II SA/LU 642/22

II SA/Lu 642/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129 ust.5 pkt 3; art. 128-135;
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3a, ust.4;
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit.c; art. 135; art. 153;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie: WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brigida Myszyńska-Guziur Protokolant: sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 18 lipca 2022 r., znak: GN-V.7534.1.36.2022.AG w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Kraśnickiego z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: Gn.683.2.6.2012/2020; II. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz Z. R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., nr GN-V.7534.1.36.2022.AG Wojewoda Lubelski, po rozpatrzeniu odwołania Z. R., na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję Starosty Kraśnickiego z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną, tj. ul. [...], położoną w m. K. , obręb [...] - [...] I, i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 28 grudnia 2005 r., G. R., Z. R. i W. R. wystąpili do Urzędu [...] o wypłatę odszkodowania za działki gruntu przeznaczone pod drogę, oznaczone dawniej nr [...], obecnie nr [...] o pow. 0,0750 ha, które zostały zajęte pod budowę ulicy [...] bez odszkodowania i stały się własnością Gminy Miejskiej K..
Następnie pismem, które wpłynęło do Starosty Kraśnickiego w dniu 6 sierpnia 2012 r. ww. osoby ponownie zwróciły się o wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie i zobligowanie Burmistrza Miasta K. do wypłaty odszkodowania. W piśmie tym wskazano, że w dniu 28 grudnia 2005 r. złożyli już w tej sprawie wniosek do Urzędu [...]. Pismem z dnia 24 kwietnia 2012 r., znak: PGM.GG.6871.4.2012 Urząd [...] poinformował Z. R., że roszczenie co do zasady jest słuszne, niemniej jednak możliwe jest jego dochodzenie tylko przed sądem powszechnym.
Pismem z dnia 6 września 2012 r., znak:Gk.683.2.6.2012.MW Starosta Kraśnicki zwrócił się do Urzędu [...] z zapytaniem, czy w ustawowo przewidzianym terminie do Urzędu [...] wpłynął wniosek G. R., Z. R. i W. R. o ustalenie odszkodowania i w jaki sposób został on załatwiony. Wskazano ponadto, że strony przesłały kopię przedmiotowego wniosku, a nie został on przekazany zgodnie z właściwością Staroście Kraśnickiemu. W odpowiedzi na powyższe wystąpienie, Burmistrz Miasta K. wyjaśnił, że wniosek ww. osób wpłynął do Urzędu [...] w dniu 29 grudnia 2005 r.
Rozpatrując wniosek G. R., Z. R. i W. R. o odszkodowanie, Starosta Kraśnicki pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. zwrócił się do Urzędu [...] o przedłożenie oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu wniosku z 2005 r. Żądany oryginał dokumentu Urząd [...] przekazał pismem, które wpłynęło do organu I instancji w dniu 14 grudnia 2012 r.
Następnie organ prowadzący postępowanie ustalił, że w stosunku do nieruchomości zajętej pod drogę gminną, tj. ulicę [...] na wysokości działek nr [...] i [...], nie było prowadzone postępowanie administracyjne w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. G. R., Z. R. oraz W. R. wystąpili do Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania w powyższej sprawie. Z ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy wynika, że wniosek ten pozostał bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie przez wnioskodawców braków formalnych wniosku.
Decyzją z dnia 9 maja 2017 r., znak: GN-I.7533.1.6.2017.LO Wojewoda Lubelski, z wniosku Burmistrza Miasta K., potwierdził, że nieruchomość położona w K. , w obrębie ewidencyjnym [...] - [...] oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działka [...] o pow. 0,7191 ha z dniem 1 stycznia 1999 r., stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasta K.. Wojewoda w przedmiotowym postępowaniu ustalił, że działka nr [...] o pow. 0,7191 ha położona w m. K., obręb Z. I powstała w wyniku podziału działki nr [...] o pow. 0,7678 ha, zatwierdzonego decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia 30 grudnia 2016 r., znak: PGN.PG.6831.49.2016, natomiast działka nr [...] o pow. 0,7678 ha powstała z podziału działki nr [...] o pow. 0,7720 ha, zatwierdzonego decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia 17 lutego 1999 r., znak: GG.VI.7250/36/98/99. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. działka nr [...] o pow. 0,7720 ha nie posiadała uregulowanego stanu prawnego.
Pismem, które wpłynęło do organu I instancji w dniu 20 października 2017 r., pełnomocnik Z. R. podtrzymał dotychczasowe stanowisko swojego mocodawcy co do ustalenia i wypłaty odszkodowania, wskazując, że część nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] stanowiła część gruntów będących własnością T. R. - ojca Z. R., a wcześniej jego ojca - J. R., ciągnących się pasem od obecnej ul. [...] do granicy dóbr P. - O.. Na dowód powyższego przedłożył kopie odpisów aktów notarialnych Nr Rep. [...] z dnia 9 maja 1942 r., odpis wypisu aktu notarialnego nr [...] z dnia 21 kwietnia 1949 r., odpis aktu notarialnego Rep. A nr [...] oraz odpis decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 20 lutego 1968 r., znak: GU-ag-4701/15/68 o wprowadzeniu zmian ewidencyjnych gruntów wsi Z. I w związku ze sprzedażą przez T. R. działki ziemi o pow. 0,39 ha Skarbowi Państwa pod Liceum Ogólnokształcące w K. . Pełnomocnik Z. R. zgłosił ponadto zastrzeżenia dotyczące błędów w ustaleniu stanu prawnego nieruchomości zajętych pod drogę - ul. [...] popełnionych przez Wojewodę Lubelskiego na etapie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 9 maja 2017 r., znak: GN-1.7533.1.6.2017.LO oraz podtrzymał stanowisko wnioskodawcy co do ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz byłych właścicieli gruntów zajętych pod drogę - ul. [...].
Decyzją z dnia 20 listopada 2017 r., znak: Gk.683.2.6.2012.MW Starosta Kraśnicki umorzył, prowadzone na wniosek G. R., Z. R. i W. R., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną - ul. [...], położoną w m. K., obr. [...]- [...] stwierdzając, że wnioskodawcy nie byli osobami uprawnionymi do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na ich rzecz.
W wyniku odwołania wniesionego przez G. R. oraz Z. R. Wojewoda Lubelski, postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r., znak: GN-I.7534.1.66.2018.KD, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez G. R.. Natomiast decyzją z dnia 15 lutego 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. R., uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Kraśnickiego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ II instancji stwierdził, że Starosta Kraśnicki nie ustalił, czy na dzień 31 grudnia 1998 r. wnioskodawcom przysługiwał tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że starosta w oparciu o stosowne dokumenty powinien był dążyć do ustalenia czy wnioskodawcom można przypisać własność tej nieruchomości na tę datę.
Realizując zalecenia organu II instancji Starosta pozyskał z Powiatowego Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Kraśniku dokumentację techniczną zarejestrowaną pod nr [...], która dotyczy badania stanu prawnego działki nr [...] (po podziale na działki nr [...] i nr [...]) oraz operat techniczny dotyczący przedmiotowego terenu, sporządzony przez T. C. (nr [...]). Do akt postępowania załączony został, wydany przez Prezydium Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w K., akt własności ziemi z dnia 11 stycznia 1973 r. Nr [...], z którego wynika, iż T. R. jest właścicielem gruntów oznaczonych nr [...] i [...] o pow. 1,5787 ha, położonych w K. - [...]
W dniu 29 stycznia 2021 r. wnioskodawcy zostali wezwani do przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości, tj. gruntu zajętego pod drogę gminną (ul. [...]), pozwalającego na potwierdzenie jego władania na dzień 31 grudnia 1998 r., w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma. Odpowiadając na pismo organu, pełnomocnik Z. R. poinformował, że okoliczności dotyczące tytułu prawnego do nieruchomości, która obecnie stanowi część działki nr [...] były wyjaśniane w poprzednich pismach, kierowanych do organu.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r., znak Gn.683.2.6.2012/2020 Starosta Kraśnicki odmówił wnioskodawcom ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną, tj. ulicę [...], położoną w m. K., obręb ewidencyjny [...]
W wyniku odwołania wniesionego przez Z. R. Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 2 listopada 2021 r., znak GN-V.7534.1.60.202l.MJC uchylił decyzję Starosty Kraśnickiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ II instancji uznał, że Starosta Kraśnicki nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy na dzień 31 grudnia 1998 r. wnioskodawcom przysługiwał tytuł własności do nieruchomości.
Decyzją z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak Gn.683.2.6.2012/2020 Starosta Kraśnicki odmówił ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną tj. ulicę [...], położoną w m. K., obręb ewidencyjny 7 - Z. I..
W wyniku odwołania wniesionego przez Z. R. w sprawie orzekał Wojewoda Lubelski, które decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. uchylił w całości decyzję Starosty Kraśnickiego z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: Gn.683.2.6.2012/2020 o odmowie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną, tj. ul. A. K., położoną w m. K., obręb [...], i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Wojewoda Lubelski, odwołując się do art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wyjaśnił, że uprawnionym do odszkodowania i złożenia wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest wyłącznie osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1 stycznia 1999 r.
Jak wskazał organ odwoławczy w analizowanej sprawie, w piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r., znak Gk.6620.011.17.44.2018.KZ Wydział Geodezji Starostwa Powiatowego w Kraśniku wyjaśnił, że na podstawie rejestru ewidencji gruntów obrębu [...] m. K. działka nr [...] o pow. 0,772 ha według stanu na dzień 1 listopada 1983 r. wpisana była pod pozycją rejestrową nr [...], jako własność Skarbu Państwa oraz władaniu Urzędu Miejskiego w K. - Rejon Dróg Miejskich w K. (brak podstawy wpisu). Według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. działka nr [...] nie posiadała uregulowanego stanu prawnego. Sąd Rejonowy w Kraśniku nie prowadził księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, w zasobie geodezyjnym prowadzonym przez Starostę Kraśnickiego nie ma dokumentów, na podstawie których można byłoby ustalić osobę lub osoby, którym przysługiwały do niej prawa rzeczowe. W 1999 r. zmianą nr [...] zatwierdzoną decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia 17 lutego 1999 r., znak: GG.VI.7250/36/98/99 dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...] o pow. 0,7678 ha i nr [...] o pow. 0,0042 ha. Do 2014 r. tytuł własności działki nr [...] był nieuregulowany. Wydzielona działka nr [...] o pow. 0,7678 ha, na podstawie decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 31 października 2014 r., znak IF.1.7821.19.2014.DS, wpisana pod pozycją rejestrową [...] stała się własnością Gminy Miejskiej K. i ujęta w księdze wieczystej Nr KW [...] W 2017 r. zmianą nr [...] zatwierdzoną decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia 30 grudnia 2016 r., znak: PGN.PG.6831.49.2016 dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...] o pow. 0,7191 ha i nr [...] o pow. 0,0487 ha. Decyzją z dnia 9 maja 2017 r., znak: GN-I.7533.1.6.2017.LO Wojewoda Lubelski, z wniosku Burmistrza Miasta K., potwierdził, że nieruchomość położona w K., w obrębie ewidencyjnym [...] - Z. I, oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działka [...] o pow. 0,7191 ha z dniem 1 stycznia 1999 r., stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasta K.. Taki stan prawny działki nr [...], znajdującej się w jednostce rejestrowej [...], istnieje do chwili obecnej. Jak wskazał Sąd Rejonowy w Kraśniku w piśmie z dnia 2 lipca 2019 r., znak: [...], dla działki [...], położonej w obrębie Z. I, m. K., prowadzona jest księga wieczysta [...], w której w dziale II jako właściciel wpisana jest Gmina Miasto K..
W celu ustalenia stanu prawnego działki nr [...] (po podziale) na dzień 31 grudnia 1998 r. Starosta Kraśnicki poddał analizie dokumentację techniczną nr [...], która dotyczy badania stanu prawnego działki nr [...], operatów technicznych dotyczących przedmiotowego terenu: biegłych geodetów - T. C. (nr [...]) w sprawie badania stanu prawnego gruntów zajętych pod drogę - ul. [...] i H. S. (nr uprawnień [...]) z ustalenia stanu prawnego działki nr [...] - ul. [...], a także dokumentacji spraw zarejestrowanych pod nr [...] (badanie stanu prawnego działki nr [...]; nr [...] (podział działki nr [...]), nr [...] (wznowienie granic działki nr [...]); nr [...] (podział działki [...]) oraz nr [...] (wywłaszczenie pod osiedle mieszkalno-usługowe "[...]").
W operacie technicznym dla działki nr [...], przyjętym do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w K. w dniu 29 sierpnia 2019 r. pod numerem [...] geodeta T. C. wskazał, że pas gruntu zajęty pod drogę dzieli w poprzek grunty biegnące od ul. [...] do ul. [...]. Grunty zabezpieczające dostęp do drogi, obejmujące działkę nr [...], zostały zajęte przez społeczność K. w trakcie budowy szkoły średniej - Liceum Ogólnokształcącego. W dokumentach brak jest jednakże danych, które w swej treści określałyby dokładny przebieg drogi oraz numerów ewidencyjnych Przebieg pasa gruntu o szerokości 26,00, zajęty pod drogę, zawiera dopiero mapa ewidencyjna sporządzona w 1976 r. ale również bez oznaczenia numerem ewidencyjnym. Dopiero po modernizacji ewidencji gruntów w latach 1978-1980 założona została nowa mapa ewidencyjna, a grunt zajęty pod drogę oznaczony został jako działka nr [...] i w rejestrze gruntów wpisana na rzecz Skarbu Państwa. W latach 70 - tych XX wieku uwłaszczono (na mocy ustawy o uregulowaniu gospodarstw rolnych) dotychczasowych władających gruntami rolnymi z wyłączeniem pasa gruntu zajętego pod drogę (ul. [...].
Badając tytuł własności gruntu w obszarze pasa drogowego, na podstawie odpisu z wypisu repertorium nr [...] z dnia 9 maja 1942 r. sporządzonego przez J. W. oraz aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 21 kwietnia 1949 r. T. C. stwierdził, że w skład majątku J. R. wchodziły nieruchomości gruntowe i budynkowe. Szczegółowy opis nieruchomości gruntowej co do granic przestrzeni zawarty był w wykazie hipotecznym, ustalonym dla powołanej nieruchomości, oznaczonej numerami: policyjnym [...], a hipotecznym [...]. Jak wskazuje T. C.: "wykaz hipoteczny prawdopodobnie uległ zniszczeniu w czasie działań wojennych II Wojny Światowej (..). Z treści aktu można wywnioskować, że nieruchomość gruntowa stanowiła pas gruntu ciągnący się od ulicy [...] w stronę ulicy [...]. Dokładne ustalenie wymaga przedłożenia dokumentów lub oświadczenia świadków". Biegły ustalił także, że na podstawie aktu notarialnego nr [...] doszło do zamiany gruntów pomiędzy T. R. a Z. z C. z pierwszego małżeństwa R. , z drugiego R. . Grunt od Z. R. i po zmarłym H. R. w drodze zamiany stał się własnością T. R.. We władaniu T. R. wg danych z rejestru gruntów z 1970 r. były działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,5787 ha (akt własności ziemi [...] z dnia 11 stycznia 1973 r.), ujęte w jednostce rejestrowej 93, obecnie, wg aktualnych danych z rejestru gruntów, działki oznaczone numerami: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią własność W. R.. Jak jednak stwierdził geodeta dokonując analizy danych z AWZ i rejestru gruntów, powyższe dokumenty nie regulują prawa własności na rzecz osób, które posiadają te dokumenty", a zatem nie regulują praw do gruntu, który został zajęty pod drogę (ulicę A. K.).
Uprawniony geodeta M. S., w operacie technicznym, przyjętym do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Kraśniku pod numerem [...] w podsumowaniu sprawozdania technicznego z wykonania czynności związanych z ustaleniem stanu prawnego nieruchomości zajętych pod ul. [...] stwierdził, że podczas prac nie odnaleziono dokumentów, z których jednoznacznie można by określić ich stan prawny. Natomiast w dokumentach istniejących stwierdzono wiele rozbieżności, nieścisłości bądź pomyłek.
Z dokonanych przez geodetę ustaleń wynika, że budowę wymienionej ulicy rozpoczęto w latach 1968-1969 kiedy to zaczęto dowozić materiały budowlane przeznaczone pod budowę liceum. Geodeta nie odnalazł żadnej dokumentacji technicznej, bądź pozwolenia na budowę tej drogi, za wyjątkiem protokołu z posiedzenia PMRN w K. nr 91/68 z dnia 21 lutego 1968 r., w którym stwierdza się, iż dokonano wywłaszczenia gruntów pod budowę liceum o powierzchni 1,80 ha i wypłacono odszkodowanie w wysokości 160 tys. zł ze składek mieszkańców miasta K. oraz protokołu z posiedzenia PMRN w K. nr 101/68 z dnia 9 lipca 1968 r., w którym członek Prezydium domaga się przyspieszenia prac związanych z budową drogi dojazdowej do liceum. Z dokumentów wynika, że w maju 1971 r. w nowowybudowanej szkole odbyła się matura i w tym czasie istniała już na gruncie utwardzona droga. Jednakże autor sprawozdania wyklucza, aby na grunt zajęty pod drogę uwłaszczyli się rolnicy - właściciele gruntów przyległych do ulicy a podmiotem władającym było Miasto K. . Na dzień 4 listopada 1971 r. - dzień wejścia w życie ustawy o uwłaszczeniu gospodarstw rolnych była już bowiem urządzona droga o szerokości 26,0 m, która w dniu 29 stycznia 1972 r. otrzymała nazwę ul. [...]. Na fakt zajęcia działki nr [...] przed dniem 1 stycznia 1999 r. pod budowę ul. [...] wskazują w oświadczeniach, jak wynika z uzasadnienia decyzji komunalizacyjnej z dnia 9 maja 2017 r., Burmistrz Miasta K., a także J. P. - wieloletni pracownik [...] oraz Przedsiębiorstwa Drogowego Oczyszczania. Stwierdzili oni, że od momentu wybudowania do dnia 31 grudnia 1989 r. roboty w pasie drogowym ul. [...] w zakresie zimowego i letniego utrzymania oraz naprawy nawierzchni były wykonywane na zlecenie Miasta K.. Do tego dnia ulica miała nawierzchnię z masy bitumicznej, chodnik, pasy zieleni oraz była wyposażona w znaki drogowe.
Badając tytuł własności gruntu w obszarze pasa drogowego ul. A. ustalił, że na mapie klasyfikacyjnej z 1967 r. m. in. działka oznaczona działki nr [...] przebiegała od ul. [...] i W. (obecnie ul. [...] i ul. [...]) do ul. [...] (obecnie L.), nie wynika jednak aby obejmowała ul. [...] lub grunty wywłaszczone pod budowę Liceum. Jako stanowiące własność T. R., w rejestrze gruntów z 1970 r. w pozycji nr [...] wpisano działki nr [...] o pow. 1,2291 ha i [...] o pow. 0,3496 ha, ujawnione w wydanym w dniu 11 stycznia 1973 r. akcie własności ziemi, znak [...]. Powyższy stan prawny odzwierciedla także mapa ewidencyjna wykonana w 1975 r. i zarejestrowana pod nr [...]. Budzi jednakże wątpliwości fakt, iż wymieniony wyżej akt własności ziemi T. R. obejmował te same grunty, które uregulowane były już wcześniej aktem notarialnym nr [...] z dnia 9 maja 1942 r. W ocenie biegłego M. S., wydany na rzecz T. R. akt własności ziemi z urządzoną księgą wieczystą [...] czynił właścicielem opisanego w nim gruntu (na co wskazują zainteresowane strony), akt ten nie regulował jednak własności gruntu zajętego po ulicę. Brak jest także dokumentów potwierdzających zajęcie pod drogę gruntów na wysokości opisanych w AWZ-cie działek nr [...] i [...]. Z akt sprawy wynika jedynie, ze aktem notarialnym T. R. sprzedał inną działkę ziemi, tj. nr [...] o pow. 0,39 ha na rzecz Skarbu Państwa pod budowę liceum (nie odnaleziono w zasobach najstarszego rejestru gruntów z 1967 r.). Wypisy z rejestru gruntów z dnia 9 sierpnia 2012 r. i z dnia 29 stycznia 2013 r. wskazują także na inne przeznaczenie, stanowiących własność T. R., działek nr [...] i [...], położonych w jednostce rejestrowej [...] użytkowanych jako rola i Br oraz działki nr [...], umieszczonej w jednostce rejestrowej [...] użytkowanej jako droga.
Jak stwierdził Wojewoda Lubelski Z przedłożonych przez wnioskodawców oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika jednoznacznie, że byli właścicielami gruntów, które zostały zajęte pod budowę i zajęcie drogi gminnej - ul. [...], a tym samym, że spełniają określone w przepisie art. 73 ust. 1 i ust. 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczna przesłanki ustawowe do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na ich rzecz. Załączone do akt sprawy dowody nie potwierdzają bowiem własności wskazanej we wnioskach działki, oznaczonej dawniej nr [...], obecnie nr [...] o pow. 0,0750 ha, na rzecz T. R. lub jego spadkobierców.
Podstawy takiej nie stanowi w szczególności akt własności ziemi z dnia 11 stycznia 1973 r. znak [...], a także akty notarialne: z dnia 8 marca 1926 r. znak [...] [...], z dnia 19 maja 1942 r. Rep. Nr [...] oraz z dnia 26 maja 1965 r. nr [...] (sprzedaż gruntu pod budowę liceum).
Z aktu własności ziemi z 1973 r. wynika, że T. R. stał się właścicielem działek o numerach ewidencyjnych: [...] o pow. 0,3496 ha i [...] o pow. .1,2291 ha. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kraśniku I Wydział Cywilny z dnia 23 listopada 1989 r., sygn. akt I. Ns.[...]/89 spadek po T. R. nabyli: żona G. R. oraz synowie Z. S. R. i W. R. po 1/3 części każde z nich. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I Ns [...]/08 Sąd Rejonowy w Kraśniku.
Z dokumentów tych nie wynika w jakim zakresie będąca wcześniej we władaniu nieruchomość T. R. weszła w skład nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (ul. A. K.) oznaczonej numerem [...] oraz czy w ogóle działka stanowiąca własność wyżej ww. osoby (spadkobierców) objęta była wywłaszczeniem na ten cel.
Także przedłożone w sprawie dokumenty nie świadczą o tym, iż nieruchomości będące wcześniej we władaniu Z. R. weszły w skład nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (ul. A. K.) oznaczonej numerem [...] i że w stosunku do niej doszło do przejęcia własności gruntu w trybie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, czy też przeprowadzane zostało jakiekolwiek inne postępowanie administracyjne na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990, ze zm.) czy też ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 176).
Z aktu notarialnego nr [...], sporządzonego przez J. W. wynika wyłącznie, iż J. R. swój majątek zapisuje na własność żony A. R. oraz dzieci: A. R., T. R. i W. R.. Szczegółowy opis nieruchomości gruntowej stanowiącej własność J. R. co do granic przestrzeni określał wykaz hipoteczny, ustalony dla powołanej nieruchomości, oznaczonej numerami: policyjnym [...], a hipotecznym [...], który prawdopodobnie uległ zniszczeniu. Z dokumentu nie wynika jednak, jakich konkretnie numerów działek dotyczy przeniesienie własności gruntów J. R.. Z załączonego aktu notarialnego nr [...] wynika natomiast, że współwłaściciele nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 0,1586 ha - W. W., T. R., T. A. W., J. P., S. i K. E. małżonkowie D. oraz D. K. oraz nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. 0,3932 ha sprzedali ww. działki na rzecz Skarbu Państwa pod budowę Liceum Ogólnokształcącego w K.. Z kolei z tego dokumentu nie wynika, że wymienione w nim działki były objęte postępowaniem wywłaszczeniowym dotyczącym budowy drogi publicznej - ulicy [...]. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 20 lutego 1968 r. wprowadzono do ewidencji gruntów wsi Z. I następujące zmiany: z gospodarstwa T. R. odpisano działkę nr [...] o pow. 0,39 ha w związku z wydanym aktem notarialnym nr [...]. Pomimo rozbieżności w obszarze działki, w żaden sposób nie można także stwierdzić, czy część objętej aktem notarialnym nr [...] działki nr [...], przeznaczonej pod budowę Liceum, została zajęta pod drogę. Wątpliwości co do własności gruntów wynikają także z tego, że nie wiadomo na jakiej podstawie został wydany w dniu 11 stycznia 1973 r. akt własności ziemi Nr GU.on 451/46-61/73 uwłaszczający T. R. na działkę o takim samym numerze, która została wcześniej sprzedana na rzecz Skarbu Państwa jednak o innej powierzchni.
Dowodów na potwierdzenie własności gruntów zajętych pod ul. [...] wnioskodawcy nie zawierają załączone do akt postępowania operaty techniczne z badania stanu prawnego działki nr [...] uprawnionych geodetów M. S. i T. C.. Jak słusznie zwrócił uwagę organ I instancji "w przedmiotowych badaniach brak jest zestawienia powierzchni gruntów objętych aktem notarialnym z 1942 r. nr [...], z powierzchnią wykazaną w akcie własności ziemi z dnia 11 stycznia 1973 r. znak [...] oraz w akcie notarialnym z 1967 r. nr [...], które stanowiłoby podstawę do ewentualnego ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców.". Ponadto, jak zauważył także Starosta Kraśnicki, M. S. wyznaczył powierzchnię gruntów zajętych pod drogę na podstawie współrzędnych geodezyjnych określonych dla działek obecnie wykazanych w ewidencji gruntów i budynków (dz. nr: [...] oraz [...]), nie odnosząc tego do powierzchni działek zawartych w [...] i [...]. Co istotne sporządzona przez geodetę mapa prawna gruntów zajętych pod drogę nr [...] - ul. [...] nie stanowi informacji czytelnej (legendy), ponieważ grunty objęte [...] [...] oraz grunty objęte [...] [...] i [...] - nałożone tytuły prawne oznaczone są w ten sam sposób, co oznaczałoby, że zarówno akt notarialny oraz akt własności ziemi regulował tytuł własności do gruntu zajętego pod drogę. Jak zauważono, ten sam geodeta w operacie technicznym stwierdza także, że akt własności ziemi nie reguluje własności gruntu zajętego pod ulicę.
Organ zauważył także, że zasadnie w sprawozdaniach ze sporządzonych operatów szacunkowych biegli wyrazili zdanie, iż w dokumentach istnieje wiele rozbieżności, nieścisłości bądź pomyłek a wielu dokumentom przeczą oświadczenia i żądania zainteresowanych stron. Wobec powyższego do rozstrzygnięcia sprawy własności gruntu zajętego pod ulicę jak i odszkodowania, właściwym powinien być sąd powszechny w postępowaniu cywilnym.
Wojewoda Lubelski podkreślił, że fakt korzystania przez skarżących z nieruchomości, jako drogi, nie przesądza o istnieniu po ich stronie interesu prawnego, uzasadniającego występowanie w sprawie w charakterze strony w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę własności przedmiotowej nieruchomości. Stroną postępowania prowadzonego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, jest wyłącznie dotychczasowy właściciel nieruchomości oraz Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, reprezentowana przez uprawnione organy.
W analizowanej sprawie odwołujący nie wykazali interesu prawnego w przedmiocie prowadzonego przed organem I instancji postępowania administracyjnego w sprawie nabycia gruntów pod ul. [...], jak również postępowania administracyjnego w przedmiocie żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za zajęcie przez Gminę Miasto K. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków nr [...], wchodzącej wcześniej w skład działki nr [...]. Skarżący nie udokumentowali bowiem praw rzeczowych do tejże nieruchomości. Ze zgromadzonych w przedmiotowej sprawie dowodów, w tym operatów technicznych sporządzonych przez uprawnionych geodetów M. S. oraz T. C. nie wynika wprost, że wnioskodawcy w dniu 31 grudnia 1998 r. byli właścicielami gruntu, oznaczonego obecnie jako działka [...].
Tymczasem, jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości dotyczące stanu prawnego nieruchomości nie pozwalają na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym służącym rozstrzyganiu jakichkolwiek sporów dotyczących ewidencji gruntów i budynków oraz aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji. Kwestie te mogą być bowiem rozstrzygane na drodze cywilnoprawnej przed sądem powszechnym. Przyznanie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość zajętą pod drogę realizowane jest zaś w trybie administracyjnym, w oderwaniu od cywilnoprawnej umowy rozporządzającej nieruchomością.
W związku z tym, iż sprawa z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji nie może zostać załatwiona w trybie administracyjnym, zgodzić się należy z organem I instancji, że ewentualne prawa do gruntu czy też roszczenia z tego tytułu mogą się odbywać wyłącznie na gruncie prawa cywilnego przed sądem powszechnym.
W ocenie Wojewody Lubelskiego powyższe sprawiało, że postępowanie w sprawie było bezprzedmiotowe, co zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. uzasadniało umorzenie postępowania.
Decyzja Wojewody Lubelskiego została zaskarżona przez Z. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W skardze decyzji zarzucono naruszenie:
1) naruszenie przepisów postępowania tj. art 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw z 28 k.p.a i, art 105 § 1 k.p.a. oraz art 140 k.p.a. w zw z art 77 § 1 k.p.a., art 80 k.p.a. poprzez bezzasadne powielenie przez organ drugiej instancji błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, w tym dokumentów w postaci odpisów aktów notarialnych, decyzji administracyjnych, operatów technicznych uprawnionych geodetów, zawartej w uzasadnieniu decyzji Starosty Kraśnickiego z dnia 4 kwietnia 2022 r., co do okoliczności wskazujących na brak interesu prawnego wnioskodawców, w tym Z. R. do występowania w sprawie o ustalenie odszkodowania na podstawie art 73 ustawy z dnia 13.10.1998r Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U z 1998r poz. 872 z późn. zm.), co skutkowało wydaniem decyzji uchylającej decyzję z dnia 4 kwietnia 2022r i umarzającej postępowanie pierwszej instancji, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo przeanalizowany dawał pełne podstawy do ustalenia, że Z. R., G. R. i W. R. jako następcy prawni T. R. na dzień 1 stycznia 1999 r. byli właścicielami gruntu, którego część została zajęta pod drogę publiczną - obecnie ul. [...] w K., mieli zatem interes prawny w sprawie o ustalenie odszkodowania;
2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj art 140 k.p.a w zw z art 107 § 3 k.p.a., art 136 § 1 k.p.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów odwołania z dnia 19 kwietnia 2022r od decyzji Starosty Kraśnickiego z dnia 04 kwietnia 2022r, zawartych w pkt 3) dotyczących braku dążenia do pełnego wyjaśnienia sprawy przez nie uwzględnienie znajdujących się w zasobach Starostwa Powiatowego w Kraśniku dokumentów, w tym akt uwłaszczeniowych nieruchomości stanowiących własność T. R. - G..on [...] oraz ewentualnie nieruchomości sąsiednich i ustalenia, że znajdują się w nich oświadczenia lub dokumenty dotyczące gruntów zajętych pod drogę publiczna i nie uzupełnienie postępowania dowodowego w tym zakresie przez organ.
Wskazując na takie zarzuty w skardze wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U z 2021 r., poz. 1899 ze zm. - dalej jako: "ustawa o gospodarce nieruchomościami" lub "u.g.n.") stosowane w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 ze zm. - dalej jako: "przepisy wprowadzające reformę administracji" lub "p.w.r.a.").
Zaskarżoną decyzją Wojewoda Lubelski uchylił w całości decyzję Starosty Kraśnickiego z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: Gn.683.2.6.2012/2020 o odmowie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną, tj. ul. [...], położoną w m. K., obręb [...] - [...] I, oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Wprawdzie więc Wojewoda Lubelski uchylił decyzję Starosty Kraśnickiego, jednakże jego rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania pierwszej instancji, w swej istocie sprowadzało się do tego samego, tj. do odmowy ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną - ul. [...] w K..
Wojewoda Lubelski w całości podzielił także ustalenia i oceny organu I instancji co do tego, że skarżący nie udokumentowali praw rzeczowych do nieruchomości, zaś ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika wprost, że wnioskodawcy w dniu 31 grudnia 1998 r. byli właścicielami gruntu oznaczonego obecnie jako działka [...].
W pierwszej kolejności w sprawie ocenić należy, czy skarżący zachowali w ogóle termin do złożenia wniosku o odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego.
Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających reformę administracji odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Nie budzi więc wątpliwości, że literalna treść powołanego przepisu przesądza, iż warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających reformę administracji, było złożenie wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Jak wynika z ustaleń organów wnioskodawcy pismem z dnia 28 grudnia 2005 r. wystąpili do Urzędu [...] o wypłatę odszkodowania za działki gruntu przeznaczone pod drogę, oznaczone dawniej nr [...], obecnie nr [...] o pow. 0,0750 ha, które zostały zajęte pod budowę ulicy [...]. Pismo to wpłynęło do Urzędu [...] w dniu 29 grudnia 2005 r. (k.15-16 akt administracyjnych).
Z powyższego wynika, że wnioskodawcy wniosek o odszkodowanie złożyli w terminie określonym w art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających reformę administracji, przy czym wnieśli go do niewłaściwego organu. Wnieśli go bowiem do gminy, a nie właściwego starosty. Wprawdzie to gmina jest podmiotem obowiązanym do wypłacenia odszkodowania w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi (art. 73 ust. 2 pkt 1 p.w.r.a.), jednakże organem ustalającym odszkodowanie jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 73 ust. 4 in fine p.w.r.a. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.).
Złożenie przez skarżących wniosku o odszkodowanie do organu niewłaściwego, nie pozbawia wniosku skuteczności.
Zgodnie bowiem z art. 65 ust. 1 k.p.a. jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie, przy czym w myśl art. 65 ust. 2 k.p.a. podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.
Z uwagi na powyższe w sprawie należało przyjąć, że wnioskodawcy zachowali termin do złożenia wniosku o odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających reformę administracji.
Odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 1 i 2 p.w.r.a. to odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego.
Z tego względu rozważyć należy, czy nieruchomość, za którą wnioskodawcy żądają odszkodowania jest nieruchomością, która jako nieruchomość zajęta pod drogę publiczną, z mocy art. 73 ust. 1 przepisów wprowadzających reformę administracji stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością jednostki samorządu terytorialnego.
Okoliczność ta może budzić wątpliwości albowiem jak wynika z ustaleń organów w stosunku przedmiotowych gruntów wydane zostały dwie różne decyzje administracyjne, stwierdzające przejście własności nieruchomości na rzecz Gminy Miejskiej K..
Według organu odwoławczego jako pierwsza chronologicznie wydana została decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 31 października 2014 r., znak IF.1.7821.19.2014.DS, na mocy której działka nr [...], w obszarze której mieści się grunt zajęty pod ul. [...], stała się własnością Gminy Miejskiej K.. Z ustaleń wynikających ze zgromadzonych w sprawie operatów technicznych geodetów wynika, że w 2014 r. działka nr [...] stała się własnością Gminy Miasta K. na podstawie decyzji Starosty Kraśnickiego nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.
W dalszej kolejności wydana została przez Wojewodę Lubelskiego decyzja z dnia 9 maja 2017 r., znak: GN-I.7533.1.6.2017.LO, w której stwierdzono, że na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomość położona w K., w obrębie ewidencyjnym [...] - [...] I, oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działka [...] o pow. 0,7191 ha z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasta K. . Działka nr [...], obejmująca grunt zajęty pod ul. [...], wydzielona została z działki nr [...].
Pierwsza z przywołanych decyzji stwierdzała nabycie własności przez jednostkę samorządu terytorialnego w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, co oznacza, że nabycie prawa własności nieruchomości następowało z chwilą, gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stałą się ostateczna. Powyższe oznacza, że do nabycia własności w tym trybie doszło ewentualnie dopiero w 2014 r.
Druga z przywołanych decyzji, tj. decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 9 maja 2017 r. stwierdzała, w trybie art. 73 ust. 1 p.w.r.a., przejście prawa własności nieruchomości, które następowało z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r.
Nabycie własności w tym trybie przez Miasto K. (Gminę Miasto K.) nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r., co oznacza, że nabycie to miało charakter pierwotny względem przejścia prawa własności, o którym orzekano w 2014 r.
Z uwagi na powyższe w sprawie należało przyjąć, że odszkodowanie, którego żądają wnioskodawcy jest odszkodowaniem za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 73 ust. 1, 2 i 4 p.w.r.a.
Skoro odszkodowanie będące przedmiotem postępowania jest odszkodowaniem za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego w trybie art. 73 ust. 1 p.w.r.a. to powyższe oznacza, że ustalenie i wypłacenie odszkodowania następuje według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, a więc w trybie postępowania administracyjnego.
Powyższe wynika z jednoznacznej dyspozycji art. 73 ust. 4 p.w.r.a., który stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości.
Przepisy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, o których mowa w art. 73 ust. 4 p.w.r.a., to przepisy rozdziału 5 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Z przepisów art. 73 ust. 4 p.w.r.a. oraz art. 128-135 u.g.n. wynika jednoznacznie, że ustalenie odszkodowania następuje w trybie postępowania administracyjnego przez organ administracji publicznej.
Z uwagi na powyższe zawarte w decyzjach organów obu instancji stwierdzenia co do tego, że przedmiotowa sprawa nie może zostać rozpoznana w trybie administracyjnym, uznać należy za oczywiście nieprawidłowe.
Z obowiązujących przepisów wynika bowiem w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego w trybie art. 73 ust. 1 p.w.r.a., następuje w trybie postępowania administracyjnego.
Bez znaczenia pozostaje to czy postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania jest postępowaniem o dużym stopniu złożoności albowiem przepisy art. 73 ust. 4 p.w.r.a. oraz art. 128-135 u.g.n. nie uzależniają konieczności prowadzenia postępowania w trybie administracyjnym od tego rodzaju okoliczności.
Nie można przy tym mylić trybu ustalenia odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego, z ewentualną koniecznością wykazania skutków określonych zdarzeń dla których przewidziana jest droga cywilnoprawna.
Jeżeli dla wykazania prawa własności wnioskodawcy konieczne jest stwierdzenie skutków określonych zdarzeń w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, jak to jest przykładowo w przypadku stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, to ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na wnioskodawcy, który w tym celu powinien przedstawić prawomocne orzeczenie sądu powszechnego.
Konieczność wykazania takich okoliczności stosownym orzeczeniem sądu powszechnego nie sprawia jednakże, że w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego, przestaje być właściwy tryb postępowania administracyjnego.
Przeciwnie w sprawie takiej ustalenie i wypłacenia odszkodowania odbywa się w postępowaniu administracyjnym. Wynikająca z przepisów odrębnych konieczność wykazania faktu nabycia prawa własności nieruchomości za pomocą orzeczenia sądu powszechnego nie jest przesłanką dopuszczalności prowadzenia postępowania w trybie administracyjnym, lecz okolicznością warunkującą możność wykazania tego prawa w postępowaniu przed organem orzekającym o odszkodowaniu i orzeczenia w sposób pozytywny o ustaleniu odszkodowania.
Wojewoda Lubelski, dwukrotnie uchylając rozstrzygnięcia organu I instancji wskazywał, że Starosta Kraśnicki nie ustalił czy na dzień 31 grudnia 1998 r. wnioskodawcom przysługiwał tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości, jak też podkreślał, że starosta w oparciu o stosowne dokumenty powinien był dążyć do ustalenia czy wnioskodawcom można przypisać własność tej nieruchomości na tę datę.
Pomimo kolejnego ponowienia postępowania w sprawie organy nadal nie wywiązały się z tego obowiązku, zaś stwierdzenie, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie dokumentują praw rzeczowych wnioskodawców do nieruchomości jest co najmniej przedwczesne.
Z przepisu art. 73 ust. 1 i 4 p.w.r.a. wywieść należy, że odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, przysługuje dotychczasowym właścicielom tych nieruchomości.
Niewątpliwie więc w sprawie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne konieczne jest wykazanie tego, kto był właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.
Konieczność wykazania prawa własności nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. nie oznacza rzecz jasna, że z tej daty powinien pochodzić również dowód prawa własności.
Prawo własności, ze swej istoty, jest prawem o charakterze ciągłym. Raz nabyta własność nieruchomości trwa, o ile nie dojdzie do przeniesienia lub utraty prawa własności.
Co do zasady również i obecnie prawo własności nieruchomości można więc wykazywać tytułami pochodzącymi z lat czterdziestych ubiegłego wieku.
Tego rodzaju dokument, nawet pochodzący sprzed kilkudziesięciu lat, powinien zostać przyjęty za dowód własności nieruchomości, o ile rzecz jasna wynika z niego fakt nabycia własności nieruchomości, a w sprawie nie zostanie wykazane, że w okresie późniejszym zaistniały zdarzenia prawne, które skutkowały przeniesieniem lub utratą prawa własności.
