II SA/Lu 652/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2022-01-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
odpadyposiadacz odpadówwładający powierzchnią ziemidomniemanie prawneustawa o odpadachodpowiedzialnośćnieruchomośćusuwanie odpadówpostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę użytkownika wieczystego nieruchomości na decyzję nakazującą usunięcie odpadów (lepiku), uznając, że domniemanie posiadania odpadów przez władającego gruntem jest wystarczające do nałożenia obowiązku, nawet jeśli odpadów nie wytworzył.

Skarżący, użytkownik wieczysty działki, kwestionował decyzję nakazującą usunięcie odpadów (lepiku) z jego nieruchomości, twierdząc, że nie jest ich posiadaczem ani wytwórcą, a odpowiedzialność powinna ponosić poprzednia użytkowniczka wieczysta, spółka [...]. Sąd uznał jednak, że zgodnie z ustawą o odpadach, domniemanie posiadania odpadów przez władającego gruntem jest wystarczające do nałożenia obowiązku ich usunięcia. Ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na władającym, a skarżący nie wykazał, że odpady zostały złożone na jego nieruchomości nielegalnie. Sąd oddalił skargę.

Sprawa dotyczyła skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. nakazującą skarżącemu usunięcie odpadu o kodzie 17 03 03* (smoła i produkty smołowe) z terenu jego nieruchomości. Skarżący, będący użytkownikiem wieczystym działki, zarzucił organom administracji, że nieprawidłowo uznały go za posiadacza odpadu, podczas gdy jego wytwórcą i pierwotnym posiadaczem była spółka [...]. Twierdził, że nabył prawo użytkowania wieczystego od spółki, która oświadczyła, że w zbiornikach na działce znajduje się woda deszczowa, a nie lepik, i że nie wiedział o istnieniu odpadu. Kwestionował również brak udziału spółki [...] jako strony w postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, istnieje domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na władającym, który musi wykazać, że odpady zostały złożone na jego nieruchomości nielegalnie. Skarżący, który legalnie nabył prawo użytkowania wieczystego, nie wykazał takiej okoliczności. Sąd uznał, że dla nałożenia obowiązku usunięcia odpadów wystarczające jest ustalenie, że skarżący jest władającym gruntem, a niekoniecznie jego wytwórcą. Sąd odniósł się również do zarzutu braku udziału spółki [...] jako strony, stwierdzając, że nie było podstaw do uznania jej za stronę w kontekście poczynionych ustaleń, a nawet gdyby tak było, zarzut ten nie mógłby być uwzględniony w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, władający powierzchnią ziemi jest domniemany jako posiadacz odpadów i może być zobowiązany do ich usunięcia, nawet jeśli nie jest ich wytwórcą.

Uzasadnienie

Ustawa o odpadach wprowadza domniemanie posiadania odpadów przez władającego gruntem, aby zapewnić skuteczne usuwanie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania. Ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na władającym, który musi wykazać, że odpady zostały złożone na jego nieruchomości nielegalnie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.o. art. 26 § 1, 2 i 6

Ustawa o odpadach

Posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 6

Ustawa o odpadach

Definicja odpadu jako każdej substancji lub przedmiotu, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany.

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 19

Ustawa o odpadach

Definicja posiadacza odpadów, w tym domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Pomocnicze

u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 32

Ustawa o odpadach

Definicja wytwórcy odpadów.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § par. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy stan faktyczny został należycie ustalony.

k.p.a. art. 145 § par. 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka wznowienia postępowania w przypadku, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

k.c. art. 47

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące części składowych nieruchomości.

k.c. art. 51

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące przynależności rzeczy.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Ogólna regulacja dotycząca uprawnień i obowiązków właścicieli nieruchomości.

P.u.s.a. art. 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej.

P.p.s.a. art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

u.p.o.

Ustawa Prawo ochrony środowiska

Definicja władającego powierzchnią ziemi.

Ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne

Ewidencja gruntów i budynków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Domniemanie posiadania odpadów przez władającego powierzchnią ziemi jest wystarczające do nałożenia obowiązku ich usunięcia. Ciężar obalenia domniemania posiadania odpadów spoczywa na władającym gruntem. Nielegalne złożenie odpadów na nieruchomości przez wytwórcę jest warunkiem koniecznym do obalenia domniemania posiadania przez władającego gruntem. Władający gruntem musi mieć świadomość dbałości o stan nieruchomości i ponosić odpowiedzialność na zasadzie ryzyka.

Odrzucone argumenty

Skarżący nie jest posiadaczem ani wytwórcą odpadów. Spółka [...] powinna być stroną postępowania. Organ nie ustalił, czy substancja jest odpadem. Organ nie ustalił ilości odpadu. Organ nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków.

Godne uwagi sformułowania

domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jego nieruchomości nielegalnie władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za podejmowane działania w tym związane z ich nabywaniem

Skład orzekający

Joanna Cylc-Malec

przewodniczący

Marcin Małek

sprawozdawca

Grażyna Pawlos-Janusz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku usunięcia odpadów przez władającego gruntem na podstawie domniemania prawnego, nawet jeśli nie jest on wytwórcą odpadów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o odpadach i domniemaniem posiadania odpadów przez władającego gruntem. Interpretacja może być różna w zależności od szczegółów stanu faktycznego i umowy nabycia nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak domniemania prawne w prawie ochrony środowiska mogą przenosić odpowiedzialność na osoby, które nie są bezpośrednio odpowiedzialne za powstanie problemu, ale władają nieruchomością. Jest to istotne dla właścicieli i użytkowników wieczystych gruntów.

