II SA/BD 267/24

II SA/Bd 267/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska
Joanna Janiszewska - Ziołek
Katarzyna Korycka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 54 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 23 stycznia 2024 r. nr KO.411.2469.2023 w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 24 listopada 2023 r. nr MOPS.PŚ.5036.1.2023.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] Burmistrz C., działając na podstawie m.in. art. 54 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "ups"), odmówił skierowania M. S. ("skarżącej") do Domu Pomocy Społecznej (dalej również jako "dps") dla osób przewlekle i somatycznie chorych w P. K.. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że z ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika w szczególności, że skarżąca ma 82 lata, jest wdową, zamieszkuje samotnie w mieszkaniu własnościowym w bloku spółdzielczym, źródło jej utrzymania stanowi emerytura i dodatek pielęgnacyjny, choruje na otępienie, miażdżycę uogólnioną, niewydolność tarczycy. Jednocześnie organ wskazał, że w trakcie wywiadu skarżąca zgłosiła m.in. że samodzielnie wykonuje drobne zakupy, podkreślił, że podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym zachowany był logiczny kontakt ze skarżącą, która wypowiadała się świadomie w swoich kwestiach oraz zaznaczył, że skarżąca korzysta z usług opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że wiek, choroba i niepełnosprawność nie są wystarczającym powodem udzielenia pomocy w postaci pobytu w dps, co winno być ostatecznością poprzedzoną oceną możliwości udzielenia pomocy osobom potrzebującym w miejscu zamieszkania. W ocenie organu zwiększenie od grudnia 2023 r. pomocy usługowej w wymiarze 7,5 godzin tygodniowo stworzy możliwości zaspokojenia potrzeb skarżącej o higienę, pielęgnację, kontrolę przyjmowania leków, prace porządkowe i zabezpieczenie kontaktów z otoczeniem oraz zapewni pobyt w miejscu zamieszkania.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w imieniu skarżącej, jej siostrzenica A. B., podnosząc, że wniosek o skierowanie do dps spowodowany został znacznym pogorszeniem stanu zdrowia skarżącej, a w szczególności zaburzeniami wynikającymi z choroby [...] i że w obecnym stanie zdrowia usługi opiekuńcze nie mogą zastąpić opieki całodobowej nad jej ciotką, na której konieczność wskazali w złożonych do akt sprawy zaświadczeniach również lekarze. Wyjaśniła, że skarżąca ma problemy z samoobsługą z uwagi na uraz barku i ramienia, nie jest w stanie samodzielnie się umyć i najeść, notorycznie gubi klucze, pieniądze, dokumenty i karty płatnicze (na potwierdzenie czego przedłożyła stosowne zaświadczenia), zapomina podstawowych czynności, po wyjściu z domu nie wie gdzie się znajduje. Zwróciła uwagę również na incydenty związane z wychodzeniem przez skarżącą bez odpowiedniego odzienia na zewnątrz podczas mrozu oraz rozkręcanie gazu, co stwarza zagrożenie dla mieszkańców bloku. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił w ogóle zaświadczeń o stanie zdrowia skarżącej dwóch niezależnych lekarzy, a wręcz podważał ich opinię o konieczności sprawowania nad nią całodobowej opieki, opierając się jedynie na logicznym kontakcie ze skarżącą podczas wywiadu środowiskowego – co jak wskazała siostrzenica skarżącej w pewnych stadiach [...] jest normalne i nie powinno przesądzać o możliwości samodzielnego bytowania. Zwróciła również uwagę, że usługi opiekuńcze, nawet w zwiększonym wymiarze nie są w stanie zaspokoić potrzeb skarżącej, chociażby z tego względu, że