III SA/Kr 920/22

III SA/Kr 920/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1552/23 - Wyrok NSA z 2024-05-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie : SWSA Janusz Kasprzycki SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 25 kwietnia 2022 r. znak SKO.NP/4115/141/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r., znak SKO.NP/4115/141/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2022 r. odwołania D. S. od decyzji Starszego Referenta Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w D. działającego z upoważnienia Burmistrza D. z dnia 11 marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą R. K. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 11 marca 2022 r., znak [...], Burmistrz D. – po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego orzeczenia organu odwoławczego – odmówił D. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą R. K., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 24 listopada 2000 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 1 stycznia 1994 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 czerwca 1993 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pomocowy ponownie wskazał na przesłankę odmowy przyznania świadczenia, którą stanowi okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na datę wystąpienia niepełnosprawności. Dodatkowo organ pierwszej instancji wskazał, iż D. S. nie jest jedyną zobowiązaną do alimentacji względem siostry R. K., gdyż posiada ona jeszcze piątkę rodzeństwa, którzy mogą dzielić obowiązki między sobą tak, aby odciążyć w tych obowiązkach D. S. i aby mogła podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu, tym bardziej, że z dokumentacji wynika, że tak czynili.
Działając na skutek odwołania D. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 25 kwietnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał w szczególności, że z zebranego w sprawie materiału wynika, iż D. S. wnioskiem z dnia 22 października 2021 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad siostrą R. K. (ur. 26.11.1972), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 24 listopada 2000 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 1 stycznia 1994 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 czerwca 1993 r. Z przeprowadzonego w dniu 29 października 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad swoją siostrą. Wnioskodawczyni pomaga siostrze w codziennej pielęgnacji, karmieniu, podawaniu leków, sprzątaniu, gotowaniu, zamawianiu wizyt domowych, robieniu zakupów, wykupywaniu leków i praniu. Skarżąca wskazała, że jest jedyną osobą która może sprawować opiekę nad siostrą. Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Tarnowie z urzędu wiadomym jest (w związku z prowadzonym uprzednio postępowaniem z wniosku D. S. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką), iż osoba wymagająca opieki posiada szóstkę rodzeństwa, tj. K. K., B. K., H. K., E. W., J. K. i wnioskodawczynię D. S. W toku ponownego rozpoznania sprawy D. S. przedłożyła oświadczenie opisujące zakres opieki nad siostrą. Wyjaśniła, że siostra w grudniu 2019 roku została zabrana z ZOL na święta, bo chciała być w domu i więcej tam nie wróciła. Od tej pory zajmuje się nią całodobowo. W jej przekonaniu jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad siostrą, gdyż pozostałe rodzeństwo z różnych powodów nie może zapewnić odpowiedniej opieki.
Oceniając ustalony stan faktyczny, organ odwoławczy wskazał, że stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) jest błędne. Zdaniem organu odwoławczego, nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Kontynuując argumentację, organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że wcześniej D. S. na podstawie wniosku z dnia 10 września 2020 r. ubiegała się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. K. Decyzją z dnia 20 listopada 2020 r., znak: [...], Burmistrz D. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 28 grudnia 2020 r., znak SKO.NP/4115/292/2020, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej zwrócono uwagę, iż zdaniem Kolegium nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Organ odwoławczy przytoczył ustalenia poczynione w sprawie z wniosku z dnia 10 września 2020 r.: "W przeprowadzonym wówczas postępowaniu D. S. wyjaśniła, że 1978-1990 pracowała jako sprzedawca w [...] "S.", w ostatnich latach jako kierownik. W 1999 roku rozpoczęła działalność gospodarczą, z której musiała zrezygnować w 2010 z powodu nierentowności. Później była na bezrobociu. W roku 2016 -2018 pobierała zasiłek opiekuńczy na siostrę R. K., ale ze względu na przejście męża na emeryturę został przekroczony próg dochodowy, więc zasiłek został zabrany. Opiekę sprawowała nadal. W tej chwili musiała zająć się matką, która jest po udarze i potrzebuje opieki. Rodzeństwo ledwo wiąże koniec z końcem, nie są w stanie