Czy musisz sprzątać cudze śmieci na swojej działce? Sąd wyjaśnia, kiedy odpowiadasz za odpady, których nie stworzyłeś.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 652/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grażyna Pawlos-Janusz
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Marcin Małek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
III OSK 1273/22 - Wyrok NSA z 2025-07-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 145 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 797
art. 3 ust. 1 pkt 6, 19 i 32, art. 26
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie usunięcia odpadów oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta C. powołując się na art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r., poz. 797 ze zm.) zobowiązał M. S. (dalej jako: "skarżący") do usunięcie w terminie do [...] czerwca 2021 r. z terenu działki nr [...] położonej w C. przy ul. [...] odpadu o kodzie 17 03 03* - smoła i produkty smołowe poprzez zawarcie umowy na usunięcie, transport i zagospodarowanie z podmiotem posiadającym wymagane zezwolenia oraz do przedłożenie dokumentów potwierdzających wykonanie tego obowiązku.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący jest właścicielem (użytkownikiem wieczystym) opisanej w sentencji decyzji nieruchomości, na której zalegają odpady, w postaci substancji ropopochodnej - lepiku, zgromadzonej w podziemnych zbiornikach. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach definiuje posiadacza odpadów jako wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z uwagi na powyższe skarżący jest zobowiązany do usunięcia składowanych na jego działce odpadów.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi przeprowadzenie postępowania bez udziału [...] S.A., która jako posiadacz odpadów powinna być stroną postępowania w sprawie oraz wadliwe przyjęcie, że skarżący jest posiadaczem przedmiotowego odpadu jedynie z tego powodu, że jest użytkownikiem wieczystym działki na której on zalega.
Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że prawo użytkowania wieczystego działki na której znajduje się lepik nabył od [...] S.A. w 2018 r. W umowach przenoszących to prawo zbywca oświadczył, że na działce znajduje się m.in. budynek dawnego magazynu lepiku oraz zbiorniki zalane wodą deszczową. Ponadto zbywca oświadczył, że nie będzie ponosić odpowiedzialności za ewentualne szkody spowodowane koniecznością poniesienia kosztów usunięcia z nieruchomości zanieczyszczeń lub skażeń, które wystąpią lub mogą wystąpić po podpisaniu umowy. Skarżący zrzekł się natomiast dochodzenia wszelkich roszczeń z tego tytułu. Powyższe – zdaniem skarżącego – wskazuje, że udział w postępowaniu powinna brać oprócz skarżącego również [...] S.A. Wada ta stanowi natomiast podstawę wznowienia postępowania zawartą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Nadto, w ocenie skarżącego organ błędnie uznał, że to on a nie [...] S.A. jest posiadaczem odpadu zobowiązanym do jego usunięcia. Lepik w zbiornikach stanowi rzecz ruchomą, nie stanowiącą części składowej nieruchomości w rozumieniu art. 47 k.c. ani przynależności gruntu w rozumieniu art. 51 k.c. Przedmiotem umowy nabycia było natomiast jedynie prawo użytkowania wieczystego gruntu z ruinami dawnych budowli. Skarżący nie nabył zatem lepiku zalegającego w zbiornikach. Co więcej, w ogóle nie wiedział o jego istnieniu, polegając na oświadczeniu zbywcy, że w zbiornikach znajduje się woda deszczowa. Właścicielem lepiku pozostała zatem [...] S.A., albowiem jej czynność rozporządzająca nie obejmowała tej rzeczy. Skarżący nie był i nie jest zatem posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a tym samym nie mógł być zobowiązany do ich usunięcia. Ma on jedynie obowiązek udostępnienia [...] S.A nieruchomości w celu usunięcia lepiku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z [...] czerwca 2021 r. orzekło o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji w zakresie terminu wykonania obowiązku zakreślając nowy termin do [...] sierpnia 2021 r., a w pozostałym zakresie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ powtórzył treść art. 26 ustawy o odpadach oraz art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach definiującego posiadacza odpadów. Stwierdził, że skarżący jako wieczysty użytkownik nieruchomości, wobec braku innego podmiotu władającego nieruchomością, jest zobowiązany do usunięcia znajdujących się na niej odpadów, gdyż nie jest to teren przeznaczony do składowania lub magazynowania odpadów w rozumieniu przepisów ustawy. Konstrukcja przywołanych przepisów wskazuje, że celem ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Dlatego ustawodawca przyjął konstrukcję domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję nakazującą ich usunięcie. Nie ma przy tym wątpliwości, że przedmiotowa substancja stanowi odpad, za który uznaje się substancję, której wyzbywa się posiadacz lub zamierza się wyzbyć.
Nadto Kolegium stwierdziło, że ciężar obalenie wskazanego domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na nieruchomości nielegalnie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika natomiast, że tego typu sytuacja nie miała miejsca.
Konkludując, zdaniem Kolegium postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało bez naruszenia norm proceduralnych, a podważanie istnienia obowiązku usunięcia odpadów w świetle dokonanych ustaleń i treści przepisów prawa, jest niezasadne.