musi ona 3 razy dziennie przyjmować leki przeciwotępienne, a MOPS pracuje tylko w określonych godzinach, z wyłączeniem weekendów i świąt. Uznanie, że usługi opiekuńcze w zwiększonym wymiarze byłyby w stanie zaspokoić potrzeby skarżącej świadczy zatem o niezdiagnozowaniu właściwie stanu zdrowia i możliwości społecznego funkcjonowania skarżącej. Podniosła też, że organ w ogóle nie odniósł się do problemów mieszkaniowych skarżącej, a mianowicie do konieczności sprzedaży mieszkania w związku z upływającym jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji terminem (tj. [...].11.2023 r.) spłaty wierzycieli po zmarłym mężu. Przy czym, jak wskazała, od [...] grudnia 2023 r. skarżąca nie posiada już żadnego tytułu prawnego do jakiegokolwiek mieszkania, więc de facto jest osobą bezdomną. Zarzuciła przy tym, że organ celowo odwlekał sprawę skierowania skarżącej do dps do momentu gdy straci ona miejsce zamieszkania i opisała świadczące o tym w jej ocenie postępowanie organu (w tym wysłanie decyzji na adres pod którym skarżącej już nie było, wydanie pełnomocnikowi skarżącej decyzji dotyczącej uchylenia świadczenia usług zamiast odmowy skierowania do dps). Obecnie, jak wskazała siostrzenica skarżącej, z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia skarżąca tymczasowo umieszczona została w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w R. W., jednak jest to rozwiązanie tymczasowe, gdyż pieniędzy ze sprzedaży mieszkania, po spłaceniu wierzycieli nie wystarczy na długoterminowy pobyt, a skarżąca nie ma żadnej zobowiązanej alimentacyjnie rodziny która mogłaby partycypować w pokryciu kosztów pobytu w prywatnym ośrodku. Końcowo podniosła, że nie rozumie dlaczego organ odniósł się w swojej decyzji odmownej do DPS w P. K., skoro złożony wniosek nie wskazywał żadnego konkretnego dps.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że okoliczności sprawy nie uzasadniają skierowania skarżącej do dps, bowiem nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności oraz nie choruje w takim stopniu by wymagała całodobowej opieki – na co wskazuje całokształt zebranego materiału dowodowego w sprawie. W ocenie Kolegium, skarżąca samodzielnie przezwycięża trudności życia codziennego, a jej wiek ani choroby nie przemawiają za tym, by potrzebna była jej pomoc, w szczególności całodobowa. Jednocześnie SKO podkreśliło, że organ I instancji wskazał na gotowość zapewnienia jej usług opiekuńczych adekwatnie do jej potrzeb, a zatem skarżąca winna w pierwszej kolejności wykorzystać tę możliwość, a dopiero w sytuacji gdy nie będą one wystarczające będzie mogła ubiegać się o skierowanie jej do dps. Jeśli więc organ zapewnił usługi opiekuńcze z możliwością zwiększenia ich zakresu, to w ocenie SKO, skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 54 ust. 1 ups. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na możliwość pokrycia kosztów za dodatkowe usługi opiekuńcze z dodatku pielęgnacyjnego, który skarżąca pobiera. Zaznaczył też, że aktualna sytuacja skarżącej – tj. przebywanie w zakładzie opiekuńczo-leczniczym – świadczy o tym, że jest ona w stanie rozwiązać swoją trudną sytuację życiową wykorzystując własne możliwości (w tym dochód ze sprzedaży mieszkania) i dopiero w razie zmiany okoliczności mających wpływ na uprawnienia do korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, może ubiegać się o taką pomoc. Odnośnie wskazania w decyzji odmownej na DPS w P. K., SKO wyjaśniło, że skierowania do ww. dps oczekiwała skarżąca, co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego.
Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.,dalej "kpa") ze względu na to, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, których nie wzięto pod uwagę i domagając się wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej "ppsa"). W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił zaświadczenia lekarskiego wskazującego, że skarżąca wymaga całodobowej opieki, nie odniósł się do stanu funkcjonowania skarżącej, nie wskazał w jaki sposób usługi opiekuńcze miałyby zapewnić jej niezbędną pomoc. Ponadto zarzuciła, że żaden z organów nie ustalił w udokumentowany sposób kwoty, jaką uzyskała ze sprzedaży mieszkania, wobec czego nieuprawnione jest twierdzenie, że istnieją zasoby własne osoby, które uniemożliwiają skierowanie jej do dps. Podkreśliła przy tym, że ilość posiadanych zasobów pieniężnych nie ma rozstrzygającego znaczenia przy ustaleniu prawa do umieszczenia w dps.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazało jednocześnie, że zaświadczenie lekarskie nie ma charakteru decydującego o wyniku postępowania, a ustalenia poczynione na podstawie wywiadu środowiskowego, jak i opinia Dyrektora MOPS wskazywały że nie jest konieczne skierowanie skarżącej do dps, bowiem zwiększenie pomocy usługowej zaspokoi potrzeby strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Kontrola przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 ppsa wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ obydwie wydane w sprawie decyzje nie odpowiadają wymogom prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901). W myśl art. 54 ust. 1 powołanej ustawy, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Na podstawie analizy powyższej regulacji wyprowadza się w orzecznictwie wniosek, że o skierowaniu do domu pomocy społecznej decyduje zaistnienie trzech rodzajów przesłanek: 1) zaistnienie okoliczności ściśle związanej z osobą, do której ma zostać adresowane świadczenie skutkujące wymogiem sprawowania całodobowej, a więc nie tylko częściowej opieki, w postaci wieku, choroby lub niepełnosprawności; 2) brak możliwości samodzielnego funkcjonowania czyli stała i zupełna nieporadność w załatwianiu podstawowych potrzeb życiowych, decydująca o konieczności sprawowania bieżącej i całodobowej opieki w ramach zakładowych instytucji pomocy społecznej; 3) brak możliwości zapewnienia potrzebującemu niezbędnych w ustalonych warunkach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania lub w ośrodku wsparcia. Przy czym umieszczenie w tej placówce jest środkiem ostatecznym, stosowanym dopiero wówczas gdy stwierdzone zostaną niemożliwe do przezwyciężania przeszkody stworzenia warunków koniecznej w danych okolicznościach opieki w miejscu aktualnego pobytu potencjalnego świadczeniobiorcy lub też w ośrodku wsparcia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 października 2016 r., II SA/Rz 44/16 – dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Podnieść należy, że w świetle powołanych przepisów, organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w dps ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie, czy osoba ubiegająca się o takie świadczenie spełnia przesłanki określone w art. 54 ust. 1 ups. Przy czym, wydanie decyzji o skierowaniu do dps wymaga łącznego spełnienia tych przesłanek i wymaga w związku z tym oceny stanu zdrowia oraz ogólnego stanu funkcjonowania danej osoby oraz możliwości korzystania przez nią z pomocy środowiskowej, w szczególności zaś zbadania możliwości zorganizowania niezbędnych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania lub w ośrodku wsparcia i to w taki sposób by zaspokajały one potrzeby osoby potrzebującej. Niemożność zapewnienia tych usług w miejscu zamieszkania będzie oznaczać niemożliwość przyznania ich w zakresie niezbędnym do zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych. Prowadząc postępowanie w sprawie umieszczenia osoby w domu pomocy, organ obowiązany jest więc ustalić, czy dana osoba może otrzymać konieczną pomoc w miejscu zamieszkania. W przypadku ustalenia, że udzielenie pomocy jest możliwe, ale w rozmiarze niewystarczającym, tj. w zakresie niepokrywającym wszystkich potrzeb wynikających z indywidualnej kondycji danej osoby, należy przyjąć zaistnienie przesłanki uprawniającej do umieszczenia w placówce (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 54 – dostęp LEX).
Pamiętać należy również, że rozpoznając sprawy z zakresu pomocy społecznej organ związany jest ogólnymi zasadami postępowania dowodowego opisanymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ winien zatem w toku postępowania stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 § 1 kpa).
