II SA/LU 640/24

II SA/Lu 640/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 28, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 121 pkt 3, art. 172, art. 175
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 14 czerwca 2024 r., znak: SKO.4010.GR/104/24 w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie sprostowania błędu pisarskiego w akcie własności ziemi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z 8 stycznia 2024 r., znak: SKO.4010.GR/758/22/24 i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej na rzecz A. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu na wniosku A. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w całości w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2024 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Wójta Gminy K. z dnia 9 sierpnia 2021r. Nr [...] o sprostowaniu błędu pisarskiego w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979 r. Nr [...], poprzez zastąpienie - w wierszu 14. licząc od góry - liczby określającej numer działki: [...]" liczbą "[...]".
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:
Wójt Gminy K. ostatecznym postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2021 r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 113 § 1 k.p.a., na wniosek A. F. z dnia 19 lutego 2015r., sprostował błąd pisarski w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. Nr [...], poprzez zastąpienie - w wierszu 14. licząc od góry - liczby określającej numer działki: [...]" liczbą "[...] Akt Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. Nr [...], wydany z up. Naczelnika Gminy K., stwierdzał, że na podstawie art. 1 ust. li 2, art. 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, A. F., syn A. i A., stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów Kol. K. jako działka nr [...], o powierzchni 0,26ha.
Wnioskiem datowanym na 4 lipca 2022 r. J. F., żona A. F., wystąpiła do rut. Kolegium o stwierdzenie nieważności wymienionego postanowienia Wójta Gminy K. zarzucając postanowieniu rażące naruszenie prawa (art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a konkretnie art.113 §1 k.p.a.
Kolegium postanowieniem z dnia 8 stycznia 2024 r., znak: [...] stwierdziło nieważność postanowienia Wójta Gminy K. z dnia 9 sierpnia 2021 r. Nr [...] o sprostowaniu błędu pisarskiego w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. Nr [...], poprzez zastąpienie - w wierszu 14. licząc od góry - liczby określającej numer działki: "[...]" liczbą "[...]". Kolegium stwierdziło, że liczba figurująca w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. nr [...] wydanym przez Naczelnika Gminy w K. nie jest błędem pisarskim, ani też nie jest błędem rachunkowym ani inną oczywistą omyłką w rozumieniu art.113 §1 k.p.a., a tym samym postanowienie prostujące tę liczbę i zastępujące ją inną liczbą - wydane na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. - rażąco narusza ten właśnie przepis.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył A. F.. Podniósł, że postanowienie Wójta Gminy K. w jego ocenie nie narusza rażąco prawa. Po raz kolejny powołał się na opinię biegłego wydaną w toku postępowania przed sądem powszechnym, który stwierdził, że działka nr [...] należy do niego "a działka [...] jest błędem". Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączył postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 sierpnia 2019r. sygn. akt II Ca [...] oddalające apelację J. F. od postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 27 marca 2017r. sygn. akt I Ns [...].
J. F. w piśmie datowanym na 15 maja 2024 r. ustosunkowała się do wniosku A. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po przeanalizowaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku A. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, a tym samym uchylenia postanowienia tut. Kolegium z dnia 8 stycznia 2024r. Nr [...] [...]
Jak wskazało Kolegium podstawą wzruszenia decyzji i postanowień dotkniętych najpoważniejszymi wadami, dotyczącymi przede wszystkim prawa materialnego, ale również procesowego, jest stwierdzenie ich nieważności. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji i postanowień ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.) i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja/postanowienie w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przez rażące naruszenie prawa rozumie się sytuację, gdy istnieje podstawa prawna do wydania aktu, a rozstrzygnięcie zawarte w tymże akcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których akt został wydany, lub które uprawniały organ do wydania rozstrzygnięcia. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samym akcie od chwili jego wydania, a więc treść decyzji czy postanowienia musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania.
Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "błąd pisarski" oznacza widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, a "błąd rachunkowy" omyłkę w wykonaniu działania matematycznego. Z kolei "inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie bądź niewłaściwy dobór słowa. W orzecznictwie i piśmiennictwie powszechnie przyjęta jest teza, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Nie jest więc dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego.
