II SA/Lu 590/24

II SA/Lu 590/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jacek Czaja /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 11, art. 106 ust.4, art. 107 ust.4a, art. 50
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024r., znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 12 czerwca 2024r., znak: [...] [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 24 kwietnia 2024 r., znak: OPS- [...], wydaną na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 50, art. 107 ust. 4 oraz ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako "u.p.s.") o odmowie przyznania T. W. usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał między innymi, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej z 31 października 2023 r. o przyznanie usług opiekuńczych. Mając na uwadze, że do prawidłowego i zgodnego z przytoczonymi przepisami (art. 107 ust. 4 u.p.s.) rozpatrzenia wniosku wymagany był wywiad środowiskowy ze skarżącą, organ pierwszej instancji podjął dwie próby jego przeprowadzenia - 9 stycznia 2024 r. (w asyście Policji) i 14 lutego 2014 r. Obie okazały się bezskuteczne z uwagi na brak dostępu do domu skarżącej - brama z furtką były zablokowane. Kolegium podkreśliło, że w obu przypadkach skarżąca była informowana odrębnymi pismami o terminach wywiadu oraz proszona o kontakt telefoniczny lub listowny, jeśli termin jej nie odpowiada.
Kolegium podkreśliło, że w związku ze zniesieniem z dniem 1 lipca 2023 r. stanu zagrożenia epidemicznego spowodowanego zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, nie było podstaw prawnych do ustalenia sytuacji skarżącej na podstawie przedkładanych przez nią formularzy. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było podstawą odmowy przyznania usług opiekuńczych, stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. W. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji.
W obszernym uzasadnieniu skargi między innymi wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia oraz zarzuciła organom oraz pracownikom socjalnym niekompetencje i negatywne nastawienie do niej. Podniosła, że wbrew stanowisku organów nie było konieczne przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu ze skarżącą osobiście, w jej domu, gdyż organ mógł ustalić jej sytuację na podstawie dokumentów, a w zakresie jej stanu zdrowia mógł zwrócić się do NZOZ [...] o zaświadczenie lekarskie (art. 105 u.p.s.)
Skarżąca zarzuciła, że próba przeprowadzenia wywiadu w asyście Policji była bezpodstawna, ponieważ asysta taka jest możliwa tylko w przypadku wywiadu zwykłego (art. 107 ust. 3 a u.p.s.), a nie wywiadu aktualizacyjnego. Poza tym faktycznie był to "gwałt z napadem", który powoduje odpowiedzialność karną pracowników organu. Podkreśliła, że wraz z mężem są "emerytami w stanie ciężkim", a "nękanie" przez organ powoduje pogorszenie się ich zdrowia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") - na wniosek organu i wobec niezgłoszenia sprzeciwu przez skarżącą
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 czerwca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania skarżącej usług opiekuńczych z powodu faktycznej odmowy skarżącej współdziałania z organem.
Decyzja ta została wydana na podstawie przepisów art. 50 w zw. z art. 11 i art. art. 106 ust.1-4 oraz 107 ust. 4a u.p.s., które określają przesłanki i ogólne zasady przyznawania świadczenia w postaci usług opiekuńczych.
Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s., osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz - w miarę możliwości - zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Co jednak istotne w sprawie, podstawą odmowy przyznania świadczenia - w tym przypadku usług opiekuńczych - stanowi brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że przejawem braku wskazanego współdziałania jest odmowa wnioskodawcy co do przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 maja 2017r., I OSK 3468/15; 5 października 2021 r.; I OSK 502/21; 17 lutego 2023 r., I OSK 764/23; 29 maja 2020 r., I OSK 1966/19; 16 marca 2023 r., I OSK 939/22; 1 września 2023 r., I OSK 1800/21).
W sprawach z zakresu pomocy społecznej wywiad środowiskowy jest dowodem kluczowym, przy tym - z woli ustawodawcy - podstawowym i obowiązkowym. Wynika to wprost z art. 106 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (...) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Rodzinny wywiad środowiskowy, stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s., przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń.
O doniosłości i znaczeniu dokonywania istotnych ustaleń w sprawach z zakresu pomocy społecznej w drodze bezpośredniego kontaktu z osobą ubiegającą się o pomoc, a więc w formie wywiadu środowiskowego, świadczy również ustawowy obowiązek dokonywania wywiadów aktualizacyjnych (art. 106 ust. 4). Ustawodawca przesądził, że w każdym wypadku, gdy upłynie pewien okres od poprzedniego wywiadu, organ powinien - niezależnie od innych źródeł dowodowych - dokonać ustaleń w drodze bezpośredniego kontaktu ze świadczeniobiorcą, w jej środowisku. Wynika to wprost z treści tego przepisu, gdzie określono, że w przypadku ubiegania się po raz kolejny o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Natomiast w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się - mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.
W związku ze znaczeniem wywiadu środowiskowego w sprawach z pomocy społecznej, ustawodawca nałożył na osobę ubiegającą się o świadczenie obowiązek umożliwienia przeprowadzenia z nią takiego wywiadu. Odmowa udziału w wywiadzie środowiskowym stanowi samodzielną podstawę wydanie decyzji odmownej (art. 107 ust. 4 a u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (lub na aktualizację), przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Z drugiej strony, nieprzeprowadzenie przez organ wywiadu środowiskowego stanowi również naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Regulacja zawarta w art. 107 ust. 4a u.p.s. została wprowadzona przepisem art. 1 pkt 20 lit. b ustawy z 22 lutego 2013 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 509) - z dniem 11 maja 2013 r. Od jej wejścia w życie stanowi ona samodzielną podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia w razie niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jedynie w okresie stanu epidemii i zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, organy były zwolnione z ustalania sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenie w drodze bezpośredniego kontaktu, osobiście, a więc w toku wywiadu środowiskowego. Jednakże z dniem 1 lipca 2023 r. odwołano na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego; Dz.U. z 2023r., poz.1118), a zatem rozpoznanie wniosku skarżącej z 27 października 2023r. niewątpliwie wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy odmowa przyznania skarżącej usług opiekuńczych - na podstawie przytoczonego art. 107 ust. 4 a u.p.s. - była uzasadniona.
Zauważyć przy tym należy, że T. W. składa do organu pomocy społecznej liczne wnioski o przyznanie pomocy, przy czym ostatni wywiad środowiskowy był z nią przeprowadzony wiele lat temu, co nie jest kwestionowane w sprawie. Skarżąca sama bowiem podniosła, że "rodzinny wywiad środowiskowy był w 1993/1994!"; k. 24 akt administracyjnych). Niezbędne zatem było przeprowadzenie z nią wywiadu aktualizacyjnego, co jednak okazało się niemożliwe z uwagi na brak dostępu do domu skarżącej, nawet w asyście funkcjonariuszy Policji. Z akt wynika, że organ dwukrotnie podejmował takie próby, które jednak okazały się bezskuteczne, bowiem w wyznaczonych dniach skarżąca nie otwierała drzwi (notatki służbowe; k. 28 i 31 akt administracyjnych). Organ nie miał więc możliwości wyegzekwowania obowiązku przeprowadzenia wywiadu aktualizacyjnego, w tym nawiązania przez pracowników socjalnych bezpośredniego kontaktu ze skarżącą i zweryfikowania sytuacji skarżącej w jej środowisku życiowym. Organ prawidłowo pouczył skarżącą o możliwości zmiany terminu wywiadu na dzień dogodny dla niej, mimo tego, skarżąca nie zaproponowała żadnego innego terminu (k. 21 akt administracyjnych). W piśmie z 28 grudnia 2023r. (k. 24 akt administracyjnych) skarżąca, odnosząc się do zawiadomienia o terminie wywiadu - 9 stycznia 2024r., podniosła, że "nie ma możliwości [wywiadu] z powodu stanu zdrowia do urzędowego kontaktu wg prawa; wyłącznie służba medyczna i opieka!".
Zasadnie zatem organ uznał, że zachowanie skarżącej uniemożliwiło przeprowadzenie z nią wywiadu, co uzasadniało odmowę przyznania jej świadczenia z powodu bierności skarżącej i braku zaangażowania w sprawie rozpatrzenia jej wniosku. Osoba zainteresowana uzyskaniem usług opiekuńczych ma obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w celu rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych obrazujących jej sytuację życiową. Niedopuszczalne jest, by w toku zainicjowanego przez siebie postępowania osoba zainteresowana pomocą państwa odmawiała jakichkolwiek kontaktów z pracownikami pomocy społecznej. W jej interesie pozostaje wyczerpujące przedstawienie własnej sytuacji życiowej, jak i podejmowanie wszelkich czynności ułatwiających organowi ustalenie tej sytuacji, w tym współdziałanie przy wykonaniu obowiązku ustawowego w zakresie przeprowadzenia aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego. Jakkolwiek celem pomocy społecznej jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności, to organ nie może udzielić takiego wsparcia, gdy osoba ubiegająca się o pomoc nie przejawia zainteresowania sprawą i lekceważy podejmowane przez organ (jego pracowników) próby współpracy z nią.
Nie można pominąć, że niezależnie od powyższego organ podejmował próby ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej skarżącej, zwracając się o złożenie stosownych dokumentów (k. 29 akt administracyjnych), co również okazało się bezskuteczne.
Z tego względu prawidłowo organy przyjęły, że bierna postawa skarżącej, połączona z oporem wobec czynności procesowych podejmowanych przez organ, świadczą o braku koniecznego współdziałania z organem, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej na podstawie art. 107 ust. 4a u.p.s.
Wbrew zarzutom skargi, w świetle przedstawionych regulacji prawnych, do przyznania usług opiekuńczych nie było wystarczające orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącej z 13 lipca 2021r. (k. 34 akt administracyjnych). Ustawa o pomocy społecznej nie wiąże wprost decyzji o przyznaniu usług opiekuńczych z posiadaniem takiego orzeczenia i w każdym przypadku niezbędne jest określenie zakresu tych usług przy uwzględnieniu bieżących potrzeb wnioskodawcy. Z tego także względu niezbędne są ustalenia dokonywane - między innymi - na podstawie wywiadu środowiskowego.
Jedynie na marginesie należy zauważyć, że jak wynika z art. 107 ust. 3 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny, przy czym możliwe jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - także wywiadu aktualizacyjnego - przy udziale drugiego pracownika, jak i w asyście funkcjonariuszy Policji (art. 107 ust. 3a u.p.s.).
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących niekompetencji pracowników socjalnych, jak i żądania ich wyłączenia (k. 5 akt administracyjnych), należy podnieść, żądanie wyłączenia pracowników organu zostało rozpatrzone przez organ. W odniesieniu do wskazanych przez skarżącą pracowników organ wydał odrębne postanowienia z 6 listopada 2023r. o odmowie ich wyłączenia (k. 6 i 8 akt administracyjnych). W ocenie sądu brak jest jakichkolwiek przesłanek do zakwestionowania prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Samo niezadowolenie strony ze sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego oraz subiektywne przekonanie o braku kompetencji pracowników organu, nie dają podstaw do odmiennej w tym zakresie oceny.
Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.