Z powyższych przepisów wynika więc, że decyzja organu gminy o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jeżeli bowiem organ po należytym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że dana osoba spełnia warunki z art. 54 ust. 1-2a ups, to jest on zobowiązany do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony zawarte we wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, organy uchybiły przepisom postępowania. Ustaliły bowiem w sposób niekompletny i tym samym wadliwy jej stan faktyczny, a ponadto rozpatrzyły i oceniły w sposób niepełny i niewyczerpujący zgromadzony materiał dowodowy, i na tej podstawie stwierdziły, iż względem strony skarżącej nie wystąpiły przesłanki do uwzględnienia złożonego przez nią wniosku.
W decyzji organu I instancji skupiono się przede wszystkim na ustaleniach wywiadu środowiskowego, które de facto zdeterminowały - ocenę sytuacji skarżącej, poprzez uznanie, że nie wymaga ona opieki całodobowej, a jedynie zwiększenia pomocy w postaci usług opiekuńczych, i tym samym kierunek wydanego rozstrzygnięcia, jako odmowny. W treści decyzji organ powołał się bowiem przede wszystkim na ustalenia pracownika socjalnego, z których wynikało, że podczas wywiadu stwierdzono logiczny kontakt ze skarżącą, która – jak dodatkowo podkreślono – wskazała, że samodzielnie robi drobne zakupy. Jednocześnie organ jedynie lakonicznie wskazał na stan zdrowia skarżącej, w tym również otępienie (związane z chorobą [...]), nie odnosząc się w ogóle do okoliczności na jakie skarżąca wskazała już we wniosku, takie jak: problemy z funkcjonowaniem w życiu codziennym związane z niesprawnością ręki oraz przede wszystkim wynikające z choroby skarżącej problemy z pamięcią oraz kojarzeniem i liczne związane z tym incydenty, w tym gubienie kluczy, pieniędzy oraz dokumentów, odkręcanie gazu - a które to uznać należy za znamienne dla oceny możliwości samodzielnego jej funkcjonowania. Wobec tego organ zobligowany był je należycie wyjaśnić, ocenić, a w każdym razie odnieść się do nich i to niezależnie od tego czy w jego przekonaniu stanowią one przesłanki przemawiające za skierowaniem do dps czy też nie. Ponadto, co istotne w sprawie, skarżąca wraz z wnioskiem przedłożyła zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że: cierpi ona na zaburzenia pamięci (zaświadczenie lekarza psychiatry z dnia [...].10.2023 r.); jej zaburzenia otępienne mają charakter narastający (zaświadczenie lekarskie z dnia [...].09.2023 r.); wymaga nadzoru i opieki codziennej (zaświadczenie psychiatry z dnia [...].11.2023 r.); wymaga całodobowej opieki na stałe oraz skierowania do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych (zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej z dnia [...].11.2023 r.). Do powyższych zaświadczeń oraz wskazanych w nich informacji, które – co należy podkreślić – są spójne z podnoszonymi we wniosku okolicznościami przemawiającymi za koniecznością skierowania skarżącej do dps, organ nie odniósł się w ogóle, analizując przedmiotową sprawę w sposób wybiórczy i poprzestając jedynie na ustaleniach wywiadu środowiskowego w oderwaniu od całej reszty zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto organ działając w ten sposób i przyznając ustaleniom wywiadu decydujące znaczenie, nawet nie skonfrontował ich z treścią pozostałych dowodów istotnych z punktu widzenia oceny kwestii czy skarżąca wymaga całodobowej opieki. Na gruncie uzasadnienia decyzji organu brakuje chociażby wyjaśnień dlaczego organ przyznał ustaleniom pracownika socjalnego większe znaczenie niż zaświadczeniom lekarskim przedłożonym przez skarżącą, w jaki sposób przy uwzględnieniu funkcjonowania oraz kondycji skarżącej (w szczególności konieczności zażywania leków 3 razy dziennie oraz jej problemów z pamięcią i kojarzeniem, które mogą prowadzić do nieprzewidzianych sytuacji o każdej porze dnia i nocy) usługi opiekuńcze w wymiarze 7,5 godziny tygodniowo miałyby zaspokoić potrzeby skarżącej.
Podsumowując powyższe, Sąd stwierdził, że uchybieniem organu I instancji jest przede wszystkim niepełna ocena zgromadzonych w sprawie dowodów, znajdujących się w aktach, a w szczególności brak oceny poszczególnych dowodów na tle całokształtu materiału dowodowego, oparcie się w sposób wybiórczy na ustaleniach wywiadu środowiskowego, a ponadto nieuwzględnienie specyfiki samej choroby na jaką cierpi skarżąca i z którą to de facto związany jest wniosek skarżącej o skierowanie do dps, oparty na konieczność objęcia jej opieką całodobową. Podkreślić należy, że istotą otępienia w chorobie [...] są zaburzenia pamięci i kojarzenia, dezorientacja, związane z tym problemy z wykonywaniem podstawowych funkcji życiowych, a także nieprzewidziane incydenty, nierzadko zagrażające osobie dotkniętej tym schorzeniem oraz osobom w jej otoczeniu (np. pozostawianie odkręconego gazu) – na których to występowanie skarżąca wskazywała we wniosku, a które to okoliczności organ na gruncie zarówno postępowania, jak i wydanej decyzji pominął – nie odnosząc się do nich oraz nie wyjaśniając ich (np. poprzez poczynienie dokładniejszych ustaleń w tym zakresie przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego). O braku spojrzenia na okoliczności sprawy przez pryzmat specyfiki choroby na jaką cierpi skarżąca świadczy również to, że organ nie uwzględnił tego, że powyższe objawy [...] w różnych stadiach choroby mogą mieć różne stopnie nasilenia (na co wskazała również siostrzenica skarżącej w odwołaniu), co z kolei wyklucza możliwość przyjęcia okoliczności logicznego kontaktu ze skarżącą podczas wywiadu środowiskowego za przesądzającą o braku konieczności objęcia jej całodobową opieką – wbrew temu co przyjął organ I instancji. Podsumowując, powyższe uchybienia sprowadzają się więc do tego, że organ w sposób niepełny ustalił i ocenił istotne okoliczności sprawy, nie odnosząc się w ogóle do niektórych jej aspektów, co podaje w wątpliwość czy sprawa została w ogóle wszechstronnie rozpatrzona. W takim stanie rzeczy wydanie decyzji było zatem przedwczesne.
Z podobnych przyczyn za naruszające przepisy postępowania, Sąd uznał działanie na gruncie przedmiotowej sprawy organu odwoławczego, który także dokonał wybiórczej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz nie odniósł się do okoliczności charakterystycznych dla jednostki chorobowej na którą cierpi skarżąca i na których występowanie powołano się już we wniosku (a które to niewątpliwie należało wziąć pod uwagę rozważając możliwość samodzielnego bytowania przez skarżącą), a także do – co bardzo istotne - przedłożonych w sprawie zaświadczeń lekarskich. Wskazać należy przy tym, że SKO nie odniosło się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu, w której to siostrzenica skarżącej ponownie wskazała na liczne sytuacje i incydenty związane z chorobą skarżącej, przedkładając przy tym zaświadczenie z banku dotyczące ilości zastrzeżeń kart płatniczych oraz wydania nowych kart, a także zaświadczenie o liczbie wydanych skarżącej dowodów osobistych po ich zaginięciu. Wskazała również na sytuację, gdy po zaginięciu skarżącej tj. wyjściu jej nieubranej