II SA/LU 74/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Wójta Gminy Zalesie dotyczące ustalenia opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej. Skarżąca kwestionowała sposób ustalenia opłaty, podnosząc zarzuty dotyczące nieuwzględnienia jej trudnej sytuacji życiowej i finansowej (choroba męża, koszty leczenia), błędnego doliczenia dochodów męża i dochodów z gospodarstwa rolnego, a także ustalenia opłaty z datą wsteczną. Sąd uznał, że organy obu instancji dopuściły się istotnego naruszenia prawa, ponieważ przy ustalaniu wysokości opłaty uwzględniły jedynie kryterium dochodowe, całkowicie pomijając analizę możliwości płatniczych skarżącej, determinowanych jej sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową. Sąd podkreślił, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, ustalając opłatę w drodze decyzji, organ powinien brać pod uwagę zarówno dochody, jak i możliwości płatnicze strony, co wynika z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Sąd oddalił pozostałe zarzuty skargi, uznając za prawidłowe uwzględnienie dochodów z gospodarstwa rolnego (ustalanych ryczałtowo) oraz dochodów męża skarżącej. Sąd potwierdził również dopuszczalność ustalenia opłaty z mocą wsteczną. Wskazał, że organy powinny ponownie rozpoznać sprawę, uwzględniając ocenę prawną sądu, w szczególności analizując możliwości płatnicze skarżącej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, uwzględnianie możliwości płatniczych strony, interpretacja przepisów dotyczących dochodu z gospodarstwa rolnego, zasada reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za pobyt w DPS, ale zasady interpretacji przepisów dotyczących dochodu i możliwości płatniczych mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (6)
Czy przy ustalaniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej od osoby zobowiązanej (zstępnego) organ powinien uwzględniać wyłącznie dochody tej osoby, czy również jej możliwości płatnicze determinowane sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organ powinien uwzględniać zarówno dochody, jak i możliwości płatnicze strony, determinowane jej sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową, zgodnie z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że całkowite pominięcie przez organy analizy możliwości płatniczych skarżącej, determinowanych jej trudną sytuacją życiową (choroba męża, koszty leczenia), stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.
Czy dochód z gospodarstwa rolnego, nieprowadzonego faktycznie przez stronę, powinien być uwzględniany przy ustalaniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dochód z gospodarstwa rolnego jest ustalany ryczałtowo na podstawie powierzchni gruntów, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności rolniczej i uzyskiwanych dochodów, zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo i wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wskazując na ryczałtowy charakter dochodu z gospodarstwa rolnego, który opiera się na fikcji prawnej i nie wymaga weryfikacji faktycznych dochodów.
Czy ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej z datą wsteczną, od momentu umieszczenia osoby w DPS, jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustalenie opłaty z mocą wsteczną jest dopuszczalne, gdyż decyzja ustalająca opłatę konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale od ziszczenia się przesłanek ustawowych.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że decyzja ustalająca opłatę ma charakter konstytutywny, ale konkretyzuje obowiązek wynikający z prawa materialnego, a jego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji. Decydujące znaczenie ma sytuacja finansowa zobowiązanego, którą można ustalić również z datą wsteczną.
Czy wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji ustalającej opłatę od daty późniejszej niż w poprzedniej decyzji (po uchyleniu przez organ odwoławczy) narusza zakaz reformationis in peius (art. 139 k.p.a.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zakaz reformationis in peius nie dotyczy postępowania toczącego się po wydaniu decyzji kasacyjnej, a organ pierwszej instancji ma obowiązek samodzielnie rozstrzygnąć sprawę na podstawie obowiązujących przepisów, uwzględniając wskazówki organu odwoławczego dotyczące kierunku ustaleń.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że decyzja kasacyjna przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, a organ pierwszej instancji nie jest związany poprzednim rozstrzygnięciem w zakresie merytorycznym. Błędne było niewskazanie daty początkowej obowiązku w poprzedniej decyzji.
Czy okoliczności dotyczące jakości opieki w domu pomocy społecznej lub sytuacji zdrowotnej matki mogą wpływać na obowiązek ponoszenia opłaty przez córkę?
