II SA/Lu 541/21

II SA/Lu 541/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2021-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 656/22 - Wyrok NSA z 2023-02-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b); art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania M. L. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. znak: [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę - B. W..
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2021 r. (data wpływu do organu) skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związku z opieką nad matką B. W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 8 października 2019 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z.
Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka wynikającą z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu wieku określonego w ww. przepisie. Ponadto skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021, co oznacza spełnienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.
W odwołaniu od powyższej decyzji, pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niekonstytucyjny. Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), poprzez uznanie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także niezastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. i nieuwzględnienie, że w razie zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego opiekun osoby niepełnosprawnej ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia [...] r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy podzielił argument odwołania, wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, iż przesłanka wieku powstania niepełnosprawności, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie skutkuje pozbawieniem opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Kolegium ustaliło istnienie innej przeszkody uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie ustalonego prawa skarżącej do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...]. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostawała w obrocie prawnym do dnia [...] kwietnia 2021r. i była realizowana poprzez wypłacanie skarżącej świadczenia. Po uzyskaniu przez organ informacji, że B. W. zmarła w dniu [...]., organ I instancji na podstawie art. 155 k.p.a., decyzją z dnia [...] r., uchylił decyzję z dnia [...]. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednocześnie organ wskazał, że w okolicznościach faktycznych sprawy, orzekanie o świadczeniu pielęgnacyjnym na skutek uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy jest bezprzedmiotowe.
Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać tylko za okresy, w których skarżąca nie miała ustalonego prawa do konkurencyjnych świadczeń. Wyjaśnił, że skoro w świetle powołanych wyżej przepisów nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia była rezygnacja ze świadczenia dotychczasowego, podkreślając przy tym, że rezygnacja ta nie może sprowadzać się jedynie do deklaracji na przyszłość, a musi znaleźć rozwiązanie procesowe w postaci uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie konkurencyjne.
W ocenie organu, skarżąca występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i chcąc jej uzyskać od miesiąca złożenia wniosku, powinna przy składaniu dokumentów legitymować się już brakiem prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to jest przedłożyć wraz z wnioskiem decyzję uchylającą lub zmieniającą decyzję o przyznaniu konkurencyjnego świadczenia.
Uznając, że w okolicznościach niniejszej sprawy, taka sytuacja nie miała jednak miejsca, organ stwierdził, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była prawidłowa.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, pełnomocnik skarżącej, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.:
1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczyni wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z zasiłku opiekuńczego.
Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. jest niewystarczająca i dopiero zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do rozumienia tego przepisu, w ten sposób, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką za okres od [...] r. (miesiąc złożenia wniosku) do [...] r. (data śmierci matki skarżącej).
W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest zatem nie tyle przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, ale możliwość przyznania go za określony okres wstecz, tj. od miesiąca złożenia wniosku przez skarżącą do dnia śmierci osoby wymagającej opieki.
Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia powołując się na dwie negatywne przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym już wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19, wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, CBOSA).
O ile pierwsza z przesłanek była niewłaściwe zastosowana, o tyle Sąd podziela uwzględnienie - w okolicznościach niniejszej sprawy - zaistnienia przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W świetle tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (..).
Bezspornym w sprawie jest, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (27 stycznia 2021r.), zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]. znak: [...] skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca złożyła pismo, w którym oświadczyła, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W ocenie Sądu, dokonanie wyboru świadczenia przez skarżącą w piśmie z 26 stycznia 2021r., w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez złożenie oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jednoczesne złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku o to świadczenie, nie stanowiło samo w sobie daty zaprzestania korzystania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna.
Zdaniem Sądu warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek dla opiekuna po uprzedniej rezygnacji z tego prawa poprzez złożenie przez skarżącą oświadczenia w tej kwestii.
Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na który miała już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. do zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń zgodnie z wyborem. Wykładnia systemowa tych przepisów jest zatem zgodna, a ich brzmienie jednoznaczne w swej treści. Regulacje te mają na celu zapobiegnięcie kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących na tej samej podstawie, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki.
Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca posiadała prawo do zasiłku dla opiekuna, przyznane decyzją z dnia [...] r., która – co należy podkreślić - nie została wzruszona za okres od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna za dany okres, w przepisanym trybie, pozwalałaby na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (specjalnego zasiłku dla opiekuna) – nowo wybranego na ten sam cel (świadczenia pielęgnacyjnego).
Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia [...] stycznia 2021r., do [...] kwietnia 2021r. a więc za okres w którym obowiązywała decyzja ustalająca na rzecz skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, podnieść należy, że organ zasadnie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia za ten okres. Mając na uwadze, że decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie została wzruszona za okres od [...] stycznia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było niedopuszczalne. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data wyłączenia z funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji ustalającej na rzecz skarżącej prawa do świadczenia konkurencyjnego, w tym przypadku zasiłku dla opiekuna. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja miała miejsce dopiero w dniu [...] kwietnia 2021r.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji, ze swej istoty wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20, CBOSA).
Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza również uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (publ. w CBOSA), w którym NSA rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować."
Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie jedynie w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia wszystkich przesłanek materialnoprawnych. Regulacja prawna art. 24 ust. 2 u.ś.r. ma odniesienie do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale uzależniony jest przede wszystkim od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Trudno doszukiwać się uzasadnienia do wybiórczego stosowania przepisów prawa, skoro oczywistą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie z konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W związku z powyższym, nie można było przyznać skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, bowiem zachodziła negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku - z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.
Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że decyzją z dnia [...]., Prezydent Miasta Z. na podstawie art. 155 k.p.a. uchylił od dnia [...] kwietnia 2021r., decyzję z dnia [...] r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Mając jednak na uwadze, że decyzja ta została wydana na skutek złożenia przez skarżącą odpisu aktu zgonu B. W., która zmarła w dniu [...] r., bezprzedmiotowym było orzekanie o ustaleniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W tej sytuacji, organ odwoławczy zasadnie uznał że, dopiero [...] kwietnia 2021r. nastąpiło wyeliminowanie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Z uwagi jednak na śmierć podopiecznej orzekanie o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stało się bezcelowe.
W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie nie została usunięta z obrotu prawnego decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej z 27 stycznia 2021 r.
Co szczególnie istotne i w sprawie wymaga podkreślenia – decyzja z dnia [...] r. wydana na podstawie art. 155 k.p.a. ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutki zachodzą dopiero od chwili jej wydania – tj. (ex nunc) "na przyszłość". Z uwagi zatem na takie skutki tej decyzji - organ II instancji prawidłowo w zaskarżonej decyzji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Warto przytoczyć w tym miejscu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w innym rozstrzygnięciu - w wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19 (dostępnym na stronie CBOSA), zgodnie z którym na kanwie omawianych powyżej przepisów, należy przyjąć dopuszczalność zbiegu uprawnień, ale już nie kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna.
W spornym okresie skarżąca realizowała przyznane jej prawo do zasiłku dla opiekuna, a więc nie było możliwości, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne również na ten okres. Doprowadziłoby to do kumulacji przy pobieraniu świadczeń, a taki zbieg uprawnień można rozstrzygnąć wcześniej przy pomocy instrumentów mających odpowiednie podstawy prawne. Sądowi znane jest stanowisko orzecznictwa, które zakłada przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również za okres, w którym pobierane było innego świadczenie, co w konsekwencji sprowadza się do proporcjonalnego obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą pobranego świadczenia (wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.), a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 oraz z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA).
W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie takie stanowisko należy jednak zdecydowanie odrzucić, jako nie mające oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Na przeszkodzie stoi bowiem treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie zdecydowanie opowiada się za drugim stanowiskiem, w świetle którego rozwiązaniem analizowanego zbiegu praw do świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego z przysługujących świadczeń (por. np. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18, z 18 czerwca 2020r., I OSK 254/20; wyrok z 27 maja 2020r., I OSK 2375/19; wyrok z 11 sierpnia 2020r., I OSK 764/20; wyrok z 15 grudnia 2020r., I OSK 1983/20; wyrok z 15 grudnia 2020r., I OSK 2006/20; wyroki z 24 marca 2021r. I OSK 2631/20 oraz I OSK 2206/20 CBOSA).
Podsumowując, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd stoi na stanowisku, że osoba, która spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń, niemniej wybór ten nie może zostać urzeczywistniony w sposób naruszający przepisy prawa. Konsekwencją dokonania tego wyboru, nie może być zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczeń za ten sam okres. Z tego względu, koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co wymaga podjęcia skutecznych działań przez osobę zainteresowaną i współdziałania w tym zakresie z organem.
Wobec powyższego, stwierdzając, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. ma zastosowanie jedynie w sytuacji spełnienia w miesiącu złożenia wniosku przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ustala się począwszy od miesiąca, w którym nie będzie istniała przeszkoda materialnoprawna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Taka sytuacja w okolicznościach niniejszej sprawy nie miała miejsca, a zatem, decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna.
W zakończeniu jeszcze raz podkreślić należy, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miał fakt wydania przez Prezydenta Miasta Z. decyzji dnia [...] r., którą decyzję z dnia [...] r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, uchylono dopiero od dnia [...] kwietnia 2021 r.
Decyzja ta ukształtowała w tym zakresie określony stan prawny, z którego wynikało, że specjalny zasiłek opiekuńczy uchylono dopiero od dnia [...] kwietnia 2021 r.
Nie jest więc możliwe obecnie formułowanie ocen o możliwości uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z mocą wsteczną.
Stan ten, czy ściślej rzecz ujmując, moment, z którym nastąpiło wyeliminowanie przesłanki negatywnej przyznania świadczenia jakim było przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, musiał zostać uwzględniony przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, co trafnie dostrzegło także Kolegium.
Podkreślić należy, że w taki właśnie sposób kwestia ta jest obecnie oceniana także w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 210/21).
Z tych wszystkich względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.