II SA/LU 667/24

II SA/Lu 667/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 169 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 11 lipca 2024 r. znak: SKO.4004.ŚW/275/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. D. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 11 lipca 2024 r.
w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 13 grudnia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy Ł.
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem – R. D., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 5 grudnia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.
Decyzją z dnia 6 lutego 2024 r. Wójt Gminy Ł., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji dodał, że na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności R. D. nie da się ustalić, od kiedy jest on niepełnosprawny.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 11 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżoną decyzję należy utrzymać w całości w mocy, ale z innej przyczyny niż w niej wskazana. Wyjaśniono, że opierając się na obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., brzmieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujących warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, uznało, że przesłanką negatywną uniemożliwiającą przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest wiek R. D. (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Natomiast rozważając możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uregulowań zawartych w przepisach przejściowych ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (art. 63 ust. 1 tej ustawy), Kolegium stwierdziło, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jej obowiązek alimentacyjny względem dziadka poprzedzony był obowiązkiem alimentacyjnym obciążającym jego dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a), która to przesłanka w świetle art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., wykluczała możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Następnie Kolegium wskazało, że strona należy do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego dziadka - R. D., ale nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności, co wynika z art. 129 §1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż R. D. jest wdowcem, a osobami spokrewnionymi z R. D. w pierwszym stopniu są jego dzieci: syn - J. D. (ojciec wnioskodawczyni), syn - S. D. oraz córka - K. K.. Tym samym Kolegium stwierdziło, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż obowiązek alimentacyjny obciążający dzieci R. D. wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki - D. D..
Kolegium powołało się również na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022r. sygn. akt I OPS 2/22, która rozstrzygnęła wcześniejsze dylematy interpretacyjne na tle kolejności obowiązku alimentacyjnego.
Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie żadna osoba w pierwszym stopniu pokrewieństwa (troje dzieci R. D.) zobowiązana do alimentacji nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a więc nie jest zwolniona z tego obowiązku. Wskazano, że poza córką, która na stałe mieszka ze swoją rodziną w [...], organ I instancji przeprowadził z dziećmi wymagającego opieki R. D., wywiady alimentacyjne. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by któreś z trojga dzieci niepełnosprawnego legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co więcej, niemożność sprawowania opieki argumentowali oni własną aktywnością zawodową. Wskazano ponadto, że z akt sprawy nie wynikało także, że dzieci niepełnosprawnego zwolnione są orzeczeniem sądu z obowiązku alimentacyjnego wobec swojego ojca.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie zakwestionował stanu niepełnosprawności dziadka skarżącej ani jej opieki nad nim, ale przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego są ściśle określone, co oznacza, że organ nie może orzec inaczej, niż wynika to z przepisu prawa. Wyjaśnił, że organy administracji publicznej mogą przyznać świadczenie tylko w warunkach spełnienia przesłanek ustawowych, natomiast nie mogą brać pod uwagę szczególnych okoliczności, dotyczących sytuacji życiowej i finansowej rodziny wnioskodawcy.
Końcowo Kolegium podkreśliło, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżącej nie mogłoby przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jej obowiązek alimentacyjny względem dziadka poprzedzony był obowiązkiem alimentacyjnym obciążającym jego dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a polegające na braku uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo stwierdzenia licznych uchybień po stronie organu I instancji, takich jak:
- błąd polegający na zastosowaniu i tym samym oparciu zaskarżonej decyzji organu I instancji na art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - co było sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r., gdzie Trybunał orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - co z kolei znalazło powszechną akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych,
prawdopodobnie będące konsekwencją powyższego błędu - błędne rozważenie przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zakresie dopuszczalności przyznania świadczenia innym osobom niż te spokrewnione w pierwszym stopniu, powyższe w konsekwencji doprowadziło do decyzji odmownej, a Kolegium nie podjęło żadnych działań w celu naprawy powyższej sytuacji,
art. 7, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji - poprzez brak zgromadzenia niezbędnego do wydania zaskarżonej decyzji materiału dowodowego, a przez to poprzez jego nierozpoznanie i oparcie swych ustaleń na błędnych ustaleniach organu I instancji wynikających z błędów wskazanych w ww. pkt. 1, a tym samym nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania opieki przez dzieci R. D. nad nim, w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez jakiejkolwiek rzetelnej weryfikacji czy faktycznie skarżąca nie jest obecnie zobowiązana alimentacyjnie wobec R. D.,
błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:
pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,
przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że R. D. ma dzieci, na których jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny, pomimo iż w tym zakresie nie został przeprowadzony żaden dowód lub realne ustalenie w oparciu o art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - dalej k.r.o.,
- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w nie wyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, natomiast w przypadku nieuwzględnienia niniejszego żądania o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej od organu według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że organ II instancji, bezrefleksyjnie dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. la u.ś.r. Tymczasem, zdaniem strony wykładni powyższych przepisów należy dokonywać szerzej niż poprzez tylko ich literalne brzmienie - z uwzględnieniem celów ustawy, w których są zawarte oraz pamiętając o zapisach ustawy zasadniczej.
