepełnosprawność babci wnioskodawcy powstała w 81 roku jej życia. W ocenie organu za przyznaniem świadczenia nie przemawiają również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez dzieci, za takie nie mogą bowiem zostać uznane pozostawanie w zatrudnieniu czy zamieszkiwania w pewnej odległości od mamy. Organ podkreślił ponadto, że w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, wnioskodawca uzyskuje od 2014 roku zasiłek dla opiekuna, co zdaniem organu również wyklucza możliwość przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzję organu I instancji utrzymało w mocy, chociaż za wadliwe uznało stanowisko, według którego za odmową przyznania świadczenia miałoby przemawiać ustalenie niepełnosprawność babci wnioskodawcy w wieku 81 lat. Organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U z 2014 r., poz. 1443) w pkt 2 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, niż w okresie wskazanym w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Za trafne organ odwoławczy uznał natomiast pozostałe argumenty Burmistrza. Potwierdził stanowisko, według którego w przedmiotowym stanie faktycznym obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej A. G. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach - J. Ć. i W. G.. Okoliczność ta stanowi przeszkodę dla przyznania K. P. (wnukowi A. G.) świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Kodeks rodziny i opiekuńczy rozstrzyga na temat kolejności osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym w ten sposób, że obowiązek ten obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi ( art. 129 k.r.i.o.). Ponadto obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.i.o). Orzecznictwo sądowo - administracyjne intepretuje te przepisy w ten sposób, że uprawnienie do uzyskiwania świadczeń pielęgnacyjnych osoby dalsze względem osoby wymagającej opieki (np. wnuczka osoby niepełnosprawnej) uzyskają dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej do alimentacji w bliższej kolejności (np. syn bądź córka osoby niepełnosprawnej), lub gdy taka osoba nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Babcia i wnuk są spokrewnieni w II stopniu linii prostej. Ten stopień pokrewieństwa wywołuje obowiązek alimentacyjny względem siebie, jeżeli nie ma krewnych w I stopniu. Kolegium zaakceptowało także stanowisko organu I instancji, według którego za odmową przyznania świadczenia przemawia fakt pobierania przez wnioskodawcę zasiłku dla opiekuna. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b) ustawy stanowi bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ( Dz. U z 2016 r. poz. 162 z późn. zm). Zdaniem Kolegium możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego otworzy się dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji organu o zasiłku dla opiekuna. W świetle istnienia zbiegu prawa do zasiłku dla opiekuna z wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, przy jednoznacznej woli odwołującego, że dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje on z prawa do zasiłku dla opiekuna (karta 32 akt), wobec jednoznacznego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 5 lit b) ustawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. P. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego:
!) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuka, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
II) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu jej celów i przyjęcie, że okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
III) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
Ostatecznie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Burmistrza Świdnika z dnia 21 lipca 2020 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rzeczywiście według art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020r. poz. 111) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że powołany przepis wiąże uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Ten z kolei stosownie do art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo. Ponadto obowiązek alimentacyjny – zgodnie z treścią art. 131 krio – powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, a także – stosownie do postanowień art. 144 tej ustawy – dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Zgodnie z art. 132 krio obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Do tego właśnie przepisu nawiązuje art.17 ust.1 pkt.4 ustawy stanowiąc, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Według z kolei art. 17 ust. 1a cyt. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym. Niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści tego przepisu sądzić zatem należy, że w sytuacji, gdy są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, osoby powołane do alimentacji w dalszej kolejności mogą uzyskać prawo do świadczenia jedynie wówczas, gdy wykażą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pogląd ten jest wyrażany również w orzecznictwie ( tak NSA w wyrokach z 24 lutego 2021r. I OSK 2392/20, 11 sierpnia 2020r. OSK 915/20 i 21 lutego 2019r. I OSK 3804/18 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) ). Zdaniem NSA przedstawiona regulacja nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, nie jest zatem trafne odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej brakiem jednoznaczności. Takiej jednoznaczności przedstawiona regulacja nie jest pozbawiona. W rozpoznawanej sprawie, co nie jest kwestionowane, żadne z dzieci A. G. takim orzeczeniem się nie legitymuje, co mogłoby utwierdzać w słuszności zajętego przez organy stanowiska. W orzecznictwie prezentowane jest jednak również zapatrywanie odmienne, w którym nie kwestionując co do zasady przytoczonego już poglądu, zwraca się uwagę, że również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. W wyrokach z dnia 25 stycznia 2021r. ( I OSK 2161/20 i I OSK 2091/20 ), 4 grudnia 2020r. ( I OSK 1947/20 ) , 16 kwietnia 2020r. ( I OSK 1115/19), tak również w wyroku z 7 maja 2020r. ( I OSK 2831/19 i podane tam orzecznictwo wszystkie opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności (siostra), prawa do świadczenia alimentacyjnego. Zwraca się uwagę, że akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach konkretnej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny zostałaby ona tej opieki pozbawiona. Sąd w składzie rozpoznającym skargę podziela powyższe stanowisko. Nie można zatem odmówić co do zasady racji skarżącemu, który właśnie brakiem możliwości sprawowania opieki nad babcią ze strony własnych dzieci, spowodowanych obiektywnymi przeszkodami uzasadnia swoje uprawnienie do uzyskania świadczenia. Ocena ta powinna mieć jednak podstawę w okolicznościach faktycznych. Wbrew przekonaniu skarżącego nie jest wystarczające złożenie oświadczenia z którego wynikają okoliczności w jego mniemaniu uniemożliwiające sprawowanie opieki nad A. G. przez jej dzieci J. Ć. i W. G.. Tym bardziej, że właściwie jedyną przesłanką na jaką się powołuje jest pozostawanie matki w zatrudnieniu i zamieszkiwanie w innej miejscowości, niż babcia oraz częściową niezdolność do pracy wujka, na co zwrócił uwagę również organ I instancji. Tymczasem jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012r. (I OSK 198/12 opubl. w CBOSA ) zawarte w art.17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowanie prawne, iż osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy rzeczywiście w sposób obiektywny, córka nie jest ona w stanie opiekować się matką. Nie może zostać uznane za wystarczające wskazanie przez organ I instancji, że przesłanki powołane przez skarżącego nie mogą usprawiedliwiać przyznania świadczenia. Należało ustalić, jakie ma warunki mieszkaniowe, rodzinne, jaka jest jej sytuacja finansowa, zdrowotna, czy wyklucza ona opiekę nad matką. Powyższa ocena powinna dotyczyć także możliwości sprawowania opieki z uwagi na miejsce zamieszkania matki skarżącego w K. , innego niż matka, zamieszkująca w Ś.. W wyroku z dnia 7 maja 2020r. I OSK 1049/19 i podane tam orzecznictwo opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wprawdzie wspólne mieszkanie osoby niepełnosprawnej i tej, która się nią opiekuje, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego to wydaje się oczywiste, iż w razie gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania powyższych osób jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Te same kryteria należy zastosować również wobec W. G., co do którego skarżący stwierdził jedynie, że ma przyznaną rentę inwalidzką, nie ujawnił jednak żadnych innych okoliczności, które przemawiałyby za poparciem jego wersji. Dla ustalenia wspomnianych okoliczności organ powinien wykorzystać możliwości, jakie daje przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Nie można ponadto zgodzić się z Kolegium, jeśli chodzi o ocenę przesłanki opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Bezsporne jest, że decyzją Burmistrza Miasta Świdnik z dnia 25 września 2014r. skarżącemu przyznano zasiłek dla opiekuna bezterminowo od dnia 15 maja 2014r.w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią A. G.. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono natomiast 10 lipca 2020r., a więc w tej sytuacji miał zatem zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy zgodnie z którym przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek niedopuszczalne jest jednoczesne otrzymywanie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna , to wspomniany przepis nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Warto przy tym wskazać, że dla zagwarantowania wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. W wyroku z dnia 13 lipca 2018r. ( I OSK 253/18 opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednoznacznie, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dla zachowania wymogu wskazanego w art. 27 ust. 5 nie jest zatem wykluczone jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna , czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Jak zaznaczył NSA wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 104 kpa zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Najistotniejszą kwestią powinno być jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki. Również w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2019r. ( I OSK 300/19 ) i 10 grudnia 2019r. ( I OSK 200/19 opubl. w CBOSA) NSA potwierdził, że nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy. Także w tych wyrokach Sąd zaznaczył, że po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Nie do zaakceptowania jest w tym świetle sytuacja w której korzystniejsze świadczenie przyznawane jest dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego, jak uważa Kolegium. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dokonał wyboru, składając wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wspomniane oświadczenie powinno zatem zobligować organ do rozpatrzenia wniosku zgodnie z intencją skarżącego. Nie może mieć znaczenia, że skarżący nie wnosił o uchylenie również decyzji z 4 kwietnia 2014r. Przecież w dacie złożenia wniosku decyzja o świadczeniu pielęgnacyjnym jeszcze nie została wydana, poza tym rzeczą organów kierujących się zasadami wynikającymi z art. 8 i 9 kpa było poinformowanie skarżącego o konieczności złożenia wniosku o jej uchylenie, jeśli w ogóle powstały po ich stronie wątpliwości co do rezygnacji z dotychczas otrzymywanego świadczenia. Złożenie oświadczenia oznacza jednak, że należało przyznać świadczenie korzystniejsze od daty kiedy wykazał, że spełnia przesłanki dla jego uzyskania. Bez wątpienia, co nie było zresztą kwestionowane, przesłanki te istniały już w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na co słusznie zwrócono uwagę w skardze
Trafnie natomiast Kolegium za błędne uznało stanowisko organu I instancji upatrujące odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wspomniał organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., (K 38/13 ) orzekł, że przepis ten, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, co również wyjaśniono w powołanym przez Kolegium orzecznictwie, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Rzeczywiście Trybunał stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, czy wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Na tle tej tezy w orzecznictwie wykształcił się pogląd, zgodnie z którym jest ona elementem rozstrzygnięcia, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że na skutek wyroku nie ma miejsca zmiana sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o świadczenie (tak NSA w wyrokach z dnia 10 lutego 2015r., I OSK 2926/14 i 15 października 2015r., I OSK 519/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Obecnie jednak dominujący jest pogląd odmienny, wielokrotnie przecież już powtarzany, w którym przede wszystkim zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej wspomnianego art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Stąd też oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (tak NSA w wyrokach z dnia 16 kwietnia 2020r. I OSK 1192/19, 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, 2 marca 2017 r. I OSK 2407/16 i 4 listopada 2016 r. I OSK 1578/16 opubl. w CBOSA, czy wskazanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze). Zatem okoliczność powstania niepełnosprawności A. G. w wieku 81 lat nie stanowiła przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 202r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( z. U z 2019r poz. 2325 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Świdnika. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 wspomnianej ustawy w związku z § 14 ust.1 pkt.1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U z 2015r. poz. 1800 ). Obejmują one kwotę 480 zł z tytułu zastępstwa procesowego adwokata.