II SA/Lu 615/23

II SA/Lu 615/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 135; art. 153; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1, ust. 2d, ust. 2 pkt 2, ust. 2f; art. 64; art. 103 ust. 2;
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7; art. 77 § 1;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2023 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 24 maja 2023 r. nr SKO.41/2697/OS/2023 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Ułęż z dnia 10 marca 2023 r. nr OPS.8226.1.12.2023, a także uchyla decyzję Wójta Gminy Ułęż z dnia 13 grudnia 2022 r. nr OPS.8226.1.8.2022 oraz decyzję Wójta Gminy Ułęż z dnia 27 października 2022 r. nr OPS.8226.1.6.2022.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 24 maja 2023 r. nr SKO.41/2697/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie – po rozpatrzeniu odwołania M. Ł. (dalej także jako "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Ułęż z dnia 10 marca 2023 r. nr OPS.8226.1.12.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej w L. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Na podstawie decyzji z dnia 7 września 2006 r. nr OPS.8131/9/06 J. J. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w L.. Ś. miesięczny koszt utrzymania w tej placówce wynosi - zgodnie z obwieszczeniem Starosty [...] z dnia 11 lutego 2022 r. - 3.840,00 zł. Dochód J. J. wynosi natomiast 2.942,82 zł (w decyzji organu odwoławczego omyłkowo wskazano w tym miejscu kwotę 1.942,82 zł), zaś 70% tego dochodu (podlegające zaliczeniu na poczet opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) stanowi kwotę 2.059,90 zł. Pozostała do zapłaty przez innych zobowiązanych część odpłatności wynosi zatem 1.780,03 zł miesięcznie (3.840,00 zł - 2.059,97 zł).
Do wnoszenia opłaty za pobyt w J. J. w Domu Pomocy Społecznej, poza nim samym oraz skarżącą M. Ł., zobowiązanych jest czworo jego dzieci, tj.:
- córka M. Ł. (skarżąca),
- syn S. J., który wnosi opłatę w kwocie 445,01 zł, ustaloną decyzją Wójta Gminy Ułęż z dnia 27 października 2022 r. nr [...];
- córka A. J., która decyzją Wójta Gminy Ułęż z dnia 13 grudnia 2022 r., nr OPS.8226.1.8.2022 została zwolniona z opłaty;
- córka M. P., co do której ustalono, że ma obowiązku wnoszenia opłaty z uwagi na nieprzekroczenie kryterium dochodowego.
M. Ł. odmówiła podpisania umowy w sprawie odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Miesięczny dochód rodziny M. Ł. organ oszacował sumując dochód jej męża M. Ł. z września 2022 r., wynoszący - zgodnie z jego oświadczeniem z dnia 10 stycznia 2023 r. - 60.000,00 zł oraz wynagrodzenie M. Ł. w wysokości 3.503,96 zł. Łączny dochód sześcioosobowej rodziny skarżącej organ ustalił na kwotę 63.503,96 zł, co stanowi dochód w wysokości 10.583,99 zł na osobę w rodzinie. Organ pierwszej instancji uznał, że uzyskiwane miesięczne dochody rodziny M. Ł., pomimo przedstawionych przez nią wydatków, dają możliwość wnoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w pozostałej części należności do zapłaty z tego tytułu, tj. w kwocie 1.335,03 zł miesięcznie. Dochód rodziny skarżącej przekracza przy tym 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. kwotę 10.800,00 zł - zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2021 r. poz. 1296). Jednocześnie kwota, jaka pozostaje po odjęciu 300% kryterium dochodowego rodziny od dochodu rodziny, wynosi 52.703,96 (63.503,96 zł - 10.800,00 zł = 52.703,96), a zatem po uiszczeniu opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, do dyspozycji rodziny skarżącej nadal pozostaje kwota, która znacznie przekracza 300% kryterium, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 lit. "b" ustawy o pomocy społecznej.
Powołując się na powyższe ustalenia Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U., działając z upoważnienia Wójta Gminy Ułęż, decyzją z dnia 10 marca 2023 r. ustalił skarżącej odpłatność za pobyt jej ojca J. J. w Domu Pomocy Społecznej w L., od dnia 1 października 2022 r., na kwotę 1.335,02 zł miesięcznie.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca zakwestionowała prawidłowość przyjętych w niej ustaleń co do wysokości dochodu przypadającego na osobę w jej rodzinie. Skarżąca podniosła, że zadeklarowany dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża stanowił dochód z całego roku, a nie tylko z jednego miesiąca.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia, uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za zasadne.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego ustalonej przez organ pierwszej instancji wysokości dochodu jej męża, organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 8 ust. 5 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Z oświadczenia złożonego przez M. Ł. wynika natomiast, że we wrześniu 2022 r. osiągnął on dochód z działalności gospodarczej opodatkowany ryczałtem w wysokości 60.000,00 zł. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie deklarację tę zasadnie uznał za wiążącą, bowiem nie miał możliwości ustalenia dochodu w inny sposób, niż w oparciu o złożone oświadczenie.
Odnosząc się z kolei do podniesionego w odwołaniu argumentu dotyczącego okoliczności mogących stanowić o zwolnieniu z opłaty, dotyczących przemocy stosowanej wobec skarżącej przez jej ojca, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 64a ustawy o pomocy społecznej, osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, to osoba obowiązana do wnoszenia opłaty powinna wykazać za pomocą odpowiednich dokumentów, że doszło do rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
M. Ł. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez nałożenie na skarżącą przedmiotowego obowiązku, mimo występowania przesłanki uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, wynikającej z faktu, iż ojciec skarżącej w przeszłości stosował wobec niej przemoc. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca dodatkowo zarzuciła, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę jej wyjaśnień przedstawionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, w ramach których wskazała, że przedstawiony przez jej męża dochód z prowadzonej przez niego działalności ryczałtowej, jest dochodem rocznym, a nie miesięcznym, czego dowodem był załączony do odwołania PIT- 28 (zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2022). Organ drugiej instancji nie wziął również pod uwagę złożonego do akt sprawy oświadczenia skarżącej o przemocy stosowanej wobec niej przez ojca. Skarżąca, nie będąc w stanie określić dokładnej daty postępowania karnego, które było przeprowadzone wobec jej ojca, ma natomiast problemy z uzyskaniem odpisu wyroku i na chwilę obecną nie jest w stanie udokumentować tego faktu.
W ocenie skarżącej, na prawidłowość zaskarżonej decyzji rzutuje także odrębność orzekania wobec każdej ze stron w jednym postępowaniu. Nie można bowiem wykluczyć, że przy adekwatnym obrazie możliwości finansowych rodzeństwa skarżącej, nie zostałaby ona obciążona w takim stopniu odpłatnością za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca zwróciła uwagę, że na kwestię tę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zwrócił już uwagę w wyroku zapadłym w sprawie ze skargi jej siostry (sygn. akt II SA/Lu 165/22). Podkreśliła również, że wskutek niezastosowania się przez organy do stanowiska Sądu przyjętego w tym wyroku, jako strona postępowania nie miała możliwości zweryfikować, czy organ podjął jakiekolwiek czynności wobec jej rodzeństwa i czy ewentualnie zrobił to prawidłowo.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżąca, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Podkreślić na wstępie należy, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, przy czym jej zasadność przekłada się na konieczność uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy Ułęż z dnia 10 marca 2023 r., lecz również decyzji organu pierwszej instancji skierowanych do rodzeństwa skarżącej, tj. decyzji z dnia 13 grudnia 2022 r., skierowanej do A. J. oraz decyzji z dnia 27 października 2022 r., skierowanej do S. J., które niewątpliwie zakwalifikować należy jako rozstrzygnięcia wydane w granicach jednej sprawy, której przedmiotem jest ustalenie odpłatności za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...]
Zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s.").
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej,
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Ustęp 2 cytowanego artykułu stanowi natomiast, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W przypadku odmowy przez małżonka lub krewnego zobowiązanego do ponoszenia opłaty umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z treści przywołanego art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika jednoznacznie, że ustalając wysokość opłaty w drodze decyzji organ gminy ma uwzględnić dwojakiego rodzaju ograniczenia: po pierwsze, ograniczenia dochodowe, nawiązujące do kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2), po drugie, "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.
Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji organu pierwszej instancji podjętych w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] istotne znaczenie ma fakt, że rozstrzygnięcia te zostały wydane w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 165/22 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 grudnia 2021 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy Ułęż z dnia 22 września 2021 r., ustalającej odpłatność A. J. (siostry skarżącej M. Ł.) za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...]
Stanowisko przedstawione w powyższym wyroku determinuje ocenę legalności aktualnie kontrolowanych decyzji. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Treść mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów u.p.s., w tym w szczególności art. 61, art. 64 i art. 103 ust. 2, nie uległa zmianie od czasu wydania powyższego orzeczenia, dlatego też ocena prawna oraz wytyczne w nim przedstawione wiązały w dalszym toku sprawy organy administracji, jak i wiążą obecnie Sąd. Organy w podjętych w następstwie ww. wyroku decyzjach nie mogły zatem formułować ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z poglądem wyrażonym w tym prawomocnym orzeczeniu, a także zobowiązane były do podporządkowania cię zawartym w nim wytycznych, w tym dotyczącym kwestii procesowych. Również Sąd rozpoznający sprawę obecnie zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w powołanym wyżej wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r. (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1865/11, LEX nr 1293568).
Uchylając skierowaną do A. J. decyzję Kolegium z dnia 9 grudnia 2021 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy Ułęż z dnia 22 września 2021 r., tutejszy Sąd - odwołując się do stanowiska dominującego w orzecznictwie i literaturze - wyraził jednoznaczny pogląd, wedle którego organ administracji nie może na gruncie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w sposób arbitralny dokonywać wyboru spośród osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej z danego kręgu osób i tylko co do tej osoby prowadzić postępowanie. Sąd stwierdził, że organy prowadząc postępowanie w trybie przywołanego przepisu, powinny jako strony tego postępowania ustalić wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, mając na względzie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Sąd zaznaczył przy tym, że dotyczy to również osób, które zawarły z organem umowę określając taką odpłatność, bowiem nie jest wykluczone określanie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno w umowie, jak i w decyzji. Podsumowując Sąd wprost wskazał, że (cyt.) "prawidłowym rozwiązaniem było to, aby organy prowadziły jedno postępowanie wobec skarżącej oraz pozostałych dzieci J. J. – M. P., M. Ł. i S. J.".
Tymczasem organ pierwszej instancji, procedując w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej po wydaniu ww. wyroku, ponownie prowadził odrębne postępowania w stosunku do każdej z osób zobowiązanych z mocy art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. do ponoszenia przedmiotowej odpłatności, tj. do czworga zstępnych J. J., podejmując wobec każdego z nich indywidualne czynności dowodowe, a następnie wydając odrębną decyzję w stosunku do S. J., odrębną w stosunku do A. J. i odrębną w stosunku do skarżącej (organ nie wydał decyzji jedynie w wobec M. P., stwierdzając na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, że dochód jej rodziny nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. "b" u.p.s.). Co istotne, każdą z tych decyzji organ pierwszej instancji doręczył wyłącznie adresatowi, pomimo, że w sprawie ustalenia odpłatności jednego ze zobowiązanych, wszyscy zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej mają interes prawny. Takie działanie świadczy o zignorowaniu przez organ pierwszej instancji przytoczonych wyżej wskazań zawartych w wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., a zatem oznacza, że decyzja z dnia 10 marca 2023 r. wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją Kolegium będącą przedmiotem skargi, a także decyzja organu pierwszej instancji z dnia 13 grudnia 2022 r. skierowana do A. J. oraz decyzja tego organu z dnia 27 października 2022 r. skierowana do S. J., zostały wydane z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Powyższa wada determinuje konieczność uchylenia wszystkich rozstrzygnięć podjętych przez organy w wyniku ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Przy czym, odnosząc się do decyzji wydanej wobec A. J., należy zaznaczyć, że Sąd co do zasady nie kwestionuje zasadności orzeczenia o zwolnieniu tej zobowiązanej z odpłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Już bowiem w cytowanym wyroku zapadłym w sprawie o sygnaturze II SA/Lu 165/22 dostrzeżono, że w przypadku A. J. występowała jedna z przesłanek zwolnienia z opłaty, tj. okoliczność samotnego wychowywania dziecka (a więc przesłanka określona w art. 64 pkt 4 u.p.s.). O ile stan faktyczny w tym zakresie nie ulegnie zmianie (co organ pierwszej instancji zobowiązany będzie zweryfikować), ocena co do wystąpienia tej przesłanki pozostanie aktualna przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
Sąd nie kwestionuje również odstąpienia od wydania decyzji ustalającej odpłatność M. P. za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, uznając za prawidłowe ustalenia co do jej sytuacji dochodowej, oparte na wywiadzie środowiskowym z dnia 21 października 2022 r. Skoro z ustaleń tych wynika, że dochód pięcioosobowej rodziny M. P. wynosi 1.519,94 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 303,99 zł, zasadnie organ pierwszej instancji uznał, że w przypadku tej zobowiązanej nie jest spełniona przesłanka dochodowa określona w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. "b" u.p.s., stanowiąca podstawę do obciążenia opłatą za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.
Dodatkowe zastrzeżenia Sądu (poza opisaną wcześniej wadą wynikającą z prowadzenia odrębnych postepowań i wydania odrębnych decyzji w stosunku do poszczególnych zobowiązanych) budzi natomiast decyzja z dnia 27 października 2022 r. wydana wobec S. J., którą temu zobowiązanemu ustalono odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 445,01 zł, a więc w kwocie stanowiącej Ľ części należności pozostającej do zapłaty z tego tytułu po uwzględnieniu części opłaty pokrywanej z dochodu J. J..
W tym kontekście ponownie należy sięgnąć do uzasadnienia wyroku z dnia 9 września 2022 r., w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że metoda proporcjonalnego rozłożenia "po równo" opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na wszystkie osoby należące do tego samego kręgu obowiązanych, znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku wskazanym w art. 61 ust. 2f u.p.s., tj. w odniesieniu do sytuacji, gdy obowiązany do uiszczenia opłaty odmawia współpracy z organem, nie chcąc ani zawrzeć umowy, ani zgodzić się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sąd wskazał jednocześnie, że w przypadku, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie, przeprowadzono wywiad środowiskowy z wszystkimi zobowiązanymi, zakres ich zobowiązania determinowały dwie przesłanki – dochód oraz możliwości płatnicze.
Fakt przeprowadzenia z S. J. wywiadu środowiskowego w początkowym etapie postępowania, jak też zawarcia z nim wówczas umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wyłącza możliwość ustalenia temu zobowiązanemu odpłatności w sposób określony w art. 61 ust. 2f u.p.s., a więc w części proporcjonalnej do ilości zobowiązanych. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż w późniejszym etapie postępowania, tj. po wydaniu ww. wyroku organ pierwszej instancji wypowiedział umowę zawartą z S. J. umowy (co zresztą, w świetle wytycznych Sądu, nie było konieczne). Bez wpływu na tę kwestię pozostaje też późniejsza odmowa przez S. J. przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego, która, w ocenie Sądu, stanowi próbę uniknięcia ustalenia odpłatności w wysokości determinowanej dochodem oraz możliwościami płatniczymi, której wysokość – w świetle chociażby ustaleń dotyczących stanu majątkowego tego zobowiązanego, opisanych w wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r. – najprawdopodobniej przewyższałaby wysokość odpłatności ustalonej na zasadzie art. 61 ust. 2f u.p.s. Działania te nie mogą zatem stanowić podstawy do zastosowania wobec tego zobowiązanego art. 61 ust. 2f u.p.s. Wobec odmowy ponowienia wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji powinien był bazować na wcześniejszym wywiadzie środowiskowym, przy czym - na co również zwrócono uwagę w wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r. - ustalając dochód S. J. organ zobowiązany był wziąć pod uwagę nie tylko dochód z posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,4736 ha, lecz również dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s., a przy tym uwzględniający rodzaj i skalę tej działalności, którą organ zobowiązany był zweryfikować. Nadto organ pierwszej instancji zobowiązany był - zgodnie z wytycznymi Sądu - do głębszego wyjaśnienia stanu majątkowego S. J.. Obowiązkiem organu było też poczynienie stosownych ustaleń odnośnie do sytuacji dochodowej partnerki S. J.. W cytowanym wyroku Sąd przesadził bowiem, że jest ona członkiem rodziny S. J. w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. W tym kontekście zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Z kolei zgodnie z ust. 5b, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie dokumentów, wśród których ustawodawca wymienia m.in. zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe (pkt 7).
Nie realizując powyższych wytycznych co do sposobu ustalenia wysokości odpłatności S. J. oraz zakresu niezbędnego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odnośnie do jego możliwości płatniczych, organ pierwszej instancji, wydając decyzję z dnia 27 października 2022 r., naruszył art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 61 ust. 2f u.p.s.
Również decyzje skierowane do skarżącej, tj., zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią z mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 10 marca 2023 r., są wadliwe nie tylko z powodu prowadzenia odrębnych postępowań w stosunku do poszczególnych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej.
Przede wszystkim organ pierwszej instancji, orzekając o odpłatności skarżącej M. Ł. – tak jak i przy wydaniu decyzji ustalającej odpłatność A. J. –naruszył art. 64 u.p.s. poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącej z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Zauważyć należy, że skarżąca podczas wywiadu środowiskowego z dnia 17 października 2022 r. podnosiła, że (cyt.) "na chwilę obecną nie jest w stanie finansować kosztów pobytu w DPS ani tez świadczyć pomocy finansowej" (k. 249 akt adm. I inst.). Również w pisemnym oświadczeniu z dnia 17 października 2022 r. wskazała, że (cyt.) "nie jest w stanie wspierać ojca finansowo z uwagi na potrzeby własnej rodziny" (k. 248 akt adm. I inst.). Nadto w toku sprawy wielokrotnie podnosiła argumenty wskazujące na rażące niewywiązywanie się przez ich ojca w przeszłości z obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci, a także na stosowanie wobec rodziny przemocy. Te argumenty jednoznacznie odwołują się do przesłanek zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, określonych w art. 64 u.p.s. – odpowiednio w pkt 2 i pkt 7 i ew. w art. 64a u.p.s.. Obowiązkiem organu pierwszej instancji było zatem rozważenie zasadności zwolnienia skarżącej z wnoszenia opłaty w oparciu o powyższe przesłanki, przy czym – na co również wskazano w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 czerwca 2022 r. – o ewentualnym zwolnieniu z opłaty organ winien orzec w ramach postępowania o ustalenie tej odpłatności, zaś rozstrzygnięcie tej kwestii – tak pozytywne, jak i negatywne – winno znaleźć odzwierciedlenie w sentencji decyzji i zostać należycie umotywowane. Przy czym należy ponownie podkreślić, że ewentualne zastosowanie przesłanki umorzenia zawartej w art. 64a u.p.s. musi zostać poparte stosownymi dokumentami, do przedłożenia których organ winien wezwać skarżącą.
Na uwzględnienie zasługują również zarzuty skargi wskazujące na nierzetelne ustalenie przez organ wysokości dochodu jej rodziny. Przypomnieć należy, że ustalając wysokość dochodu rodziny skarżącej organ przyjął jako miesięczny dochód jej męża kwotę 60.000,00 zł, podaną przez niego w pisemnym oświadczeniu z dnia 10 stycznia 2023 r. jako dochód z września 2022 r., uzyskany z prowadzonej działalności gospodarczej, opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy, uznały to oświadczenie za miarodajne i wiążące, powołując się na przepis art. 8 ust. 5 pkt 2 u.p.s. Organy pominęły jednak całkowicie treść art. 8 ust. 8 u.p.s., który stanowi, że wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania oraz na podstawie dowodu opłacenia składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Ustalając dochód M. Ł. – jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - organy nie mogły zatem poprzestać na jego oświadczeniu, lecz zobowiązane były ustalenie to oprzeć na dokumentach wskazanych przez ustawodawcę w treści art. 8 ust. 8 u.p.s. W niniejszej sprawie było to tym bardziej niezbędne, że skarżąca już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazywała, iż oświadczenie jej męża obarczone jest omyłką, bowiem kwota wskazana w jego treści jako dochód miesięczny stanowi w istocie dochód roczny. Jednocześnie na poparcie tego twierdzenia załączyła do odwołania kopię zeznania jej męża o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych obliczeń i należnego ryczałty od przychodów ewidencjonowanych za 2022 r. (PIT-28), który potwierdza prawdziwość wyjaśnień skarżącej dotyczących rzeczywistej wysokości dochodu jej męża z prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji pozostanie przez Kolegium przy stanowisku, że miarodajna jest wysokość dochodu M. Ł. zadeklarowana w ww. oświadczeniu, ewidentnie narusza zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Z tych wszystkich względów konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 10 marca 2023 r., a także uchylenie decyzji tego organu: z dnia 13 grudnia 2022 r. i z dnia 27 października 2022 r., skierowanych do innych osób zobowiązanych wraz ze skarżącą do wnoszenia opłaty za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej.
Nie jest natomiast zasadny zarzut skargi przypisujący zaskarżonej decyzji naruszenie art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Również w tej kwestii tutejszy Sad wypowiedział się już w wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., albowiem tożsamy zarzut został podniesiony w rozpoznanej tym wyrokiem skardze A. J.. Powtórzyć więc jedynie należy, że powołany przepis nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, albowiem prawno-rodzinna regulacja obowiązku alimentacyjnego nie ma bezpośredniego, prawnego powiązania z obowiązkiem uiszczenia opłaty za pobyt małżonka lub krewnego w domu pomocy społecznej, statuowanego przepisami prawa administracyjnego (art. 61 u.p.s.). Nie ma zatem możliwości bezpośredniego uchylenia się od obowiązku uiszczania opłaty z powołaniem na zasady współżycia społecznego, jak w odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego stanowi regulacja kodeksowa.
Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji uwzględni powyższe uwagi i wnioski. Przede wszystkim obowiązkiem organu będzie zastosowanie się do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 165/22, które pozostają w niniejszej sprawie nadal aktualne. Nadto organ prawidłowo ustali wysokość dochodu rodziny skarżącej M. Ł. i również w odniesieniu do tej zobowiązanej rozważy zasadność zwolnienia z opłaty za pobyt J. J. w Domu Pomocy Społecznej.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.