Organy, odwołując się do sporządzonych operatów technicznych, wskazywały, że w dokumentach istnieje wiele rozbieżności, nieścisłości bądź pomyłek.
Tego rodzaju okoliczności, same w sobie, nie dyskwalifikują dokumentów wykazujących tytuły własności do nieruchomości. Każdorazowo w tego rodzaju przypadkach konieczne jest bowiem dokonanie oceny jaki konkretny wpływ określona rozbieżność czy nieścisłość miała na fakt nabycia prawa własności.
Można wręcz wskazać, że jeżeli chodzi o dokumenty pochodzące z lat czterdziestych czy też pięćdziesiątych ubiegłego wieku, to różnego rodzaju nieścisłości są wręcz cechą typową dla tytułów własności pochodzących z tego okresu.
Było to niewątpliwie wynikiem trwającej wojny i związanym z tym zniesieniem administracji publicznej, jak również niskim poziomem prawnym organów administracji państwowej w latach powojennych. Również w latach późniejszych poziom prawniczy administracji państwowej, w tym w szczególności terenowych organów administracji państwowej, nie był wysoki.
Powyższe odnosiło się w szczególności do poziomu prowadzonych postępowań uwłaszczeniowych, który był bardzo niski. W postępowaniach uwłaszczeniowych niejednokrotnie zdarzało się wydawanie aktów własności ziemi na grunty, które były już własnością osób objętych uwłaszczeniem.
Przy ocenie skutków prawnych tego rodzaju aktów pamiętać należy jednak o tym, że akt własności ziemi to decyzja administracyjna. Decyzja taka, o ile stała się ostateczna, wiąże tak strony, jak i organy, w związku z czym, niezależnie od jakichkolwiek wątpliwości związanych z prawidłowością jej wydania, konieczne jest uwzględnienie skutków wynikających z takiej decyzji, tj. stwierdzonego decyzją faktu nabycia własności określonej nieruchomości przez daną osobę. Dopóki decyzja taka pozostaje w obrocie prawnym koniecznym jest uwzględniania wynikających z niej skutków prawnych. W przypadku aktów własności ziemi możność ich wzruszenia w trybie nadzwyczajnym została wyeliminowana.
Na nieścisłość aktów pochodzących z lat czterdziestych i pięćdziesiątych ubiegłego wieku oczywisty i podstawowy wpływ ma również to, że na tych terenach, ani w okresie zaborów, ani w dwudziestoleciu międzywojennym, nie powstałą ewidencja, czy też kataster gruntów.
Z tych też względów istotne znaczenie przy wyjaśnieniu sprawy mają operaty (sprawozdania) techniczne opracowane przez geodetów M. S. oraz T. C..
Operaty te zostały opracowane przez osoby posiadające wiedzę specjalną z zakresu geodezji. Dlatego też, jeżeli chodzi o geodezyjne aspekty sprawy takie jak przykładowo położenie, powierzchnia, czy też granice nieruchomości opisanych w poszczególnych aktach notarialnych lub decyzjach, operaty te powinny stanowić pierwszoplanową podstawę ustaleń dokonywanych w sprawie. Operaty te nie mogą natomiast przesądzać oceny kwestii prawnych, w tym w szczególności oceny skutków prawnych zdarzeń ujawnionych w sprawie. Geodeci nie są bowiem osobami powołanymi do oceny skutków prawnych określonych zdarzeń. Oceny skutków prawnych wynikających z okoliczności faktycznych ujawnionych w sprawie, powinny samodzielnie dokonać organy prowadzące postępowanie.
Przechodząc do oceny ujawnionych w toku postępowania tytułów własności do nieruchomości wskazać należy, że w sprawie nie powinno budzić jakichkolwiek wątpliwości to, że nieruchomość obejmująca obecne działki nr [...] i [...], przylegający do nich grunt zajęty pod ul. [...] (poprzednio G. L.) oraz położone dalej tereny zajęte pod liceum ogólnokształcące, stanowiła w latach sześćdziesiątych jedną nieruchomość należącą do rodzinny R. .
Wynika to w sposób niezbity z mapy klasyfikacyjnej wykonanej w 1965 r. oraz mapy zasadniczej przyjętej do zasobu geodezyjnych w 1966 r., dołączonych do operatu technicznego geodety T. C..
Jak wynikało z informacji podanych przez geodetę M. S. budowę ul. [...] (obecnie A. K.) rozpoczęto w latach 1968-1969 w związku z planowana wówczas budową liceum ogólnokształcącego. Liceum to wybudowano na przełomie lat sześćdziesiątych-siedemdziesiątych ubiegłego wieku.
Jak wskazywali obaj biegli na mapach: klasyfikacyjnej wykonanej w 1965 r. oraz zasadniczej przyjętej do zasobu geodezyjnych w 1966 r., nie wykazano tej drogi (k.120-121, 287-288 akt administracyjnych).
Mapy te obrazowały zatem stan sprzed powstania ulicy i budowy liceum ogólnokształcącego, co jest oczywiste skoro mapy pochodzą z lat 1965-1966, a więc z lat sprzed budowy ulicy i liceum ogólnokształcącego.
Z mapy klasyfikacyjnej wykonanej w 1965 r. oraz mapy zasadniczej przyjętej do zasobu geodezyjnych w 1966 r. wynika w sposób jednoznaczny, że nieruchomość należąca do rodzinny R. stanowiła jedną działkę ciągnącą się z południowego-zachodu na północny-wschód (od ul. [...] do L.) i obejmującą zarówno obecne działki nr [...] i [...] (należące do wnioskodawców), przylegający do nich grunt zajęty pod ul. [...] (poprzednio G. L.) oraz położone dalej tereny zajęte pod liceum ogólnokształcące (mapa klasyfikacyjna oraz mapa zasadnicza z 1966 r. znajdujące się w obwolucie - k.221 i 222 akt administracyjnych).
Co do zasady mapy te obrazują położenie i granice samej nieruchomości, nie przesądzają natomiast prawa własności do tych terenów. Na mapach tych geodeta T. C. wyrysował natomiast przebieg późniejszej ulicy, numery działek i oznaczył je jako własność R..
W kwestii oceny ujawnionych w postępowaniu tytułów własności zauważyć należy, że co do zasady w operatach obu geodetów zwracano uwagę na to, że stan prawny położonych na tym obszarze gruntów regulowany był dwutorowo, z jednej strony stan własności nieruchomości wynikał z aktu notarialnego nr repertorium [...], z drugiej strony grunty te regulował akt własności ziemi [...]
Geodeta M. S. wskazał, że te same grunty które regulował akt własności ziemi [...] w 1942 r. zostały już uregulowane aktem notarialnym nr repertorium [...] (k.118 akt administracyjnych).
W analogiczny sposób kwestię tą ocenił także geodeta T. C., który w tym kontekście stawiał pytanie dlaczego właściwy organ do spraw rolnych dopuścił do uwłaszczenia rolników, którzy mieli uregulowany stan prawny (k.286 akt administracyjnych).
Co do zasady wątpliwości te nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem dotyczą one oceny skutków prawnych określonych zdarzeń prawnych, do czego samodzielnie zobligowany był sam organ.
Odpowiadając na powyższe wątpliwości wskazać należy, że niekoniecznie fakt wydania aktu własności ziemi na grunty, które wcześniej miały uregulowany stan prawny i na osobę nie będącą według dokumentów formalnym właścicielem nieruchomości, uznawać należy za nieprawidłowy. O ile bowiem grunty o uregulowanym stanie prawnym w okresie późniejszym stały się przedmiotem tzw. nieformalnego obrotu, tj. obrotu w drodze umów zawartych bez zachowania formy prawem przewidzianej, to fakt ich uwłaszczenia mieścił się w hipotezie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Przede wszystkim zaś, na co zwracano uwagę już powyżej, akt własności ziemi był decyzją administracyjną. Nawet więc jeżeli został on wydany w sposób nieprawidłowy to w sytuacji, gdy akt ten się uprawomocnił wiąże on strony i organy oraz stanowi dowód nabycia własności nieruchomości.
Generalnie z operatów obu geodetów wynikało jednoznacznie, że stan prawny nieruchomości regulowany był tak wydanym aktem własności ziemi, jak również kolejnymi aktami notarialnymi.