wynająć pielęgniarki, dlatego pomagają jak mogą w razie potrzeby. Brat K. mieszka osobno, utrzymuje się sam, pracuje dorywczo u ludzi, żeby zarobić na jedzenie, pomaga jej przy rąbaniu drewna, noszeniu węgla i innych cięższych pracach, ale nie jest w stanie opiekować się matką, bo sam jest chory. Jak stwierdziła, nie może podjąć pracy bo jest "potrzebna na każde zawołanie". Ponadto oświadczyła, że siostra R. K. mieszka z matką B. K. Opiekę nad nią sprawują siostry rotacyjnie, mają dzienne dyżury. W jej gestii jest opieka nad matką. Matka jest po udarze, ma zaniki pamięci, zapomina się, wymaga ciągłej opieki. Dodatkowo złożyła oświadczenie, że nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym, niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane jest tym, że od roku sprawuje opiekę nad matką. Brat K. K. przed laty nadużywał alkoholu, w chwili obecnej kiedy nie pracuje dorywczo pomaga jej w pracach, które wymieniła wcześniej. Ponadto brat ze względu na swoje choroby nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. Zweryfikowała również oświadczenie, co do okresów pobierania świadczenia opiekuńczego na siostrę tj. od listopada 2015 do marca 2018 r. W tej sytuacji Kolegium doszło do przekonania, iż D. S. od dziesięciu lat, czyli na długo wcześniej przed orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki, pozostaje nieaktywna zawodowo, zaś rezygnacja z działalności zawodowej związana była z nierentownością firmy. Matka wraz z niepełnosprawną siostrą mieszkają w innym domu na tej samej posesji. Jak wynikało z akt sprawy rodzina dzieli się opieką nad niepełnosprawnymi. A zatem w sprawie mamy do czynienia de facto z pomocą w opiece nad osobami bliskimi. Zresztą jak twierdziła sama skarżąca opiekuje się również chorym mężem, a zatem należy uznać, że nie może całodobowo opiekować się matką". Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 280/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 28 grudnia 2020 r. (wyrok prawomocny).
Organ odwoławczy stwierdził, że z przeprowadzonego obecnie postępowania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą nie wynika, aby sytuacja strony w porównaniu do poprzednio prowadzonego postępowania dotyczącego ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką uległa zmianie. W tej sytuacji organ odwoławczy podtrzymał ocenę, iż w sprawie brak jest związku przyczynowego między zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Pismem z dnia 23 maja 2022 r. D. S. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnej R. K. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną siostrą; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i zaniechanie ustalenia czy D. S. jest w stanie obecnie podjąć pracę zawodową. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz D. S. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. na czas nieokreślony ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Skarżąca wniosła nadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wcześniej taką ocenę zaprezentował – wraz z przekonującą argumentacją – także organ pierwszej instancji.
Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy niniejszej pozwalają uznać konkluzję organów obu instancji o braku odnośnego związku za zasadną.
Jak zauważył już organ pierwszej instancji, nie ma wprawdzie podstaw do kwestionowania faktu sprawowania opieki przez D. S. nad siostrą R. K., ale czynności takie jak pobudka, pomoc w codziennej higienie, zmiana pielucho majtek, ubieranie, przewracanie na inny bok, kontrolowanie stanu zdrowia, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, opłacanie rachunków, układanie do snu – nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. W tym kontekście warto też zwrócić uwagę na możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także na możliwość i powinność współdziałania wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem R. K. (sześcioro rodzeństwa). Również historia aktywności zawodowej skarżącej, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w nawiązaniu do decyzji z dnia 28 grudnia 2020 r., podjętej w sprawie z wniosku skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką – nie wskazuje na bezpośredni związek między sprawowaną opieką a rezygnacją z zatrudnienia.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie podkreśliły okoliczność, że osoba wymagająca opieki (R. K.) ma sześcioro rodzeństwa (K. K., B. K., H. K., E. W., J. K. i wnioskodawczyni D. S.), przy czym osoby te nie mają obiektywnych przeszkód, by czynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnosprawnej siostry. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).
Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy (w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa procesowego ani przepisów prawa materialnego powołanych w skardze.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.