Kierując się powyższym poglądem sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, podzielając stanowisko Składu Orzekającego Kolegium w pierwszej instancji, że postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. wykracza poza dozwolony zakres zmian określonych przepisem art. 113 1 k.p.a. gdyż prowadzi do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia, co w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych podzielanego przez tut. Kolegium w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne. W rozstrzygnięciu prostowanego Aktu Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. Naczelnik Gminy K. orzekł, że A. F. nabył nieodpłatnie działkę o nr. ewid. "[...]" o pow. 0.26 ha położoną w Kol. K. natomiast w zaskarżonym postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2021r. o sprostowaniu błędu pisarskiego w tym Akcie Własności Ziemi Wójt Gminy K. orzekł (poprzez sprostowanie), że A. F. nabył nieodpłatnie własność działki o nr ewid. "[...]" o pow. 0.26ha, położoną w Kol. K..
Kolegium podzieliło stanowisko Składu Orzekającego w pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie nie można mówić o błędzie pisarskim lub oczywistej omyłce pisarskiej w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979r. skoro nie jest on oczywisty ani widoczny na "pierwszy rzut oka". O tym, że błąd jest oczywisty można byłoby mówić, gdyby z innej części tego konkretnego Aktu Własności Ziemi wynikało, że Akt ten dotyczy innej działki - działki [...] - jednakże numer działki w Akcie wymieniony został tylko raz. Żeby więc stwierdzić, czy jest to błąd, czy nie, należałoby przeprowadzić czynności wyjaśniające, zasięgnąć opinii specjalistycznej co już wyklucza zastosowanie art. 113 § 1 k.p.a.
W ocenie Kolegium w sytuacji gdy istnieją wątpliwości co do tego, jaki powinna mieć numer działka objęta Aktem Własności Ziemi, a tym samym nie można jednoznacznie stwierdzić, że wpisanie w tym Akcie nr działki [...] było wynikiem oczywistej omyłki, Kolegium stwierdza, że niedopuszczalne było sprostowanie przez Wójta Gminy K. Aktu Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979 r.
Odnośnie do argumentów A. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium zauważyło, że postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 sierpnia 2019r. sygn. akt II Ca [...] oddalające apelację J. F. od postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 27 marca 2017 r., sygn. akt I Ns [...] i wydana w toku tego postępowania opinia biegłego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy przed organami administracji publicznej gdyż po pierwsze, jak już wyżej wspomniano, w rozpatrywanej sprawie tryb określony w art. 113 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalny, bowiem nie mamy do czynienia w błędem pisarskim ani oczywistą omyłką pisarką, a po drugie - na co zwraca też uwagę J. F. - sąd powszechny oparł się m.in. na postanowieniu Starosty [...] z dnia 10 kwietnia 2015r. o sprostowaniu Aktu Własności Ziemi, natomiast po wydaniu wyroku przez Sąd postanowienie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jego nieważności przez tut. Kolegium postanowieniem z dnia 1 marca 2021r. Nr [...] z powodu naruszenia przepisów o właściwości - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 9 sierpnia 2021 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 113 § 1 k.p.a. toteż Kolegium utrzymało w całości w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji w dniu 8 stycznia 2024 r. Nr [...] [...]
Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało zaskarżone przez A. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W skardze wskazano, że w akcie własności ziemi z dnia 8 marca 1979 r. zostały błędnie zapisany Nr 1, [...] 0,18 ha, a powinna być [...] 0,26 ha.
Jak wyjaśniał skarżący wyłącznie jego działka o nr [...] ma pow. 0,26 ha, natomiast działka [...] ma pow. 0,18 ha. Skąd się znalazły jednakowe powierzchnie działek [...] 0,26 ha jak i [...] – 0,26 ha jest to wielki błąd do rozpatrzenia przez Sąd.
Skarżący podkreślił, że posiada jedną działkę obecnie zabudowaną przez 45 lat [...] w K. na ulicy [...] i zwraca się z prośbą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o pozytywne rozpatrzenie sprawy zgodnie z prawdą.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie z przyczyn wskazanych w niej bezpośrednio.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, jego zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie postanowienia następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Badając legalność zaskarżonego postanowienia stosownie do przytoczonego przepisu należy stwierdzić, że zostało ono wydane z naruszenie obowiązujących przepisów.
Zaskarżonym orzeczeniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy własne postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Wójta Gminy K. z dnia 9 sierpnia 2021r. Nr [...] o sprostowaniu błędu pisarskiego w Akcie Własności Ziemi z dnia 8 marca 1979 r. Nr [...]
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności było postępowaniem wszczętym na wniosek J. F. (k.201-202 i 213 akt administracyjnych).
Postępowanie to nie było więc postępowaniem wszczętym z urzędu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, lecz było to postępowanie wszczęte i prowadzone na wniosek J. F..
W sytuacji, gdy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienie było wszczynane na wniosek podstawowym obowiązkiem organu było wyjaśnienie, czy osobie żądającej stwierdzenia nieważności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi przysługuje przymiot strony takiego postępowania.
W kwestii posiadania przez J. F. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 306/18.
W wyroku tym wskazano, że pojęcie interesu prawnego, od którego zależy legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym, ma charakter materialnoprawny i jego ustalenie wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków a obowiązującym systemem prawa. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa powszechnie obowiązującego, która stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniała ją do żądania stosownych czynności organu administracji. Posiadanie przez dany podmiot statusu strony nie zależy więc od subiektywnej oceny tego podmiotu w tym zakresie, zaś okoliczności występujące w danej sprawie muszą w sposób niebudzący wątpliwości wskazywać na przesłanki określone w art. 28 k.p.a. W orzecznictwie dominuje słuszny pogląd, że tylko przepis prawa materialnego stanowiąc podstawę interesu prawnego stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony (por. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2005 r., OSK 1012/04; z dnia 20 września 2006 r., II OSK 837/05; z dnia 11 stycznia 2008 r., II OSK 1828/06; z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 1043/1005). Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/05). Treść art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przysługującego przymiotu strony postępowania - ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., I OSK 401/07).
Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie z utrwalonego w orzecznictwie poglądu wynika również, że posiadanie nie może być źródłem interesu prawnego, pozwalającego uznać posiadacza za stronę postępowania. Posiadanie jest jedynie stanem faktycznym, nie zaś prawem podmiotowym w rozumieniu prawa cywilnego, tj. opartym na normie tego prawa, z której można by ten interes wywodzić, i wprawdzie podlega ono ochronie prawnej przewidzianej w Kodeksie cywilnym, ale musi łączyć się z istnieniem po stronie posiadacza jeszcze jakiegoś innego uprawnienia dotyczącego nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2006 r., II OSK 106/06, LEX nr 319423; zob. też wyrok NSA z dnia 3 września 2009 r., II OSK 1347/08, LEX nr 597210). Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w innym wyroku z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt: II OSK 1771/15, posiadanie może zarówno wiązać się i być wynikiem wykonywania przez posiadacza określonego prawa podmiotowego (rzeczowego albo obligacyjnego, np. prawa własności, dzierżawy, itd.), jak i nie opierać się na żadnym tytule prawnym (posiadanie niezgodne ze stanem prawnym). W konsekwencji w sprawach administracyjnych dotyczących nieruchomości sam fakt jej posiadania, oderwany od ewentualnie leżącego u jego podstaw tytułu prawnego, co do zasady może być źródłem wyłącznie interesu faktycznego posiadacza, a nie jego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. (chyba że - jak zaznaczono w uzasadnieniu ostatnio powołanego wyroku z dnia 14 marca 2017 r. - w konkretnym przypadku możliwe będzie zidentyfikowanie szczególnego przepisu prawnego wskazującego na materialnoprawne powiązanie pomiędzy rozstrzygnięciem zapadającym w danej kategorii spraw administracyjnych a sytuacją prawną posiadacza nieruchomości). Istnienie, a także naruszenie interesu prawnego nie może być uzasadniane przez wnioskodawcę subiektywnym przekonaniem o tym, że obecny stan faktyczny jest niekorzystny, ani dążeniem do zmian prowadzących dopiero do powstania interesu prawnego. Nie jest zatem legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, do których osiągnięcia dąży, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2010 r., I OSK 574/09). Naruszenia interesu prawnego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem danej osoby o tym, że jakiś stan faktyczny jest dla niej niekorzystny, lecz konieczne jest odwołanie się do konkretnej normy prawa materialnego pozwalającej zakwalifikować interes danego podmiotu jako interes prawny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie poniósł, że skoro posiadanie samoistne, bez wykazania się tytułem prawnym do nieruchomości, nie stanowi o interesie prawnym, a w postępowaniu nie wykazano, aby interes prawny mógł wynikać z innego tytułu - przepisu prawa materialnego, to zarzut błędnej wykładni przepisów art. 28 k.p.a. nie mógł być zarzutem skutecznym wobec zaskarżonego postanowienia o uchyleniu postanowienia w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Starosty [...] z dnia 10 kwietnia 2015 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi z dnia 8 marca 1979 r. i umorzenie postępowania w tej sprawie wydanego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych, skarżąca powołuje się na swój interes prawny wskazując, że działka, której dotyczyło sporne postanowienie Starosty [...], została zakupiona w czasie trwania jej małżeństwa z A. F.. Przyznaje jednak, że nabycie nastąpiło na podstawie nieformalnej umowy. Jest to natomiast umowa, która nie przenosi prawa własności. Dlatego też toczyło się przed sądem powszechnym postępowanie z jej wniosku o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości. W dacie orzekania Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnym do nieruchomości, a więc słusznie uznało Kolegium, że nie przysługuje jej przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi tej nieruchomości.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu [...] wydany został w stosunku do innego - wcześniejszego postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi, a więc w innej sprawie administracyjnej niż sprawa będąca obecnie przedmiotem rozpoznania.
Mając jednakże na uwadze, że wydany został on w identycznym niemalże stanie faktycznym i prawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie rozpoznającym obecnie sprawę, w całości podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 306/18.
Podmiotem legitymowanym do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia są strony postępowania, a więc osoby, które spełniają przesłanki określone w art. 28 k.p.a.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Interes prawny powinien być osobisty, własny, indywidualny, konkretny i aktualny, a ponadto powinien być oparty na normie prawa powszechnie obowiązującego, przede wszystkim administracyjnego (materialnego), choć dopuszcza się również, aby była to norma prawa cywilnego.
Interes prawny wynika z określonego przepisu prawa odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu i istnieje wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją tego podmiotu. Podmiot ma interes prawny w konkretnym postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem tego postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie czyniące go bezpośrednio zainteresowanym w tym postępowaniu i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony.
W sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że J. F. posiada interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi tej nieruchomości.
J. F. nie jest adresatem wydanego aktu własności ziemi. Akt ten nie stwierdza w żaden sposób jej praw do nieruchomości objętej uwłaszczeniem.
W sprawie nie wykazano także, by J. F. przysługiwało prawo własności czy jakiekolwiek inne prawo rzeczowe lub skuteczne erga omnes prawo obligacyjne do nieruchomości objętej przedmiotowym aktem własności ziemi.
Brak jest więc podstaw do tego, by interes prawny J. F. wyprowadzać z norm prawa cywilnego, w tym w szczególności z norm dotyczących ochrony prawa własności.
Wprawdzie w utrwalonym już obecnie orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się jednolicie, że nieruchomości, których nabycie stwierdzono aktem własności ziemi wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, jednakże tylko wówczas, gdy strony były małżonkami (łączył je ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej) w dacie, na którą stwierdzano nabycie własności nieruchomości rolnej przez uwłaszczenie, tj. w dacie 4 listopada 1971 r.
Skoro J. F. i A. F. zawarli małżeństwo dopiero w 1973 r. to oczywistym jest, że w 1971 r. nie byli oni małżonkami, których łączyłby małżeński ustrój wspólności ustawowej.
Powyższe oznacza, że stwierdzone przedmiotowym aktem własności ziemi nabycie nieruchomości przez uwłaszczenie nie mogło skutkować wejściem przedmiotowej nieruchomości do majątku wspólnego małżonków. Tym samym też J. F. nie może z takiego zdarzenia wyprowadzać swoich praw rzeczowych do nieruchomości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 stycznia 2024 r. wskazało, że na etapie doręczania postanowienia legitymacja procesowa J. F. była już zakotwiczona w przepisie prawa materialnego (przepisach Kodeksu cywilnego o własności), bowiem już wówczas było prawomocnie rozstrzygnięte, że nie służy jej droga nabycia własności w trybie zasiedzenie ponieważ z drogi tej nie mogą korzystać co, którzy już maja tytuł własności.
Stanowisko takie jest nieprawidłowe.
Po pierwsze z żadnego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym także z postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt II Ca [...], nie wynika, by J. F. była właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o sprostowanie, jak też, by posiadała tytuł prawny wykazujący jej prawa rzeczowe do nieruchomości.
Jak wynika z analizy uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt II Ca [...] sąd I instancji – Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r., sygn. akt I Ns [...] oddalił wniosek J. F. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie nie dlatego, J. F. była już właścicielem nieruchomości lub posiadała tytuł własności do nieruchomości, lecz dlatego, że nie spełniona została podstawowa przesłanką do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie jaką jest samoistne posiadanie nieruchomości przez okres wskazany w art. 172 kodeksu cywilnego. Sąd ustalił, że bieg terminu zasiedzenie nieruchomości na rzecz J. F. nie rozpoczął się, gdyż pozostawała ona w związku z małżeńskim z właścicielem nieruchomości przez cały okres, kiedy nieruchomość objęta wnioskiem znajdowała się w jej posiadaniu z uwagi na to, że zgodnie z art. 175 w związku z art. 121 pkt 3 kodeksu cywilnego bieg terminu zasiedzenia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, co do roszczeń, które przysługują jednemu małżonkowi przeciwko drugiemu małżonkowi.
Wniosek J. F. został więc oddalony nie dlatego, że jest ona właścicielem nieruchomości i posiada tytuł własności do nieruchomości lub, że nie przysługuje jej droga postępowania sądowego w przedmiocie zasiedzenia, lecz dlatego, że nie spełniona została podstawowa przesłanką do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie jaką pozostaje samoistne posiadanie nieruchomości przez okres wskazany w art. 172 kodeksu cywilnego.
Powyższe orzeczenie wskazuje co najwyżej na to, że J. F. jest współposiadaczem nieruchomości. Jak trafnie wskazywał już zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 306/18 posiadanie jest jedynie pewnym stanem faktycznym i nie może stanowić źródła interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a.
Posiadanie to może jedynie uzasadniać potencjalną możliwość nabycia w przyszłości przez zasiedzenie własności nieruchomości przez J. F..
Nie wdając się jednak w szersze wywody teoretyczne wskazać należy, że ekspektatywa nabycia własności podlega ochronie i może stanowić źródło interesu prawnego tylko wtedy, gdy mamy do czynienie z tzw. ekspektatywą maksymalnie ukształtowaną, a więc sytuacją poprzedzającą samo nabycie prawa, gdy jednak spełnione zostały wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy. Z sytuacja taka nie mamy z całą pewnością do czynienie w niniejszej sprawie skoro jak wynikało z przywołanego wyżej postanowienia Sądu Okręgowego w L. bieg terminu zasiedzenia na rzecz J. F. jeszcze się nie rozpoczął.
Reasumując stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano, by J. F. posiadała, oparty na normie prawa powszechnie obowiązującego, interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w akcie własności ziemi. W szczególności zaś interesu takiego nie można wywieść z norm prawa cywilnego dotyczących ochrony własności z tego podstawowego względu, że w sprawie nie wykazano, by J. F. była właścicielem lub współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości.
Jak wskazano już wyżej podmiotem legitymowanym do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia są strony postępowania, a więc osoby, które spełniają przesłanki określone w art. 28 k.p.a.
J. F. nie może być uznana za stronę przedmiotowego postępowania, co oznacza, że nie była ona uprawniona do żądania wszczęcia postępowania.
W takiej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie powinno wszczynać postępowania na wniosek J. F. i nie powinno na skutego takiego wniosku prowadzić postępowania oraz wydawać merytorycznego orzeczenia w sprawie.
Wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na skutek żądania pochodzącego od osoby nieuprawnionej oznacza, że postępowanie takie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu z mocy art. 105 § 1 k.p.a.
Jako, że rozstrzygnięcia takiego nie wydało Samorządowe Kolegium Odwoławcze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 3 p.p.s.a. uchylił oba wydane przez Kolegium postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie sprostowania błędu pisarskiego w akcie własności ziemi i umorzył postępowania administracyjne jako bezprzedmiotowe.
W zakończeniu wyjaśnić należy, że umorzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego jako błędnie wszczętego na wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej nie wyklucza tego, by tego rodzaju postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie sprostowania błędu pisarskiego w akcie własności ziemi zostało wszczęte z urzędu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, bądź też tego, by J. F. zwróciła się z prośbą o wystąpienie z takim żądaniem do organów prokuratury.