W takiej sytuacji organy powinny wnikliwie rozpatrzeć ujawnione w toku postępowania akty notarialne, w tym w szczególności akt notarialny nr repertorium [...] i ocenić wynikające z nich skutki prawne w zakresie ustalenia i przejścia prawa własności nieruchomości, skoro sami geodeci wymieniali go jako tytuł własności.
Organy nie wywiązały się z tego obowiązku.
W sprawie dla ustalenia właścicieli nieruchomości przejętej pod ul. [...] (obecnie A. K.) podstawowe znaczenie ma ocena skutków prawnych wynikających z aktów notarialnych dotyczących tych gruntów, w tym w szczególności aktu notarialnego nr repertorium [...], albowiem podzielić należy stanowisko geodetów T. C. i M. S., że gruntu zajętego pod drogę nie obejmował akt własności ziemi [...] wydany na rzecz poprzednika prawnego wnioskodawców - T. R..
Z operatu M. S. wynika, że na dzień 4 listopada 1971 r., a więc na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na gruncie istniała urządzona droga o szerokości 26 m, która 19 stycznia 1972 r. otrzymała nazwę ul. [...]. Na mapie ewidencyjnej tzw. uwłaszczeniowej jest ona wykazana i opisana, chociaż nie opisano jej numeru.
Jak stwierdził geodeta z powyższego należałoby wnioskować, że na grunt zajęty pod tą ulicę nie byli uwłaszczeniu rolnicy - właściciele gruntów przyległych, a podmiotem władającym tym gruntem było Miasto K.. Takie same wnioski nasuwają się po analizie powierzchni działek starych z aktów własności ziemi i w obecnej ewidencji. Powierzchnia działek z uwłaszczeń z wydzielonym odrębnie pasem gruntu pod ulicę i powierzchnia odpowiadających im obecnie działek różnią się nieznacznie.
Podsumowując geodeta M. S. stwierdził, że z dokumentów należy domniemywać, że akt własności ziemi nie reguluje własności gruntu zajętego pod ulicę (k.118 akt administracyjnych).
W identyczny sposób kwestię tą ocenił także w swoim operacie geodeta T. C. (k.286, 287 akt administracyjnych).
W ocenie Sądu stanowisko takie należy podzielić.
Po pierwsze w dacie, na którą następowało nabycie własności gruntów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (4 listopada 1971 r.) oraz w dacie prowadzenia postępowania uwłaszczeniowego (1973 r.) na gruncie istniała już urządzona droga - ulica [...], którą władało Miasto K.. W takim stanie nie sposób jest domniemywać, że na grunty te wydano następnie akt własności ziemi, w sytuacji, gdy ewidentne i uchwytne dla wszystkich było to, że grunty te nie znajdowały się już w posiadaniu uwłaszczanego rolnika.
Po drugie na to, że wydany akt własności ziemi nie objął gruntów zajętych pod ulicę wskazuje porównanie powierzchni gruntów objętych aktem własności ziemi oraz powierzchni gruntów z obecnej ewidencji należących do skarżącego. Jak wskazał geodeta powierzchnie tych działek różnią się nieznacznie, a więc są ze sobą tożsame.
Po trzecie wniosek taki wywieść należy z tzw. mapy pouwłaszczeniowej, w oparciu o dane z której prowadzone były postępowania uwłaszczeniowe w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Z samego faktu, że akt własności ziemi [...] dotyczył działki oznaczonej nr [...] nie można jeszcze wywieść, że nieruchomość ta odpowiadała dawnej działce o tym samym numerze, z której według twierdzeń skarżącego wydzielony został grunt pod ulicę. Sam numer działki nie obrazuje bowiem ani położenia nieruchomości, ani jej granic i powierzchni. Dane te obrazowała natomiast mapa ewidencyjna z 1976 r., tzw. mapa pouwłaszczeniowa (k.224 akt administracyjnych), na której wykazano stan gruntów istniejący w dacie prowadzonych postępowań uwłaszczeniowych. Z mapy tej wynika jednoznacznie, że grunty zajęte pod ulicę były już wówczas wydzielone w postaci odrębnej działki ewidencyjnej, różnej od działek znajdujących się w posiadaniu T. R..
Z powyższego należy zatem wywieść, że akt własności ziemi [...] nie objął gruntów zajętych pod ulicę, co oznacza, że akt własności ziemi nie stanowi tytułu, z którego wnioskodawcy mogą wywieść swe prawo do zajętej pod drogę nieruchomości jako spadkobiercy T. R.. Jest to istotne, albowiem jak wskazywał geodeta M. S. również sam skarżący prawo własności do nieruchomości objętych księgą wieczystą Nr [...] wywodził właśnie z przedmiotowego aktu własności ziemi.
Niemożność uznania za tytuł własności aktu własności ziemi [...] sprawiała, że organy szczególnie uważnie powinny zbadać i rozpatrzeć ujawnione w toku postępowania akty notarialne, w tym w szczególności akt notarialny nr repertorium [...], zwłaszcza, że obaj geodeci w swoich operatach jednoznacznie wskazywali na to, że akt notarialny nr repertorium [...] swoim zakresem obejmował grunt zajętych pod ulicę G. L. (obecnie A. K.).
Co do zasady tego rodzaju czynności jak sprzedaż, darowizna, czy też testament, dokumentują jedynie fakt przejścia własności nieruchomości. Dla wykazania prawa własności w przypadku takich czynności konieczne jest również udokumentowania, że prawo to przysługiwało sprzedawcy, darczyńcy czy testatorowi.
Obecnie prawo własności nieruchomości najprościej wykazać odpisem z księgi wieczystej.
W latach przedwojennych, aż do 1946 r., funkcje zbliżone do obecnej księgi wieczystej pełniły księgi hipoteczne, w których odnotowywano zarówno opis nieruchomości i jej granic, jak również wskazanie właściciela.
Z treści aktu notarialnego nr repertorium [...] wynika, że przy jego sporządzaniu uwzględniono, okazany notariuszowi wyciąg z wykazu hipotecznego wydanego przez pisarza hipotecznego prowadzonego dla nieruchomości oznaczonej numerami: policyjnym [...] i hipotecznym [...]. W akcie, na podstawie okazanego wyciągu z wykazu hipotecznego, szczegółowo opisano nieruchomości stanowiące własność J. R..
Niewątpliwie dla wykazania prawa własności optymalnym byłoby zbadanie samej księgi hipotecznej, czy też wyciągu z niej.
Jak się wydaje jest to niewykonalne, albowiem jak podnosili geodeci księgi hipoteczne przechowywane w [...] zostały najprawdopodobniej zniszczone w czasie wojny.
Dla potrzeb niniejszej sprawy za wystarczający uznać należy wyciąg z wykazu hipotecznego, opisany w treści aktu notarialnego nr repertorium [...]. Wyciąg ten został okazany notariuszowi, a więc osobie zaufania publicznego, który szczegółowo opisał go w sporządzanym przez siebie akcie notarialnym, a więc w akcie urzędowym o wysokim stopniu oficjalności i solenności. W akcie notarialnym, na podstawie okazanego notariuszowi wyciągu z wykazu hipotecznego, szczegółowo opisano nieruchomości stanowiące własność J. R..
Treść aktu notarialnego nr repertorium [...], czy też ściślej rzecz biorąc treść opisanego w nim wyciągu z wykazu hipotecznego, dokumentuje w sposób niezbity prawo własności J. R. do opisanych w nim gruntów, które jak wskazywali obaj geodeci obejmują również teren przejęty pod ulicę ul. [...] (obecnie A. K.).
W szczególności z map prawnych gruntów zajętych pod drogę sporządzonych przez geodetę T. C. jasno i jednoznacznie wynika, że teren zajęty pod ul. [...] (poprzednio G. L.) był obszarem objętym aktem notarialnym nr repertorium [...] (mapy w obwolucie k.220 i 223 oraz mapa na k.265 akt administracyjnych).
W sprawie, przy pomocy aktu notarialnego nr repertorium [...] i opisanego w nim wyciągu z wykazu hipotecznego, wykazano więc, że grunt zajęty pod ulicę ul. [...] (obecnie A. K.) stanowił niewątpliwie własność J. R..
Powyższe nie było wystarczające dla załatwienia sprawy albowiem dla potrzeb ustalenia odszkodowania konieczne było ustalenie, czy właścicielami tego gruntu stali się wnioskodawcy.
Organy powinny zatem ocenić czy ujawnione w postępowaniu dokumenty uzasadniają przyjęcie, że w toku dokonanych czynności prawnych prawo własności nieruchomości zostało przeniesione przez J. R. na poprzednika prawnego wnioskodawców - T. R.. Jeżeli chodzi natomiast o kwestię następstwa prawnego wnioskodawców po T. R. to w sprawie zostało ono wykazane złożonym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po T. R. (k.1, 234 akt administracyjnych).
Akt notarialny nr repertorium [...] stanowił testament, w którym J. R. rozporządził swoim majątkiem na rzecz żony oraz zstępnych. W testamencie tym J. R. m.in. zapisał na własność ściśle oznaczone grunty synowi T. R..
Co do zasady gdyby taki testament został sporządzony już pod rządem dekretu z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe, czy też ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, to w sytuacji, gdy w testamencie spadkodawca przeznaczał poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują spadek, dla przejścia prawa własności konkretnych przedmiotów na rzecz poszczególnych spadkobierców konieczne byłoby przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku oraz działu spadku.
Przedmiotowy testament został jednakże sporządzony w dniu 9 maja 1942 r., a więc pod rządem przepisów poprzedzających tak dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe, jak i kodeks cywilny 1964 r. Jak wynika z aktu notarialnego nr repertorium [...] również do śmierci J. R. doszło jeszcze w 1942 r. (k.67 akt administracyjnych).
W takiej sytuacji organy powinny ocenić jakie przepisy prawne miały zastosowanie do rozrządzeń majątkowych J. R. zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz następnie ustalić jaki był skutek prawny tych rozrządzeń w związku ze śmiercią J. R. w dniu 21 czerwca 1942 r.
Powyższe miało znaczenie podstawowe albowiem poprzednio obowiązujące przepisy w sposób istotnie odmienny niż obecnie określały sytuację prawną spadkobierców testamentowych.
Według stosowanego na tych terenach francuskiego Kodeksu Cywilnego, a więc tzw. Kodeksu Napoleona, w przypadku spadkobierców testamentowych nie byli oni dziedzicami, lecz zapisobiercami (légataire). Jest to bardzo ważne albowiem na przykład w przypadku zapisu szczególnego prawo do rzeczy zapisanej nabywane było przez zapisobiercę od dnia śmierci testatora. Zapis taki wywoływał skutek rozporządzający, przenosząc własność rzeczy zapisanej na zapisobiercę z chwilą śmierci testatora, bez potrzeby stwierdzania nabycia spadku lub dokonywania działu spadku.
Organy powinny zatem ocenić jakie przepisy prawne miały zastosowanie do rozrządzeń majątkowych J. R. zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz następnie ustalić jaki był skutek prawny tych rozrządzeń w związku ze śmiercią J. R., w szczególności zaś zbadać czy istotą zapisów zamieszczonych w testamencie było wywołanie skutku rozporządzającego – nabycie własności przedmiotu tych zapisów przez zapisobierców z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku, tj. z chwilą śmierci testatora.
Pośrednio na taki właśnie skutek zapisów zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] wskazuje treść aktu notarialnego nr repertorium [...], w którym T. R. dokonał zamiany nieruchomości z Z. R., żoną zmarłego brata - H. R.. W akcie tym, sporządzonym w formie aktu notarialnego, T. R. dokonał obrotu gruntami, które zostały mu zapisane w akcie notarialnym nr repertorium [...]. O ile w akcie tym, w odniesieniu do zmarłego H. R. przywoływane jest postanowienie o stwierdzeniu spadku (Sygn. akt Sp. [...]), to w przypadku T. R. jako tytuł własności przysługujących mu nieruchomości notariusz przywołał jedynie zapisy zamieszczone w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz fakt śmierci J. R. (k.64-69 akt administracyjnych).
Jak się wydaje również taki rozporządzający skutek zapisów zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] przyjmował także geodeta T. C., który na mapie prawnej gruntów zajętych pod drogę teren zajęty pod ul. [...] (poprzednio G. L.) oznaczył jako: "[...] [...] własność T. R." (k.265 akt administracyjnych). Wprawdzie geodeta błędnie wskazał tu nr repetytorium [...], zamiast [...], to jednak z tego zapisu jasno wynika, że w ocenie geodety w świetle zapisów przedmiotowego aktu notarialnego teren ten stanowił własność T. R..
Oczywiście, na co zwrócono już uwagę powyżej, ocena taki skutków prawnych należała w pierwszym rzędzie do organów, a nie do geodety.
Organy powinny zatem ocenić jakie przepisy prawne miały zastosowanie do rozrządzeń majątkowych J. R. zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz następnie ustalić jaki był skutek prawny tych rozrządzeń w związku ze śmiercią J. R., w szczególności zaś zbadać czy istotą zapisów zamieszczonych w testamencie było wywołanie skutku rozporządzającego – nabycie własności przedmiotu tych zapisów przez zapisobierców z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci testatora.
W sprawie organy obu instancji zaniechały dokonania tego rodzaju ustaleń i ocen.
Organ odwoławczy zaniechał zatem należytego wyjaśnienia i rozpatrzenia okoliczności związanych z ustaleniem czy poprzednik prawny wnioskodawców - T. R. nabył własność gruntów przejętych pod ul. [...] (poprzednio G. L.) na podstawie zapisów zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...], czym naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Naruszenie to dotyczyło okoliczności, które warunkowały możność ustalenia i przyznania wnioskodawcom odszkodowania, co sprawia, że kwalifikować należy je jako mające istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W sprawie organ odwoławczy zaniechał również ustalenia jakie przepisy prawne miały zastosowanie do rozrządzeń majątkowych J. R. zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz ustalenia jaki był skutek prawny tych rozrządzeń w związku ze śmiercią J. R., czym dopuścił się również naruszenia prawa materialnego, nie stosując tych przepisów.
Jako, że uchybień takich dopuściły się organy obu instancji, oprócz zaskarżonej decyzji, uchylono także decyzję organu pierwszej instancji (art. 135 p.p.s.a.).
Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem pierwszej instancji, celem ponownego rozpatrzenia. Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.).
W ponowionym postępowaniu organy powinny ustalić jakie przepisy prawne miały zastosowanie do rozrządzeń majątkowych J. R. zamieszczonych w akcie notarialnym nr repertorium [...] oraz następnie ocenić jaki był skutek prawny tych rozrządzeń w związku ze śmiercią J. R., w szczególności zaś zbadać czy istotą zapisów zamieszczonych w testamencie było wywołanie skutku rozporządzającego – nabycie własności przedmiotu tych zapisów przez zapisobierców z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci testatora.
Organy rozpatrzą następnie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględnią przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych. Sporządzając uzasadnienie decyzji organy zadbają o to, by należycie i wyczerpująco wyjaśnić podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia.
W zakończeniu wskazać należy, że nietrafnie organy przyjmowały, że w sprawie konieczne było wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 9 maja 2017 r., znak: GN-I.7533.1.6.2017.LO, w zakresie określenia granic wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawców, stanowiącej część działki nr [...].
Stanowisko takie oparte jest na nieprawidłowej wykładni art. 73 ust. 3a p.w.r.a.
Art. 73 ust. 3a p.w.r.a. stanowi, że jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości.
Przepis ten dotyczy sytuacji, w której istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego. Wydana w sprawie decyzja dotyczyła oznaczonej działki geodezyjnej, a więc działki o określonym numerze, powierzchni, położeniu i granicach. Z tych też względów przy wydawaniu decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogi publiczne nie istniała konieczność określenia granic tej nieruchomości.
Czym innym jest określenie jaka konkretnie nieruchomość lub jej część stała się własnością gminy w trybie art. 73 ust. 1 p.w.r.a., a czym innym ustalenie jaka część tej nieruchomości stanowiła własność konkretnych osób w dacie 31 grudnia1998 r.
Dane te zostały zaś szczegółowo wykazane w operacie technicznym geodety T. C., gdzie sporządzono wykaz obliczonych pól powierzchni oraz szkic do obliczeń powierzchni (k.267, 268, 269, 270, 271 akt administracyjnych).
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt I wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł mając na względzie treść art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania poniesione przez skarżącego składały się kwoty: 200 zł uiszczonego wpisu, 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego będącego adwokatem w kwocie 480 zł, którego wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz.1800 ze zm.).