II SA/Lu 566/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę E. C. na decyzję Prezesa ZUS utrzymującą w mocy odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko L. Ś.. Skarżąca, babcia dzieci, sprawowała nad nimi faktyczną pieczę na podstawie postanowień sądu opiekuńczego, jednak ZUS odmówił jej świadczenia, ponieważ nie spełniała definicji 'opiekuna faktycznego' z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wymaga złożenia wniosku o przysposobienie dziecka. Sąd, analizując przepisy, podkreślił, że definicja ta jest ścisła i nie można jej interpretować inaczej, nawet jeśli prowadzi to do sytuacji, w której osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem nie otrzymuje świadczenia. Sąd dostrzegł niespójność przepisów i potencjalne naruszenie zasady równości, ale zaznaczył, że nie jest uprawniony do dokonywania wykładni contra legem ani stwierdzania niekonstytucyjności przepisu. W związku z tym, że skarżąca nie złożyła wniosku o przysposobienie dziecka, sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły przyznania świadczenia i oddalił skargę. Sąd podkreślił, że choć celem świadczenia jest pomoc w wychowaniu dziecka i powinno ono trafiać do osoby sprawującej faktyczną opiekę, to ustawodawca w sposób jednoznaczny zdefiniował pojęcie 'opiekuna faktycznego', wymagając złożenia wniosku o przysposobienie. Sąd odniósł się do argumentów skarżącej, wskazując, że postanowienia sądu opiekuńczy ani wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej nie spełniają tej przesłanki. Mimo istnienia orzecznictwa opowiadającego się za szerszą interpretacją, sąd w niniejszej sprawie pozostał przy literalnym brzmieniu przepisu, uznając, że ewentualne zmiany powinny nastąpić na drodze legislacyjnej lub poprzez Trybunał Konstytucyjny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja definicji 'opiekuna faktycznego' na potrzeby świadczeń wychowawczych i konieczność stosowania literalnego brzmienia przepisów, nawet w obliczu potencjalnych niespójności.
Orzeczenie opiera się na ścisłej wykładni przepisów, co może być problematyczne w przypadkach faktycznej opieki nad dzieckiem, która nie spełnia ustawowych wymogów formalnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego, ale nie będąca wnioskodawcą o przysposobienie dziecka, może być uznana za 'opiekuna faktycznego' w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego nie może być uznana za 'opiekuna faktycznego' w rozumieniu ustawy, jeśli nie wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Uzasadnienie
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera ścisłą definicję 'opiekuna faktycznego', która wymaga złożenia wniosku o przysposobienie dziecka. Sąd administracyjny nie może dokonywać wykładni przepisu contra legem ani stwierdzać jego niekonstytucyjności, nawet jeśli dostrzega niespójności prawne.
Czy ścisła wykładnia definicji 'opiekuna faktycznego' w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wymagająca wniosku o przysposobienie, jest zgodna z Konstytucją RP i Konwencją o prawach dziecka?
Odpowiedź sądu
Sąd nie jest uprawniony do stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją RP, a jedynie może wskazać na potencjalne problemy interpretacyjne i postulować zmiany legislacyjne lub kontrolę konstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny.
Uzasadnienie
Sąd dostrzega niespójność przepisów i potencjalne naruszenie zasady równości, ale podkreśla, że jego rolą jest stosowanie prawa zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Ewentualne wątpliwości co do zgodności z Konstytucją powinny być rozstrzygane przez Trybunał Konstytucyjny.
Przepisy (9)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego.
u.p.p.w.d. art. 2 § pkt 10
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja 'opiekuna faktycznego dziecka' jako osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Pomocnicze
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, nie jest związany zarzutami skargi, lecz granicami sprawy.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
u.ś.r. art. 3 § pkt 14
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Jednolita definicja opiekuna faktycznego na gruncie przepisów z zakresu pomocy społecznej.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Opieka i pomoc państwa wobec dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ścisła wykładnia definicji 'opiekuna faktycznego' zawartej w art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wymaga złożenia wniosku o przysposobienie dziecka.
Odrzucone argumenty
Argumentacja skarżącej opierająca się na faktycznym sprawowaniu opieki nad dzieckiem na podstawie postanowień sądu opiekuńczego. • Argumentacja wskazująca na niespójność przepisów i potencjalne naruszenie zasady równości.
Godne uwagi sformułowania
Skorzystanie z tej formy legislacji przesądza o zasadniczej niedopuszczalności wykładani terminu 'opiekun faktyczny dziecka' w sposób odmienny od określonego w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. • Pojęcie to należy rozumieć zgodnie z przedstawioną definicją, a zatem odmiennie od znaczenia funkcjonującego na gruncie innych ustaw jak i w języku potocznym. • Proponowana w orzecznictwie wykładnia przepisu ma charakter wręcz ekstremalnie twórczy, co jest nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa. • Naruszenie zasady równości może jedynie uzasadniać twierdzenia o niezgodności przepisu z Konstytucją, jednakże do stwierdzenie niekonstytucyjności ustawy nie jest uprawniony sąd administracyjny, lecz Trybunał Konstytucyjny.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący
Grzegorz Grymuza
sprawozdawca
Anna Ostrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja definicji 'opiekuna faktycznego' na potrzeby świadczeń wychowawczych i konieczność stosowania literalnego brzmienia przepisów, nawet w obliczu potencjalnych niespójności."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na ścisłej wykładni przepisów, co może być problematyczne w przypadkach faktycznej opieki nad dzieckiem, która nie spełnia ustawowych wymogów formalnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia "500+" i problemu interpretacji definicji opiekuna, co jest istotne dla wielu rodzin. Pokazuje konflikt między literalnym brzmieniem prawa a jego społecznym celem.
“Babcia nie dostanie 500+? Sąd administracyjny rozstrzyga o definicji 'opiekuna faktycznego'.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.