II SA/Lu 664/25

II SA/Lu 664/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2026-01-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 3 września 2025 r., znak: SKO.41/256/OS/2025 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 września 2025 r., znak: SKO.41/256/OS/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium lub organ) stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji Wójta Gminy J. z dnia 5 grudnia 2024 r. nr OPS.4210/203/ZR-zz/12/2024 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez A. M. (dalej jako: skarżąca lub strona) oraz nakazania ich zwrotu.
Kolegium w uzasadnieniu podniosło, że skarżąca w dniu 7 stycznia 2025 r. potwierdziła odbiór decyzji i złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia skargi. Organ wskazał, że zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że A. M. odebrała decyzję z dnia 5 grudnia 2025 r., nr OPS.4210/203/ZR-zz/12/2024 w dniu 7 stycznia 2025 r. co potwierdziła na złożonym oświadczeniu, z którego również wynika, że zrzekła się prawa do wniesienia odwołania (skargi).
W dniu 9 stycznia 2025 r. strona wniosła odwołanie od decyzji z dnia 5 grudnia 2025 r., a więc dwa dni po jej uprawomocnieniu się. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 127a § 1 i 2 k.p.a., w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna.
W ocenie Kolegium oświadczenie złożone przez stronę o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. z dnia 5 grudnia 2025 r., Nr OPS.4210/203/ZR-zz/12/2024 zostało złożone prawidłowo, a więc w momencie doręczenia organowi wydającemu decyzję, dlatego też wywołuje skutek prawny.
Skargę na powyższe postanowienie Kolegium wniosła A. M. zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy powinien skontrolować legalność decyzji administracyjnej organu I instancji, czego nie uczynił. Zdaniem skarżącej Kolegium powinno uchylić zaskarżoną decyzję. A. M. wyjaśniła, że nie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, a organ błędnie ocenił stan faktyczny sprawy. Dodatkowo podniosła, że w Ośrodku Pomocy Społecznej w J. panuje chaos i nieład, co powoduje zaginięcie dokumentów. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy powinien przesłuchać kierownika OPS w J. na okoliczności związane z przyznaniem jej świadczeń rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznania w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienie kończące postępowanie. Takim postanowieniem niewątpliwie jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpatrując skargę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Sąd uchylając postanowienie nie wziął pod uwagę zarzutów zawartych w skardze odnoszących się do merytorycznych błędów organu I instancji.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Powyższy przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli wniesionego środka odwoławczego pod względem formalnym, tj. m.in. sprawdzenia czy środek zaskarżenia jest dopuszczalny. Wniesienie odwołania w sytuacji, gdy stronie postępowania nie przysługuje taki środek zaskarżenia skutkuje wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania.
W przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestią pozostaje skuteczność zrzeczenia się przez skarżącą prawa do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy J. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i nakazania ich zawrotu. Jak stanowi art. 127a § 1 K.p.a., w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z kolei wedle § 2 powołanego artykułu, z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania podlega jednak ocenie pod względem zgodności z prawem. Takie zrzeczenie musi bowiem odpowiadać warunkom określonym przez powołane przepisy prawa. W szczególności musi być złożone "w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania" oraz "wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję". Ocena zgodności z prawem zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania obejmuje również pouczenie o skutkach takiego zrzeczenia (zob. wyrok NSA z 19 września 2019 r., sygn. II OSK 1849/19, CBOSA).
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że decyzja organu I instancji nie zawiera żadnego pouczania odnoszącego się do prawa zrzeczenia się odwołania oraz skutków prawnych tej czynności. Natomiast stosownie do art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie natomiast z art. 107 § 1 pkt 7 in fine k.p.a., decyzja zawiera pouczenie o skutkach zrzeczenia się odwołania. W związku z powyższym dostrzec należy to, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadane są poglądy podkreślające, iż to organ administracji publicznej winien wyjaśnić stronie na czym polega skutek zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Istota pouczenia polega bowiem na przekazaniu adresatowi czytelnej, zrozumiałej, jasnej informacji, i to w taki sposób, by adresat mógł się z nią zapoznać i ją zrozumieć (por. wyrok WSA w Warszawie z 28 maja 2019 r. sygn. IV SA/Wa 793/19, wyrok WSA we Wrocławiu z 8 lipca 2020 r. sygn. IV SA/Wr 261/20, wyrok WSA w Krakowie z 29 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 168/19, CBOSA). Z kolei w doktrynie podkreśla się, że wyszczególniając w pouczeniu skutki zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, organ powinien zaznaczyć, że zrzeczenie się tego prawa pozbawia stronę prawa do sądu (zob. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, uwaga 5 do art. 127a). Tym samym organ mógłby uczynić zadość obowiązkom informacyjnym poprzez wyjaśnienie skarżącej, co prawomocność i ostateczność decyzji oznacza i jakie skutki dla objętego zrzeczeniem się orzeczenia, stany te wywołują. Podkreślenia również wymaga, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu odnoszącego się do wadliwego, a więc także i nieprecyzyjnego, pouczenia. Artykuł 112 k.p.a. wprost bowiem stwierdza, że błędne pouczenie w decyzji co do skutków zrzeczenia się odwołania, nie może szkodzić stronie. Jeżeli zaś organy w ogóle nie pouczyły skarżącej o skutkach prawnych zrzeczenia się odwołanie, to Kolegium nie może zasadnie twierdzić, że oświadczenie woli skarżącej w tym zakresie było skuteczne.
Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę na treść oświadczenia woli skarżącej z dnia 7 stycznia 2025 r., na podstawie którego Kolegium uznało, że strona skutecznie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania. Z treści podpisanego przez stronę oświadczenia (k. 1 akt adm. I inst.) wynika, że zrzeka się ona prawa do wniesienia skargi od decyzji, a ponadto wskazano w nim, iż decyzja jest zgodna z żądaniem strony. Tut. Sąd zauważa, że wydana przez Wójta Gminy J. decyzja nie była wydana na wniosek strony, a z urzędu. Dodatkowo strona nie mogła zrzec się prawa do złożenia skargi. Należy przy tym podkreślić, że ani w decyzji z dnia 5 grudnia 2024 r. organu I instancji ani w oświadczeniu skarżącej z dnia 7 stycznia 2025 r. nie wyjaśniono A. M., jakie skutki prawne związane są ze zrzeczeniem się prawa do wniesienia odwołania.
Stwierdzić zatem trzeba, że niezastosowanie się przez organ I instancji do art. 9 w zw. z art. 107 § 1 pkt 7 in fine k.p.a. przez nienależyte zrealizowanie obowiązków informacyjnych (brak pouczenia) względem strony postępowania, w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 134 k.p.a. Powyższe naruszenie stało się podstawą do uznania przez Sąd, że złożone przez skarżącą oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia skargi (odwołania), nie mogło być ocenione jako skuteczne, a przez to nie mogło powodować dla strony negatywnych następstw (art. 112 k.p.a.).
Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Narusza ono bowiem przepisy postępowania administracyjnego (art. 134, art. 112, art. 9, art. 107 par. 1 pkt 7 k.p.a.) w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi podstawę do jego uchylenia.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uzna za bezskuteczne oświadczenie skarżącej o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania i następnie rozpatrzy odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji.
W świetle powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku.