II SA/LU 590/20

II SA/Lu 590/20 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2021-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grażyna Pawlos-Janusz /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1301/21 - Wyrok NSA z 2023-08-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 8 ust. 3, 4 i 4a
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r., znak: [...], w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] lipca 2020 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania J. S. (dalej także: skarżąca), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję z [...] marca 2020 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] w przedmiocie zmiany wcześniej wydanej decyzji w sprawie usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że opisaną decyzją z [...] r. Wójt:
1. zmienił decyzję własną z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], o przyznaniu skarżącej świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. przez 7 dni w tygodniu, to jest od poniedziałku do piątku w wymiarze 4 godziny dziennie, a w soboty, niedziele i święta w wymiarze 3 godziny dziennie, w części pkt. 3 sentencji dotyczącego wysokości odpłatności za usługi;
2. ustalił procentową odpłatność w wysokości 50% w odniesieniu do pełnego kosztu 1 godziny, to jest 20,00 zł, co po przeliczeniu daje kwotę 10,00 zł, a w wymiarze miesięcznym stanowi kwoty:
- marzec 2020 r. - 270,00 zł,
- kwiecień 2020 r. - 270,00 zł,
- maj 2020 r. - 330,00 zł,
- czerwiec 2020 r. - 270,00 zł,
- lipiec 2020 r. - 240,00 zł,
- sierpień 2020 r. - 300,00 zł,
- wrzesień 2020 r. - 240,00 zł,
- październik 2020 r. - 270,00 zł,
- listopad 2020 r. - 300,00 zł,
- grudzień 2020 r. - 270,00 zł.
Jednocześnie organ ten wskazał, że pozostałe warunki określone w decyzji pozostają bez zmian.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Wójt stwierdził, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 11 marca 2020 r. i informacji uzyskanej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] (dalej: KRUS) wynika, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej uległa zmianie. Od 1 lutego 2020 r. skarżąca otrzymuje świadczenie uzupełniające w wysokości [...] zł. W związku z tym jej dochód w lutym 2020 r. wyniósł [...] zł, a składała się nań emerytura rolnicza z dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym.
Wójt wskazał, iż odpłatność za usługi opiekuńcze dla osób, których dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowego jest procentowo zróżnicowana i określona w uchwale Rady Gminy [...] z [...] stycznia 2018 r., nr [...], w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania ([...] dalej także: uchwała). W związku z tym Wójt orzekł, jak w sentencji swej decyzji.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o jej zmianę, zarzucając, że Wójt błędnie wyliczył jej dochód i w konsekwencji ustalił zbyt wysoką odpłatność za usługi świadczone na rzecz skarżącej w soboty, niedziele i święta.
Utrzymując w mocy decyzję Wójta [...] podzieliło w całości stanowisko tego organu, podkreślając, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa pod względem merytorycznym oraz formalnym, a wskazane w odwołaniu naruszenia przepisów prawa nie miały miejsca. Kolegium stwierdziło, że wydając decyzję w niniejszej sprawie Wójt wziął pod uwagę wszystkie powołane przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji zdrowotnej i finansowej.
Kolegium wskazało, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, która mieszka w domu stanowiącym własność jej córki. Pobiera ona emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie oraz świadczenie uzupełniające w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączna kwota miesięcznego dochodu to [...] zł. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki ze strony drugiej osoby.
Odnosząc się do zmiany odpłatności za usługi, Kolegium wyjaśniło, że odpłatność za usługi została wyliczona zgodnie z tabelą odpłatności znajdującą się w załączniku do uchwały. Dochód skarżącej wynosi [...] zł i mieści się w przedziale powyżej 225% do 250% w stosunku do kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z uchwałą dochód ten kwalifikuje stronę do 50% odpłatności za przyznane usługi.
Zdaniem Kolegium, zachodzą zatem przesłanki jedynie do częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze. Za usługi opiekuńcze świadczone w soboty, niedziele i święta prawidłowo została ustalona odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 50% pełnego kosztu jednej godziny usługi. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż w ostatnim czasie sytuacja zdrowotna ani finansowa skarżącej nie pogorszyła się, a wręcz przeciwnie – uległa poprawie wskutek przyznania świadczenia uzupełniającego.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że art. 8 ust 4a u.p.s. stosowany jest jedynie do ustalania prawa do świadczenia pieniężnego. Wówczas w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1936 ze zm.; dalej także: u.ś.u.). Natomiast w przypadku ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze świadczenie uzupełniające jest wliczane do dochodu osoby samotnie gospodarującej.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożyła J. S., wnosząc o zmianę tej decyzji poprzez zwolnienie jej z odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w soboty, w niedziele i święta. Wskazała, iż dzienny i godzinowy wymiar usług opiekuńczych jest całkowicie niezgodny z zakresem, jaki przedstawiony jest w zaświadczeniu wydanym przez lekarza opiekującego się skarżącą. Skarżąca podniosła, iż organy ustaliły bardzo wysoką stawkę za usługi opiekuńcze świadczone w soboty, niedziele i święta, podczas gdy fakt jej niepełnosprawności powinien być podstawą do zwolnienia skarżącej z opłat za świadczenie opisanych usług.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.), gdyż rozpoznanie sprawy było konieczne, z uwagi na istniejącą sytuację epidemiczną przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie było możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej także: u.p.s.).
Ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1358), wynosi 701 zł dla osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżąca (zob. pkt III.1 rodzinnego wywiadu środowiskowego z 11 marca 2020 r.).
W świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Wyłączenia określonych źródeł dochodu z dochodu ustalanego dla potrzeb przyznania świadczeń z pomocy społecznej zawiera art. 8 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. Stosownie do tej regulacji do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:
1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
2) zasiłku celowego;
3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
4) wartości świadczenia w naturze;
5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;
5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 i 1578), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2020 r. poz. 517), w art. 7a ust. 2 ustawy z 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2020 r. poz. 619), w art. 5a ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2019 r. poz. 1168), w art. 10a ust. 2 ustawy z 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2020 r. poz. 684), a także w art. 10 ust. 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;
6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821);
8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2019 r. poz. 1598);
9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);
10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1171 ze zm.).
Ponadto, w myśl art. 8 ust. 4a u.p.s., w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.ś.u.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Prawidłowo stwierdziły jednak organy obu instancji, że wspomniane w art. 8 ust. 4a u.p.s. wyłączenie nie może mieć zastosowania w tej sprawie. Zauważyć należy, że ustawodawca w sposób bardzo precyzyjny wskazał, w jakim przypadku dochód uzyskiwany z tego tytułu nie podlega wliczeniu do dochodu ustalanego na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Mianowicie dotyczy to wyłącznie postępowania, w którym organy ustalają prawo do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., to jest przez małżonka, zstępnego oraz wstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Oczywiste jest zatem, że opisane wyłączenie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie przebywa bowiem w domu pomocy społecznej, lecz mieszka sama w domu jednorodzinnym i z tego właśnie powodu przyznane jej zostały przez organ pierwszej instancji usługi opiekuńcze w wymiarze 7 dni w tygodniu.
Podkreślenia przy tym wymaga, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlega wykładni rozszerzającej. Dlatego też wszystkie przychody – poza wymienionymi w art. 8 ust. 4 i 4a u.p.s. – wlicza się do dochodu (zob. wyrok NSA z 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3321/18).
Do odmiennych wniosków nie prowadzi także treść art. 9 u.ś.u. W myśl tego przepisu ze świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji nie dokonuje się potrąceń i egzekucji. Ustalenie wysokości opłaty za usługi opiekuńcze nie stanowi potrącenia ani egzekucji, a więc przepis ten nie ma zastosowania do sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że skarżąca uzyskała dodatkowy dochód w postaci świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, prawidłowo organy obu instancji zastosowały art. 106 ust. 5 u.p.s., który pozwala na zmianę decyzji ostatecznej w trakcie jej obowiązywania (zob. m.in. uchwałę NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17).
Nie ma racji skarżąca zarzucając organom obu instancji, że nie uwzględniły jej szczególnej sytuacji, wynikającej z niepełnosprawności w stopniu znacznym, orzeczonej na stałe, albowiem gdyby to uczyniły, zwolniłyby skarżącą z obowiązku ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w soboty, niedziele i święta.
Po pierwsze, należy podkreślić, czego zdaje się nie zauważać skarżąca, że organ pierwszej instancji decyzją z [...] grudnia 2019 r., znak: [...] przyznając skarżącej usługi opiekuńcze na cały rok 2020 przez 7 dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku – po 4 godziny dziennie, zaś w soboty, niedziele i święta – po 3 godziny dziennie), orzekł – w punkcie 2 tej decyzji – o zwolnieniu skarżącej z opłatności za te usługi świadczone w dni powszednie – do poniedziałku do piątku. Mając na względzie większy wymiar dzienny oraz dobowy przyznanych stronie usług w dni powszednie w stosunku do usług świadczonych w pozostałe dni, oczywiste jest, że także wymiar udzielonego skarżącej zwolnienia z ponoszenia opłat za tę właśnie część przyznanych usług opiekuńczych jest znaczny. Gdyby bowiem skarżąca była obowiązana do ponoszenia opłat także za tę część usług, z których korzysta, oczywiste jest, że koszt tych usług dla skarżącej byłby dużo większy niż obecnie. Skoro więc organy obu instancji orzekając – w związku z istotnym wzrostem dochodów skarżącej – o zmianie decyzji przyznającej usługi opiekuńcze, nie zdecydowały jednocześnie o zmodyfikowaniu zasad ponoszenia przez skarżącą odpłatności za usługi opiekuńcze w części obejmującej usługi świadczone w okresie od poniedziałku do piątku, to oznacza, że wbrew twierdzeniom skarżącej, organy wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczącej jej sytuacji zdrowotnej i finansowej.
Po drugie, trzeba mieć na uwadze, że celem przyznania świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w przepisach u.ś.u., jest udzielenie dodatkowego wsparcia dochodowego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (art. 1 ust. 2 u.ś.u.), które spełniają specyficznie określone kryterium dochodowe. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 2 u.ś.u. świadczenie to przysługuje osobom uprawnionym, które nie posiadają prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych albo suma tych świadczeń o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych, z wyłączeniem renty rodzinnej przyznanej w okolicznościach, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zasiłku pielęgnacyjnego oraz innych dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych przepisów przed dokonaniem odliczeń, potrąceń i zmniejszeń, nie przekracza kwoty 1700 zł miesięcznie.
Jest to więc świadczenie ze swej istoty służące wyłącznie osobom takim, jak skarżąca, które są niepełnosprawne w stopniu znacznym, a zarazem posiadane przez nie dochody (pochodzące generalnie ze środków publicznych) są na tyle niewielkie, że nie wystarczają na ponoszenie zwiększonych wydatków spowodowanych niepełnosprawnością, takich jak przykładowo: koszty rehabilitacji, koszty zaopatrzenia medycznego, czy też koszty ponoszenia wymaganej opieki, w tym koszty świadczonych usług opiekuńczych. Opisane świadczenie – ze swej istoty – przewidziane zostało przez ustawodawcę jako forma wsparcia ze środków publicznych, służąca finansowaniu zwiększonych (w stosunku do pozostałych osób) wydatków osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a więc tego rodzaju wydatków, jako właśnie opłaty za usługi opiekuńcze.
Trzeba mieć również na uwadze, że skarżąca otrzymuje wraz z emeryturą dodatek pielęgnacyjny, będący – podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny – świadczeniem przeznaczonym na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 260/19).
Bezspornie zatem skarżąca otrzymuje miesięcznie [...] zł dodatku pielęgnacyjnego oraz [...] zł świadczenia uzupełniającego (zob. decyzja KRUS z [...] lutego 2020 r., znak: [...]), a to oznacza, że dysponuje ona co miesiąc kwotą blisko [...] zł, która – z woli ustawodawcy – przewidziana jest na konkretne, wyznaczone charakterem tych świadczeń cele, a mianowicie na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Nie ulega więc wątpliwości, że kwota tych dwóch świadczeń przekracza ponad dwukrotnie wysokość odpłatności za przyznane skarżącej usługi opiekuńcze. Tym samym odpłatność ta może być w całości pokryta ze środków otrzymywanych co miesiąc z tytułu dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego. Skarżąca otrzymuje regularnie pomoc pieniężną, finansowaną ze środków publicznych, służącą zaspokojeniu tego rodzaju potrzeb.
Po trzecie, mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że trafnie organy obu instancji oceniły, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły przesłanki do udzielenia skarżącej dodatkowej ulgi w postaci zwolnienia ją z obowiązku ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w soboty, niedziele i święta.
Powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji § 6 ww. uchwały Rady Gminy [...] z [...] stycznia 2018 r., nr [...], podjętej na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875) oraz art. 50 ust. 6 u.p.s., stanowi, że osoba zobowiązana do odpłatności za usługi opiekuńcze może zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z odpłatności z uwagi na: ponoszenie stałych, znacznych i udokumentowanych wydatków, których wysokość zagraża egzystencji osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, związanych z potrzebami mieszkaniowymi lub przewlekłym leczeniem, w tym zakup leków, artykułów higienicznych i pielęgnacyjnych, niepełnosprawności, bezrobocia.
Z powołanego wyżej przepisu uchwały wynika, że orzekając w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze organ administracji działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ, nie będąc związany ścisłymi kryteriami przyznania takiej ulgi, ustala przede wszystkim, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w tej normie, a w razie ich spełnienia rozstrzyga o ewentualnym zwolnieniu strony z odpłatności, dysponując w tym zakresie luzem decyzyjnym.
Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Dlatego nawet spełnienie przesłanki zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze nie przesądza o tym, że organ ma obowiązek udzielić stronie takiej ulgi, a tym bardziej, że jest on zobowiązany uczynić to w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Orzekając w tym przedmiocie organ powinien natomiast uwzględnić, że art. 96 u.p.s. zasadniczo nakłada na strony obowiązek ponoszenia odpłatności za niepieniężne świadczenia przyznawane z pomocy społecznej, w tym za usługi opiekuńcze, zaś odstępstwo od tej zasady jest wyjątkiem. Wynika to z tego, że przesłanki przyznawanie usług opiekuńczych są związane ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która jedynie wpływa na wysokość tej odpłatności. Wyłącznie wtedy, gdy dochód strony nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, jest ona zwolniona z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 u.p.s.). W pozostałych zaś przypadkach strona ma obowiązek opłacania przyznanych jej usług opiekuńczych.
Zarazem należy pamiętać, że pomoc społeczna stanowi ostatnie ogniwo w systemie zabezpieczenia społecznego i z tego powodu ma jedynie charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o zabezpieczenie swoich potrzeb, co wynika m.in. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.
Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy, nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie wykazała w prowadzonym obecnie postępowaniu przesłanek zwolnienia (całkowitego ani częściowego) z odpłatności za usługi opiekuńcze. Strona nie przedłożyła bowiem żadnych dowodów w tym zakresie ani nie poinformowała chociażby pracownika socjalnego podczas przeprowadzania aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego o ponoszeniu wspomnianych w tym przepisie "stałych", a przy tym – co niezmiernie ważne w okolicznościach sprawy – "znacznych i udokumentowanych wydatkach, których wysokość zagraża egzystencji osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, związanych z potrzebami mieszkaniowymi lub przewlekłym leczeniem, w tym zakup leków, artykułów higienicznych i pielęgnacyjnych, niepełnosprawności". Przeciwnie, jak wynika z treści wywiadu, w ostatnim czasie sytuacja zdrowotna ani finansowa skarżącej nie pogorszyła się, a zarazem bezsporne jest, że skarżąca uzyskała dodatkowe comiesięczne świadczenia pieniężne w wysokości [...] zł. Ponadto, czego skarżąca nie kwestionowała, nie wyraziła ona zgody na skorzystanie z zaoferowanej jej podczas wywiadu środowiskowego pomocy żywnościowej w ramach programu wieloletniego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 (s. 15 wywiadu).
Poza sporem jest również, że skarżąca posiada dwoje dorosłych, samodzielnie się utrzymujących dzieci (syna mieszkającego na stałe za granicą oraz córkę zamieszkałą w L.). Chociaż z jej wyjaśnień wynika, że od syna nie otrzymuje żadnego wsparcia, zaś córka nie wyraża woli wspierania jej finansowo, a jedynie w formie świadczeń rzeczowych, to nie ulega wątpliwości, że na obu tych osobach spoczywa ustawowy obowiązek alimentacyjny względem niedołężnej matki. Obowiązek ten, co istotne, nie sprowadza się tylko do osobistej opieki nad niepełnosprawnym, niezdolnym do samodzielnej egzystencji rodzicem, gdyż zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek ten polegający na dostarczaniu środków utrzymania rodzicom, obciążający w tym przypadku rodzeństwo, może być realizowany zarówno poprzez świadczenia w naturze (osobiste świadczenia), jak i świadczenia w pieniądzu. To, w jakim zakresie każda z osób zobowiązanych zaspokoić ma usprawiedliwione potrzeby matki jest kwestią wzajemnych ustaleń między rodzeństwem, zwłaszcza że stosownie do art. 129 § 2 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w tym samym stopniu w częściach równych odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Przykładowo, jeśli osoba taka nie może sprawować osobistej opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, to może i zarazem powinna wywiązać się ze swojego obowiązku alimentacyjnego poprzez choćby częściowe sfinansowanie opieki nad nim.
Zdaniem Sądu, mając na uwadze wszystkie opisane wyżej okoliczności, należało stwierdzić, że organy obu instancji nie naruszyły granic uznania administracyjnego, uznając, z jednej strony, że nie zachodzą obiektywne okoliczności uzasadniające cofnięcie udzielonego skarżącej wsparcia w postaci zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w okresie od poniedziałku do piątku, a z drugiej strony – stwierdzając, że nie występują okoliczności przemawiające za zwolnieniem skarżącej z pozostałej odpłatności za przyznane usługi.
W tym miejscu należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do opisanej wyżej kwestii jest niezwykle lakoniczne. Sprowadza się ono w istocie do powtórzenia rozważań organu pierwszej instancji, zacytowania ww. § 6 uchwały oraz lapidarnego stwierdzenia: "w przedmiotowej sprawie niewątpliwie taka sytuacja zachodzi, gdyż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną". Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada więc w pełni wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, uchybienie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, z uwagi na przedstawioną wyżej przez Sąd argumentację. Ponadto uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji z tej przyczyny byłoby sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej, albowiem prowadziłoby do konieczności ponownego rozpoznania sprawy w administracyjnym toku instancji, pomimo tego, że jak wynika z przedstawionych wyżej rozważań, rozstrzygnięcie Kolegium było – co do zasady – prawidłowe.
Podkreślenia wymaga jednocześnie, że zarzuty skargi co do nieprawidłowego określenia wymiaru usług opiekuńczych nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy. Należy wyjaśnić skarżącej, że kwestia ta została rozstrzygnięta w opisanej na wstępie decyzji Wójta z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], o przyznaniu skarżącej usług opiekuńczych. Zmiana tej decyzji w tym zakresie, obejmującym punkt I jej sentencji, nie była przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji ani utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta. Co więcej, niekwestionowane jest, że decyzja Wójta z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], w tej części stała się ostateczna i prawomocna. Z tego względu Sąd nie był uprawniony do orzekania o jej zgodności z prawem.
Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę oddalił.
Działając na podstawie art. 250 § 1 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U z 2019 r. poz. 18), Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi skarżącej, ustanowionemu w ramach prawa pomocy.