W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na opisaną wyżej decyzję Kolegium, skarżący powtórzył zarzuty odwołania wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpatrzenia.
Mianowicie, w dalszym ciągu zdaniem skarżącego [...] S.A. powinna być stroną postępowania i brać w nim udział, które to uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skarżący zakwestionował również fakt posiadania lepiku, podnosząc, że nie doszło do jego nabycia, a o jego istnieniu w ogóle nie wiedział. Właścicielem lepiku pozostała zatem [...] S.A. albowiem jej czynność rozporządzająca nie obejmowała tej rzeczy. Nadto Kolegium bezzasadnie nie przeprowadziło dowodu z zeznań świadków, w szczególności byłego pracownika [...] S.A., co w sposób bezsporny dowiodłoby, że wytwórcą odpadów była [...] S.A. Zaniechanie organu w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tym bardziej, że użyta w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach kolejność podmiotów uznanych za posiadacza jest nieprzypadkowa. W pierwszej kolejności do usunięcia odpadów zobowiązany jest ich wytwórca, następnie posiadacz, a dopiero gdy tych nie można ustalić w postępowaniu znajduje zastosowanie domniemanie prawne, że posiadaczem jest władający gruntem. Nadto zdaniem skarżącego organ z naruszeniem prawa nie ustalił jakiego rodzaju odpad zalega na jego działce i czy w ogóle jest to odpad. Organ nie ustalił bowiem, czy posiadacz przedmiotowego odpadu zamierza się go pozbyć ewentualnie nie wskazał podstawy prawnej obowiązku pozbycia się tej substancji.
Wszystko powyższe, zdaniem skarżącego stanowi o przeprowadzeniu postępowania w sposób sprzeczny z zasadami prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm. ) dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga podlega oddalaniu, bowiem ani jej zarzuty, ani kontrola sądowadministracyjna przeprowadzona w oparciu o kryterium legalności, nie dostarczyły podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu kwalifikującym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie administracyjne spełnia wymogi art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. Organy dokonały wyczerpujących ustaleń stanu faktycznego i wyprowadziły prawidłowe wnioski, że w sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki, uprawniające organ do wydania decyzji nakazującej skarżącemu usunięcie przedmiotowego odpadu.
Rozpocząć należy od przywołania, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Jak natomiast stanowi art. 26 ust. 1 tej ustawy posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.
Przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy).
Nie może zatem budzić wątpliwości, że obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi.
Organ administracyjny podjął kroki niezbędne do dokonania wszelkich istotnych ustaleń w ww. zakresie.
Najogólniejszą regulację dotyczącą uprawnień oraz obowiązków właścicieli nieruchomości zawiera art. 140 k.c. Według tej regulacji w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.
Posiadanie atrybutów właścicielskich oznacza nie tylko posiadanie praw, ale też obowiązków. Dodatkowo, uprawnienia właścicielskie nie są nieograniczone. Jedną z ustaw wprowadzających pewne ograniczenia i obowiązki, m.in. wobec właścicieli nieruchomości jest ustawa o odpadach.
W sprawie bezsporne jest, że skarżący na podstawie umowy z [...] października 2018 r. nabył od [...] S.A prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] położonej w C. przy ul. [...] wraz z prawem własności pozostałości zabudowy w postaci m.in. ruin budynku dawnego magazynu lepiku wraz ze znajdującymi się wewnątrz podziemnymi, betonowymi zbiornikami, które wbrew opisowi zawartemu w umowie były zalane nie wodą deszczowa lecz substancją ropopochodną – lepikiem.
Zatem już w świetle przywołanej umowy, którą podpisał skarżący, istnieje podstawa do obciążenia go powyższymi obowiązkami i nie może on zasłaniać się tym, że przenoszący prawo użytkowania wieczystego wprowadził do w błąd poprzez oświadczenie nieprawdy polegającej na wskazaniu, że ww. zbiorniki w rzeczywistości zamiast wodą deszczową wypełnione były lepikiem. Bezsporne bowiem jest, że skarżący na swej nieruchomości posiada rzeczy, które - w świetle umowy - druga strona wyzbyła się w zakresie ich własności. Nie jest natomiast rzeczą organów administracyjnych jak i tut. Sądu, by weryfikować skuteczność umowy, zarówno w całości, jak i w poszczególnych fragmentach, w szczególności tych dotyczących przeniesienia na skarżącego prawa własności zawartości omawianych zbiorników. Do tego są bowiem przewidziane odpowiednie procedury przed sądami powszechnymi.
Niezasadnie skarżący podnosi przy tym, że kluczowe znaczenia dla sprawy ma ustalenie nie posiadacza odpadu, lecz jego wytwórcy, którym jest [...] S.A. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach jest nim każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.
W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że skarżący nie mógł być uznany za wytwórcę przedmiotowego odpadu. Nie stanowi to jednak przeszkody do nałożenie na niego - jako posiadacza odpadu - obowiązku jego usunięcia, co wynika wprost z domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. W treści tego przepisu ustawodawca uznał za "posiadacza odpadów" ich wytwórcę lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów, przy czym definicja wprowadziła domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Analiza słownika pojęć zdefiniowanych ustawą o odpadach wskazuje na zdefiniowanie "wytwórcy odpadów" (przywołany wyżej art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy). Ustawa o odpadach nie definiuje natomiast "władającego powierzchnią ziemi", co nakazuje poszukiwanie wyjaśnienia tego pojęcia w innych ustawach stosownie do systemowego kontekstu przepisów każdej ustawy, funkcjonującej w powiązaniu z przepisami innych ustaw tworzących zwarty system powiązanych aktów prawnych. Pojęcie "władającego powierzchnią ziemi" definiuje ustawa z 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska stanowiąc, że jest nim właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – jest nim ujawniony jako władający.
Domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami jest posiadaczem odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia, służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Bez wprowadzonego domniemania utrudniona, a nawet niemożliwa, stałaby się realizacja celów ustawy. Celem ustawy jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi (art. 1 ustawy o odpadach). Efektywność realizacji celów ustawy wymaga określenia w sposób właściwy środków chroniących środowisko. Dodać należy, że rozwiązanie prawne polegające na wprowadzeniu domniemania, że posiadaczem odpadów jest między innymi władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, nie jest rozwiązaniem nowym. Funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu omawianej regulacji orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazuje, że ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 omawianej ustawy spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Co kluczowe, nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jego nieruchomości nielegalnie (v. wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r. II OSK 2936/14). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że tego typu sytuacja nie miała miejsca. Skarżący w sposób legalny (na podstawie umowy) wszedł bowiem w posiadanie stanowiącego przedmiot sporu odpadu, a nie wbrew wyraźnej jego woli. Tym samym, słusznie przyjęły organy, że skarżący nie obalił tego domniemania, a tym samym jako władający powierzchnią ziemi ponosi odpowiedzialności za odpady tam składowane. Poza sporem jest, że skarżący jest władającym powierzchnią gruntu na którym znajduje się przedmiotowy odpad.
Podsumowując, obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Dla sprawy nie ma zatem znaczenia dowodzenie, że władający powierzchnią ziemi nie wytworzył odpadów, skoro nie prowadzi to do ustalenia, że odpady złożono na jego nieruchomości nielegalnie. Władający gruntem muszą bowiem mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za podejmowane działania w tym związane z ich nabywaniem.
Jednocześnie nietrafnie skarżący podnosi, że organy w ogóle nie ustaliły, czy przedmiotowa substancja w ogóle jest odpadem. Zgodnie z ustawową definicją odpadu z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych zasadnicze znaczenie dla ustalenia pojęcia odpadów ma termin "pozbywanie się". W związku z niezdefiniowaniem tego terminu przez ustawodawcę należy się posłużyć jego znaczeniem przypisywanym przez język potoczny, który nakazuje rozumieć pod tym pojęciem oddalenie, odsunięcie kogoś lub czegoś od siebie bądź uwolnienie się od kogoś lub czegoś. Oznacza to, że przedmiot staje się odpadem, gdy jego dotychczasowy posiadacz nie znajduje dla niego żadnego zastosowania, lub w razie wątpliwości nie potrafi go wskazać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1834/11). W sprawie bezsporne jest, że skarżący nigdy nie wskazał jakiegokolwiek możliwego zastosowania przedmiotowej substancji, co jest oczywiste z uwagi na jej charakter.
Odnosząc się natomiast do zarzutu braku udziału w postępowaniu [...] S.A w charakterze strony, Sąd wskazuje, że co do zasady, przepisem, który reguluje, kto powinien być stroną w postępowaniu administracyjnym jest art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym więc, czy dany podmiot jest stroną konkretnego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danej osoby, bądź dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim, lecz okoliczność, czy istnieje konkretna norma prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny".
Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazuje, że rozpoznając niniejszą sprawę organy nie były zobowiązane do uznania [...] S.A. za stronę postepowania, za którą należało w kontekście poczynionych ustaleń uznać jedynie podmiot będący właścicielem (wieczystym użytkownikiem) przedmiotowej działki nr [...]. Jednakże gdyby nawet przyjąć inaczej, to i tak zarzut ten nie mógłby zostać obecnie uwzględniony. Przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać.
Ponadto, wbrew zarzutom skargi w decyzji nakładającej obowiązek usunięcia odpadów organ nie musiał określać ich ilości. Rzeczą strony jest usunięcie przedmiotowej substancji niezależnie od jej ilości, co jednoznacznie wynika z wydanych w sprawie decyzji. Wykonanie decyzji z kolei podlegać będzie kontroli organu i to wówczas ocenione zostanie, czy odpad usunięto.
Ponadto Sąd rozpoznając skargę nie dopatrzył się innych niż podniesione w skardze naruszeń prawa dających podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI