II SA/Lu 664/24

II SA/Lu 664/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 63/25 - Postanowienie NSA z 2025-02-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa kwot - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. (dalej: organ I instancji, Prezydent) z dnia 2 kwietnia 2024 r., znak: [...] w przedmiocie skierowania J. W. (dalej: strona, skarżący) do Domu Pomocy Społecznej w R. , przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych na pobyt stały.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło między innymi, że postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt [...] J. W. został skierowany do domu pomocy społecznej bez jego zgodny. Sąd Okręgowy [...] III Wydział Cywilny Rodzinny orzeczeniem z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie sygn. [...] oddalił apelację strony. W związku z koniecznością wykonania orzeczenia sądu organ I instancji podjął czynności w celu znalezienia placówki odpowiadającej potrzebom strony. W trakcie postępowania wystąpiono do trzech placówek (DPS w K. , R. i K.) z prośba o umieszczenie w niej skarżącego. Gotowość umieszczenia skarżącego wyraził Dom Pomocy Społecznej w R. , który przeznaczony jest dla osób przewlekle psychicznie chorych. Zdaniem organów umieszczenie J. W. w tej placówce zaspokaja jego potrzeby ze względu na typ placówki oraz orzeczenie o niepełnosprawności z rozpoznaniem ograniczeń zaburzeń osobowości i uzależniania od alkoholu oraz leków. Zdaniem Kolegium w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 54 ust. 2 u.p.s., która pozwoliła skierować skarżącego do domu pomocy społecznej poza miejscem jego zamieszkania ze względu na konieczność umieszczenia go w placówce o specjalnych wymogach.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J. W. żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zdaniem skarżącego wydane w sprawie decyzje o skierowaniu do DPS w R. są wadliwe, gdyż nie wyraził on zgody na skierowanie go do domu pomocy społecznej poza miejscem zamieszkania (L. ). Skarżący podniósł, że za skierowaniem go do placówki poza miejscem zamieszkania nie przemawiają żadne szczególne okoliczności, a decyzje organów nie odnoszą się do tej kwestii.
Wyznaczony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 7 kwietnia 2025 r. zarzucił decyzji naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez oparcie orzeczenia na niepełnym, zebranym w sposób niewyczerpujący materialne dowodowym przez co nie można uznać za udowodnioną okoliczność, że stan zdrowia i sposób funkcjonowania skarżącego uzasadnia umieszczenie w DPS. Dodatkowo podkreślono, że naruszono prawo materialne – art. 54 ust. 1 i 2 oraz art. 59 u.p.s. poprzez niewłaściwe zastosowania i uznanie, że J. W. jest osobą niemogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym żuciu i konieczne jest umieszczenie go w DPS. Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Pełnomocnik oświadczył równocześnie, że pomoc prawną świadczy poza działalnością gospodarczą.
W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny odpowiadać okolicznościom uzasadniających jej udzielenie, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).
Jednym ze świadczeń z pomocy społecznej jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit.o u.p.s.). Prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Generalnie przyznanie tego rodzaju świadczenia wymaga zgody osoby, której ma ono dotyczyć (art. 54 ust. 2 u.p.s.). W sytuacji zaś, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora. (art. 54 ust. 4 u.p.s.). W powiązaniu z tym unormowaniem pozostaje art. 38 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (dalej u.o.z.p.), zgodnie z którym, osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w myśl art. 39 ust. 1 u.o.z.p. jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy (art. 39 ust. 3 u.o.z.p.).
Należy również zwrócić uwagę, że stosownie do art. 40 ust. 1 u.o.z.p., zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Jeżeli osoba, wobec której wydano postanowienie o przyjęciu do domu pomocy społecznej, odmawia stawienia się w domu pomocy społecznej lub w inny sposób utrudnia wykonanie tego postanowienia, sąd z urzędu lub na wniosek organu do spraw pomocy społecznej może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie tej osoby do domu pomocy społecznej przez Policję (art. 40 ust. 2 u.o.z.p.).
Z powyższych przepisów wynika zatem, że to sąd opiekuńczy, który orzeka w przedmiocie umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody, ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Przed wydaniem stosownego postanowienia to sąd powszechny bada, czy w stosunku do osoby wymagającej skierowania do DPS zachodzą przesłanki do przymusowego umieszczenia jej w takiej placówce. Oczywiste zatem jest, że przepisy art. 38 i art. 39 u.o.z.p. mają zastosowanie jedynie w postępowaniu sądowym poprzedzającym wydanie orzeczenia, o jakim mowa w art. 39 ust. 3 u.o.z.p. (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA".) Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1974 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Skutkiem powyższego związania jest to, że organ właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie ma uprawnienia do badania zasadności umieszczenia takiej osoby, jeżeli została ona skierowana na podstawie orzeczenia sądu. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej w dalszej kolejności obliguje organ do jego wykonania przez wydanie stosownej decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.
Decyzja organu administracji publicznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej, poprzedzona orzeczeniem sądu opiekuńczego o umieszczeniu danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej - ma charakter wykonawczy (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt i OSK 1694/15, CBOSA).
Orzeczenie sądu rodzinnego ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego w zakresie wystąpienia przesłanek do umieszczenia w placówce, zaś organ administracyjny ma obowiązek je wykonać poprzez wydanie najpierw decyzji o skierowaniu osoby do właściwego domu pomocy społecznej a następnie o umieszczeniu w danej placówce. Orzeczenie sądu zastępuje bowiem zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej (wyrok WSA w Rzeszowie z 28 czerwca 2017 r., II SA/Rz 481/17, CBOSA). Zatem pomiędzy orzeczeniem sądu opiekuńczego a decyzją organu o umieszczeniu osoby do domu pomocy społecznej zachodzi związek przyczynowy. Orzeczenie sądu opiekuńczego stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie.
Sytuacja opisana w powyższych przepisach wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem wobec braku zgody skarżącego na umieszczenie w domu pomocy społecznej, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. w piśmie z 13 grudnia 2021 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego [...] z wnioskiem o umieszczenie skarżącego w Domu Pomocy Społecznej bez jego zgody z uwagi na okoliczności, dotyczące stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej, szczegółowo opisane w tym wniosku.
W wyniku powyższego wniosku, Sąd Rejonowy [...], po uwzględnieniu opinii sądowo – psychiatrycznej, postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. [...] zezwolił na umieszczenie uczestnika (skarżącego) w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Apelacja od powyższego postanowienia została oddalona postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt [...].
W tym stanie rzeczy, organ wydał prawidłową decyzję, w której skierował skarżącego do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych na pobyt stały. Działał bowiem w wykonaniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...], stwierdzającego potrzebę umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody.
Reasumując, w ocenie Sądu należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W sprawie zaistniały bowiem wszystkie przesłanki z art. 54 u.p.s. do umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej.
Zupełnie nietrafna są zarzuty pełnomocnika zawarte w piśmie z dnia 7 kwietnia 2025 r. wskazujące, że organy błędnie oceniły stan zdrowia i sposób funkcjonowania skarżącego. Konieczność umieszczenia J. W. w domu pomocy społecznej wynika, co wskazywano, z orzeczenia sądu powszechnego poprzedzonego wydaniem opinii sądowo-psychiatrycznej, która w pełni uzasadnia umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Z opinii tej wynika w szczególności, że samodzielnie funkcjonowanie J. W., który nie ma najbliższej rodziny, ani osób wspierających oraz odmawiał w przeszłości skorzystania z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania odbywa się z negatywnym skutkiem dla jego zdrowia, a może nawet zagrażać jego życiu. Analiza przygotowanej w ramach postępowania sądowego opinii biegłego nie pozostawia wątpliwości w zakresie poważnych problemów skarżącego ze zdrowiem oraz codziennym funkcjonowaniem, które to nakazują jak najszybsze umieszczenie go w domu pomocy społecznej odpowiedniego typu – dla osób przewlekle psychicznie chorych.
W zaskarżonych decyzjach można dopatrywać się uchybień związanych ze zbyt lakonicznym uzasadnieniem umieszczenia skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w R. , czyli poza miejscem zamieszkania skarżącego. Zważywszy jednak na okoliczność, że organ I instancji wystąpił do trzech domów społecznych znajdujących się w pobliżu miejsca zamieszkania – w okolicy L., oraz uzyskał pozytywną odpowiedź wyłącznie od jednej placówki – DPS w R. , nie można uznać, że nie dokonano czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia właściwej dla skarżącego placówki. Fakt, że organ prowadzący postępowanie zwrócił się do placówek znajdujących poza L. świadczy o tym, że nie było możliwości umieszczenia skarżącemu w placówce znajdującej się na terenie działania Prezydenta Miasta L. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L.. W tym zakresie pomimo pewnych braków w uzasadnieniu, nie można uznać, że decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do jej uchylenia.
Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) skargę oddalił.