na mróz interweniowała Policja, która ją odnalazła (sprawa odnotowana w KPP), a także powołała się na zgłoszenia sąsiadów odnośnie sytuacji, gdy skarżąca siedziała w nocy w koszuli nocnej na ławce przed blokiem. Ponadto odwołująca zwróciła uwagę na brak przeanalizowania przez organ tego, jak usługi opiekuńcze miałyby zaspokoić potrzeby skarżącej, chociażby ze względu na charakter jej schorzenia i stan zdrowia czy konieczność przyjmowania przez nią leków przeciwotępiennych 3 razy dziennie. Organ II instancji nie rozważył jednak ww. kwestii podnoszonych przez siostrzenicę skarżącej, o czym świadczy brak odniesienia się do nich na gruncie uzasadnienia. Kolegium wszelkie argumenty związane z typowymi dla choroby otępiennej incydentami pominęło, nie odnosząc się do nich oraz nie podejmując nawet żadnej próby ich weryfikacji (np. poprzez zwrócenie się do Policji o ustalenie szczegółów interwencji z udziałem skarżącej). Brak odniesienia się do ww. okoliczności uniemożliwia jednocześnie stwierdzenie czy organ w ogóle je uwzględnił, ale ocenił jako niewiarygodne lub nieświadczące o konieczności objęcia skarżącej całodobową opieką czy też po prostu całkowicie je pominął. W sprawie zabrakło również rozważenia konkretnego planu pomocy w formie usług opiekuńczych, które w ocenie organów są w stanie zaspokoić potrzeby skarżącej, z czym jednak nie zgodziła się w odwołaniu siostrzenica skarżącej. Tym bardziej zatem organ odwoławczy winien rozważyć plan pomocy (rozmiaru godzinowego i zakresu pomocy) w kontekście kondycji skarżącej oraz jej funkcjonowania i na tej podstawie stwierdzić, czy faktycznie pomoc ta byłaby wystarczająca. W tym zakresie organ winien się odnieść w szczególności do możliwości organizacyjnych organu (konkretnie wymiaru czasu i możliwości świadczenia usług w weekendy i święta) w kontekście konieczności zażywania przez skarżącą leków 3 razy dziennie, a także rozważyć czy przebywanie przez skarżącą bez opieki poza godzinami świadczenia usług przez organ, nie będzie stanowiło zagrożenia dla niej oraz dla osób z jej otoczenia (np. sąsiadów). Tego jednak w sprawie nie uczyniono.
Wskazać należy również, że Kolegium po wniesieniu odwołania, w którym to wskazano na sprzedaż przez skarżącą mieszkania i jej aktualny pobyt w prywatnym zakładzie opiekuńczym, nie podjęło w tym kierunku żadnych ustaleń, co w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy i stanowiska SKO wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, należało uczynić. Informacja o sprzedaży mieszkania wymagała w szczególności ustalenia przez SKO jaki dochód ze sprzedaży uzyskała skarżąca, jak przedstawia się wobec tego jej sytuacja materialna, czy dzięki uzyskanym środkom jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby i na jak długo. Tymczasem Kolegium, w ogóle nie weryfikując ww. okoliczności, przyjęło na zasadzie domniemania, że skoro skarżąca aktualnie znajduje się w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym, to ma zabezpieczone potrzeby i jest w stanie rozwiązać swoją trudną sytuację życiową – co zdaniem Sądu stanowi wyłącznie założenie organu, niepoparte żadnymi dowodami.
Odnieść należy się również do błędnego twierdzenia organu odwoławczego, że skarżąca w pierwszej kolejności winna skorzystać z usług opiekuńczych, które zaoferował jej organ I instancji, a dopiero w sytuacji gdy okażą się one niewystarczające, może ona wystąpić o skierowanie do dps. Wnioskowanie organu o konieczności uprzedniego "sprawdzenia" czy usługi opiekuńcze nie będą w stanie zaspokoić potrzeb wnioskodawcy jest niezasadne. Godzi się bowiem zauważyć, że przewidziana w art. 54 ust. 1 ups przesłanka braku możliwości zapewnienia pomocy w formie usług opiekuńczych może być spełniona zarówno wówczas, gdy względy osobiste zainteresowanego pozwalają stwierdzić, że usługi opiekuńcze nie przywrócą zdolności do samodzielnego funkcjonowania, jak i wówczas, gdy względy organizacyjne organu pomocy społecznej nie pozwalają na zapewnienie usług opiekuńczych w odpowiednim rozmiarze, czasie lub odpowiedniego rodzaju, a także gdy ich zapewnienie z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe. Nie wiąże się ona natomiast z wymogiem faktycznego z nich korzystania i stwierdzenia ich nieadekwatności do potrzeb osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Należy zatem uznać, że nie ma przeszkód, aby już tylko z analizy okoliczności faktycznych konkretnej sprawy organ administracji mógł wywieść, czy pomoc w postaci usług opiekuńczych stwarza możliwość zaspokojenia potrzeb danej osoby, a także czy w ogóle udzielenie takiej pomocy może być w danych okolicznościach uznane xs realne (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 484/24 – dostępny jw.). Wskazać należy, że ustawa o pomocy społecznej nie wymaga faktycznego wykorzystania takiej formy pomocy i i stwierdzenia jej nieadekwatności, aby otrzymać dalej idącą pomoc.
Odnosząc się zaś do argumentacji SKO podniesionej na gruncie odpowiedzi na skargę, że zaświadczenie lekarskie nie ma decydującego charakteru, wskazać należy, że brak przypisania przez SKO zaświadczeniu lekarskiemu większego znaczenia niż innym dowodom, nie oznacza braku konieczności odniesienia się do niego w ogóle i możliwości w związku z tym pominięcia tego dowodu w sprawie, tym bardziej w sytuacji gdy organ podważa zalecenia lekarskie wynikające z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego (co do konieczności sprawowania całodobowej opieki). Dowody w postaci przedłożonych do akt sprawy zaświadczeń lekarskich wymagały więc dokonania szczegółowej ich oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czego zaniechano w sprawie.
W związku z powyższym, Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy organy obu instancji orzekły o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji. Jak już wykazano powyżej, uchybienie organów związane jest przede wszystkim z wadliwym zrekonstruowaniem stanu faktycznego (a przez to naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa) oraz niepełną i niewyczerpującą oceną zgromadzonych w aktach dowodów i tym samym naruszeniem art. 80 kpa. Organy oceniając dowody w kontekście hipotezy art. 54 ust. 1 ups przywołały bowiem wyłącznie te z okoliczności stanu faktycznego, które ich zdaniem świadczą o tym, że aktualnie skarżąca jest samodzielna, że jej potrzeby są obecnie zabezpieczone i nie wymaga ona całodobowej opieki, a nie wzięły pod uwagę w szczególności zaświadczeń lekarskich ze wskazaniem na nasilające się zaburzenia pamięci i związaną z tym konieczność otoczenia skarżącej opieką całodobową (zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowania do domu pomocy społecznej), a także argumentacji siostrzenicy skarżącej, która szczegółowo opisała funkcjonowanie swojej ciotki, gdzie wskazała na liczne problemy związane ze skutkami jej choroby. Za dowolne należy zatem uznać ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, z których wynika, że skarżąca nie spełnia przesłanek skierowania jej do dps.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Końcowo, wyjaśnić należy, że Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, których nie wzięto pod uwagę. Po pierwsze wskazać należy, że sąd może wyłącznie stwierdzić naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i z tej przyczyny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa może uchylić zaskarżoną decyzję lub postanowienie. Wznowienie postępowania administracyjnego należy do wyłącznej właściwości organu administracji. Przy czym, co należy podkreślić, w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, w tym przesłanki na którą powołała się skarżąca. Nie można bowiem utożsamiać uchybienia przepisom postępowania w zakresie ustaleń stanu faktycznego (i np. pominięcia niektórych okoliczności) oraz błędnej czy niepełnej oceny dowodów z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych i dowodów, które w dniu wydania decyzji organom nie były znane.