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności dotyczące jakości opieki w DPS lub sytuacji zdrowotnej matki nie mają wpływu na ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty przez córkę. Mogą one być podstawą do kontroli DPS lub odrębnego postępowania dotyczącego zwolnienia z opłaty.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wiążą obowiązku ponoszenia opłaty z jakością opieki w DPS. Kwestie te nie wpływają na ustalenie sytuacji dochodowej strony.
Czy prowadzenie odrębnych postępowań wobec kilku zobowiązanych do opłaty osób (np. sióstr) wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia?
Odpowiedź sądu
Choć optymalnym rozwiązaniem jest prowadzenie jednego postępowania wobec wszystkich zobowiązanych, prowadzenie odrębnych postępowań nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia, jeśli wszystkie osoby zostały ustalone jako strony, a ich sytuacja dochodowa i wysokość opłat zostały prawidłowo uwzględnione.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że w analizowanej sprawie obie siostry zostały obciążone opłatą, a ich sytuacja dochodowa i wysokość opłat zostały ustalone. Brak udziału jednej z sióstr w postępowaniu poprzedzającym zaskarżoną decyzję nie wpłynął na wysokość opłaty dla skarżącej.
Przepisy (16)
Główne
u.p.s. art. 61 § ust. 2d
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 61 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 59 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 61 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 61 § ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
p.p.s.a. art. 145 § par 1 pkt 1 lit a, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.s. art. 103 § ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 8 § ust. 9
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 2 § ust. 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organy obowiązku uwzględnienia możliwości płatniczych strony przy ustalaniu opłaty za pobyt w DPS, pomimo istnienia trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej. • Błędne ustalenie opłaty wyłącznie w oparciu o dochody, z pominięciem analizy faktycznych możliwości finansowych strony.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące nieuwzględnienia trudnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej (mąż niepełnosprawny, koszty leczenia). • Brak uwzględnienia wydatków rodziny. • Błędne doliczenie do dochodu rodziny dochodów męża skarżącej. • Nieuwzględnienie "fatalnej opieki nad matką" w DPS. • Błędne doliczenie do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego. • Bezpodstawne ustalenie opłaty z datą wsteczną. • Naruszenie art. 139 k.p.a. poprzez orzeczenie na niekorzyść skarżącej po uchyleniu uprzedniej decyzji.
Godne uwagi sformułowania
Zasadniczy błąd organów obydwu instancji, który zadecydował o konieczności uchylenia wydanych przez nie decyzji, tkwił w rozstrzygnięciu o wysokości opłaty wyłącznie w oparciu o ustalenia dochodowe, z całkowitym pominięciem analizy możliwości płatniczych skarżącej, determinowanych jej sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową. • Ustawodawca przyjął dość sztywny, choć przez to nieco uproszczony model ustalania dochodu z działalności rolniczej. Model ten opiera się na prostym obliczaniu powierzchni gruntów rolnych będących własnością (współwłasnością) strony oraz mnożeniu przez szacunkowy dochód, jaki jest uzyskiwany z 1 ha przeliczeniowego (art. 8 ust. 9 u.p.s.). Nie jest istotne, czy grunt rolny wchodzi w skład rzeczywiście prowadzonego przez daną osobę gospodarstwa rolnego.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący sprawozdawca
Grażyna Pawlos-Janusz
sędzia
Brygida Myszyńska-Guziur
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, uwzględnianie możliwości płatniczych strony, interpretacja przepisów dotyczących dochodu z gospodarstwa rolnego, zasada reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za pobyt w DPS, ale zasady interpretacji przepisów dotyczących dochodu i możliwości płatniczych mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście organów administracji do sytuacji życiowej obywatela, nawet w sprawach o charakterze finansowym. Podkreśla konflikt między sztywnymi przepisami a ludzkim wymiarem sprawiedliwości.
“Czy organy mogą ignorować chorobę i biedę przy ustalaniu opłaty za DPS? Sąd mówi: nie!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.