Skarżąca wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, że na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej wskazanych wyżej przepisów u.ś.r. z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych orzecznictwo wypracowało pogląd, że mając na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz zasady konstytucyjne art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznana przez ustawodawcę w ujęciu ust. la za posiadającego legitymację materialną do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16 oraz z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Po 307/17, dostępne: na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego zastrzeżenia, zdaniem skarżącej, budzi stanowisko Kolegium wyrażane w zaskarżanej decyzji, które działając jako organ odwoławczy nie powzięło wątpliwości co do konieczności dokonania jednoznacznych ustaleń odnośnie możliwości, zakresu i charakteru sprawowania opieki nad R. D..
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia.
Zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem prawidłowo, wobec złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 13 grudnia 2023 r., materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy u.ś.r., w brzemieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, a oparcie na wskazanej podstawie decyzji organu I instancji zostało skorygowane przez Kolegium.
W kontrolowanej sprawie wystąpiła inna z podstaw wyłączających możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Wyjaśnić należy, że kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r. , który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Regulację te dopełnia art. 17 ust. 1a u.ś.r., stanowiąc, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie jest poza sporem, że rodzice osoby wymagającej opieki (rodzice dziadka) nie żyją, a więc spełniony jest wymóg z pkt 1 powyżej. Jednakże nie został spełniony wymóg z pkt 2, gdyż są osoby spokrewnione z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu (synowie oraz córka niepełnosprawnego dziadka), które nie są małoletnie ani nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podkreślić należy, że okoliczność, że osoby te z określonych powodów nie może sprawować opieki nad swoim ojcem (dziadkiem skarżącej) - gdyż mieszkają za granicą (córka) bądź pracują - jest w tej sprawie pozbawiona prawnej doniosłości.
Zwrócić należy bowiem uwagę na uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22 (ONSAiWSA z 2023 r., nr 1, poz. 2), w świetle której warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że kwestią wymagającą wyjaśnienia nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego (co należy do ustawodawcy), ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Jak bowiem podkreślił Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii dopuszczalności odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisu i stosowania go z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Po dokonaniu dalszej, obszernej, wszechstronnej i przekonywającej analizy art. 17 ust. 1a u.ś.r. skład siedmiu sędziów NSA orzekł, że - jak to już wyżej wskazano - warunkiem niezbędnym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Przytoczona uchwała składu siedmiu sędziów NSA jednoznacznie przesądziła, że na gruncie aktualnego brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż osoba spokrewniona z nią w pierwszym stopniu, w sytuacji, gdy krewny pierwszego stopnia nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub innym równoważnym), jest wykluczone, gdyż stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem. W konsekwencji nie jest już więc dopuszczalne badanie innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, w tym badanie ewentualnego występowania przeszkód "obiektywnych".
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że nadanie przez ustawodawcę tzw. ogólna moc wiążąca uchwał (konkretnych i abstrakcyjnych) Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego konkretnej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały (tu: abstrakcyjnej) przez poszerzony skład NSA ma ten skutek, że swoiście wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Przepis ten, pośrednio, nie pozwala również organom administracji rozstrzygnąć danej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak również uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95). Podjęcie zaś uchwały przez poszerzony skład NSA (uchwały o sygn. akt I OPS 2/22) stanowi jedną z najistotniejszych form ujednolicenia orzecznictwa sądowego.
Sąd zauważa, że również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych już po wydaniu omawianej uchwały NSA konsekwentnie stwierdza się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2023 r., I OSK 1847/21 i I OSK 1952/21, z 9 stycznia 2024 r., I OSK 2428/22, opubl. CBOSA).
Mając powyższe rozważania na względzie stwierdzić należy, że w związku z faktem, iż niepełnosprawny w stopniu znacznym dziadek skarżącej ma trójkę dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz treść (sentencję) cytowanej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako spokrewnionej w dalszym stopniu nie było dopuszczalne. I to zasadniczo bez względu na powody, jakie uniemożliwiają sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem przez jego dzieci.
W takiej sytuacji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku. Zarzuty procesowe opierają się na założeniu, że organy orzekające w sprawie były zobowiązane prowadzić postępowanie wyjaśniające w kierunku oceny faktycznych możliwości sprawowania przez dzieci opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Podkreślić należy, że w przedstawionym stanie sprawy okoliczności te nie mają jednak znaczenia dla jej rozstrzygnięcia, gdyż w świetle ww. uchwały z 14 listopada 2022 r. żadne okoliczności faktycznie nie pozwalają odstąpić od językowego znaczenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co czyni poszukiwanie tego rodzaju okoliczności bezprzedmiotowym i jednocześnie nie pozwala w tym zakresie zarzucić Kolegium, nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.
Sąd zwraca uwagę, że skarżąca w uzasadnieniu skargi powołała się na stanowisko sądów administracyjnych, które przed wydaniem wskazanej powyżej uchwały było niejednolite. Ukształtowały się bowiem w tym zakresie dwa stanowiska w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Natomiast powołana uchwała I OPS 2/22 rozstrzygnęła rozbieżności i wątpliwości interpretacyjne wskazanych norm, funkcjonujące do 22 listopada 2022 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych.
W konsekwencji, nie kwestionując w sprawie okoliczności sprawowania przez skarżącą opieki faktycznej nad niepełnosprawny dziadkiem brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym uprawnienie skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem mogło zaktualizować się tylko w przypadku uzyskania przez jego dzieci orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.