IV SA/WA 808/05

IV SA/Wa 808/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-06-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec
Otylia Wierzbicka
Tomasz Wykowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Tomasz Wykowski /spr./, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Elżbieta Granatowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. nakazuje ściągnąć od Wojewody [...] na rzecz kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego; III. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...], Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...], odmawiającą wymeldowania – na wniosek B. P. – B. P. z pobytu stałego w W. ul. [...] i orzekł o wymeldowaniu B. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W.
Zaskarżona decyzja zapadła po rozpatrzeniu odwołania B. P. od decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał co następuje.
W dniu 26 listopada 2003 r. B. P. został tymczasowo aresztowany a od 29 listopada 2003 r. przebywa w Areszcie Śledczym [...].
Obecnie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne przed Sądem Rejonowym dla [...] VIII Wydział Karny m.in. o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad małoletnią córką A. P. (art.207§1 k.k.). Sąd Rejonowy przedłużając tymczasowe aresztowanie B. P. wskazał, że zebrane w sprawie karnej dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, iż oskarżony dopuścił się zarzucanych mu czynów. Ponadto zachodzi też obawa, że oskarżony popełni przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu w stosunku do pokrzywdzonych, tj. małoletniej córki i byłej żony B. P., gdyż z ich zeznań wynika, że popełnieniem takiego czynu groził. Z wyjaśnień B. P. wynika, iż zarówno ona, jak i jej córka żyją w ciągłym strachu, obawiając się, że B. P. mógłby je ponownie skrzywdzić.
Na rozprawach w dniu 4 czerwca i 1 lipca 2004 r. B. P. zeznał przed Sądem Rejonowym, że chce zrezygnować z mieszkania nr [...] przy ulicy [...] w W. Wskazał, iż może zamieszkać u swojego przyjaciela, który oferuje mu swoje mieszkanie, jak i w mieszkaniu po zmarłej ciotce, które jest obecnie wynajmowane.
W ocenie organu odwoławczego, zaistniałe w danej sprawie okoliczności a mianowicie niezamieszkiwanie B. P. w przedmiotowym lokalu, w związku z zastosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania, wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu karalnego, tj. znęcania się psychicznego i fizycznego nad córką, naganne zachowanie wobec byłej żony oraz składane przed Sądem Rejonowym deklaracje rezygnacji z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. dają podstawę do przyjęcia, iż w sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu konieczna do wymeldowania B. P. w drodze decyzji administracyjnej. B. P. poprzez swoje naganne zachowanie wobec córki i byłej żony dał wyraz temu, że z własnej woli zrezygnował z dalszego zamieszkiwania w omawianym lokalu. Organ zaznaczył, iż wydając przedmiotową decyzję kierował się także kwestią uwzględnienia dobra rodziny, przede wszystkim małoletniej córki A. P. i zagwarantowaniem ochrony życia rodzinnego zgodnie z art.47 Konstytucji R.P.
W skardze na powyższą decyzją B. P. podniósł, iż nie opuścił lokalu z własnej woli z zamiarem zmiany miejsca stałego pobytu a deklarowany przez niego – w toku postępowania karnego – zamiar zamieszkania u przyjaciela dotyczył wyłącznie zamieszkania czasowego, mającego trwać tylko do czasu zakończenia postępowania karnego. Skarżący zarzucił organowi wybiórcze traktowanie materiału dowodowego w postaci protokołów z rozpraw w sprawie karnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponownie podkreślając, iż wobec faktycznego nieprzebywania B. P. w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. oraz poprzez wyraźne wyrażenie woli rezygnacji przez skarżącego z tegoż mieszkania, przesłanka opuszczenia lokalu konieczna do wymeldowania B. P. w drodze decyzji administracyjnej została spełniona.
Na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005 r. skarżący oświadczył min., iż został zwolniony z aresztu w dniu 2 grudnia 2004 r. a sprawa karna nie została jeszcze zakończona. Zniesiono wobec niego dozór policyjny, natomiast sądowy zakaz zbliżania się do rodziny został utrzymany i w dalszym ciągu obowiązuje. Skarżący nie mieszka w lokalu nr [...] przy ulicy [...], mieszka natomiast w różnych miejscach u znajomych. Skarżący konsekwentnie podkreślił, iż w postępowaniu karnym wyraził wolę wyłącznie czasowego opuszczenia mieszkania, tj. do czasu zakończenia sprawy karnej i zniesienia zakazu zbliżania się do rodziny a jego deklaracje zostały przez organ wadliwie zinterpretowane.
Pełnomocnik organu podkreślił, iż oprócz deklaracji skarżącego złożonych w postępowaniu karnym o zamiarze trwałego opuszczenia przez niego mieszkania świadczy opróżnienie przez B. P. za pośrednictwem syna, wszystkich należących do niego rzeczy,
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Organ odwoławczy naruszył przepis prawa materialnego, tj. art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 z późn.zm.). Błędnie bowiem uznał organ, iż opuszczeniem miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu było nieprzebywanie przez skarżącego B. P. w lokalu nr [...] przy ulicy [...]. Organ naruszył także przepisy postępowania, tj. art.10§2 oraz art.81 k.p.a., nie umożliwiając skarżącemu wypowiedzenia się co do dowodów zgromadzonych w postępowaniu odwoławczym.
Wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, a naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tej racji zaskarżoną decyzję należało uchylić.
Art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla, iż opuszczeniem miejsca pobytu w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu jest opuszczenie o charakterze trwałym i dobrowolnym (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., sygn. akt V SA 252/99, publ. w LEX nr 49952 oraz z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123).
W szczególnych wypadkach orzecznictwo dopuszcza także wymeldowanie osoby, która nie opuściła miejsca pobytu dobrowolnie. Dotyczy to jednakże tylko takiej sytuacji, w której opuszczenie lokalu nastąpiło pod wpływem bezprawnego przymusu ze strony osób trzecich a następnie osoba, którą zmuszono do opuszczenia lokalu nie wykazała żadnej inicjatywy aby na drodze prawnej doprowadzić do swojego powrotu do opuszczonego lokalu (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, publ. w LEX nr 79243 oraz z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, publ. w LEX nr 78937. Niepodjęcie żadnych prób restytucji stanu poprzedniego i jednoczesne obranie sobie innego niż dotychczasowe miejsca pobytu (oraz skoncentrowanie w nim ośrodka swoich życiowych interesów) oznacza, iż osoba ta de facto toleruje lub też godzi się z zaistniałymi faktami. Usprawiedliwione jest zatem, z punktu widzenia przepisów meldunkowych, mówienie o swoistym przekształceniu się opuszczenia przymusowego w dobrowolne.
W ocenie Sądu w przypadku B. P. nie można mówić ani o dobrowolnym opuszczeniu przez niego lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. ani też o sytuacji, w której jakiekolwiek poźniejsze działania skarżącego można by uznać za "konwersję" opuszczenia przymusowego na opuszczenie dobrowolne.
Nie ulega wątpliwości, iż w dacie orzekania w postępowaniu administracyjnym zarówno w pierwszej instancji (23 czerwca 2004 r.), jak i w drugiej (27 lipca 2004 r.) B. P. nie przebywał w lokalu, który dotąd zajmował wraz z byłą żoną oraz córką. W tym czasie skarżący przebywał bowiem w Areszcie Śledczym [...] w związku z zastosowaniem wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania (łącznie w Areszcie tym skarżący przebywał w okresie od 29 listopada 2003 r. do 2 grudnia 2004 r.).
Oczywistym jest zatem, iż zaprzestanie przez skarżącego przebywania w przedmiotowym lokalu nie było dobrowolne a wyniknęło z faktu, iż organ władzy publicznej (sąd powszechny) zastosował wobec skarżącego przewidziany prawem środek przymusu.
W ocenie Sądu powyższe oznacza, iż w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka umożliwiającą wymeldowanie skarżącego z dotąd zajmowanego przez niego lokalu.
Zbyt daleko idzie rozumowanie organu odwoławczego, dostrzegającego możliwość wymeldowania skarżącego w sytuacji, gdy wprawdzie opuścił on lokal wbrew własnej woli, niemniej opuszczenie to zaakceptował, składając w późniejszym okresie deklaracje rezygnacji z zamieszkiwania w lokalu, połączone z opróżnieniem go ze swoich rzeczy.
Organ oparł się tu na fakcie, iż w postępowaniu karnym w sprawie o znęcanie się nad rodziną, toczącym się przed Sądem Rejonowym [...] VIII Wydział Karny, skarżący złożył oświadczenia, które można potraktować jako gotowość rezygnacji z dalszego zamieszkiwania w lokalu. W szczególności wskazać tu należy na zapisy protokołu rozprawy z dnia 1 lipca 2004 r., gdzie B. P. stwierdził m.in., iż gotów jest zamieszkać w mieszkaniu, które odziedziczył po swojej ciotce i że do mieszkania zajmowanego dotąd nigdy nie wróci oraz że chce tam pojechać tylko po odbiór swoich rzeczy. Jednocześnie w aktach administracyjnych sprawy (k.43) znajduje się oświadczenie B. P. z dnia 1 lipca 2004 r., podpisane również przez syna skarżącego - P. P., stwierdzające, iż P. P. zabrał z mieszkania resztę rzeczy należących do ojca (w rezultacie czego, co stwierdza dokument, w mieszkaniu tym nie pozostało nic, co stanowiłoby własność skarżącego).
Przy ocenie znaczenia powyższych okoliczności dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy mieć jednakże na względzie, iż to, czy zachodzą warunki do zameldowania, czy też wymeldowania z lokalu danej osoby uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej aktualnych działań faktycznych, wyrażających się odpowiednio w przebywaniu lub też w nieprzebywaniu w danym lokalu, nie zaś od samego złożenia deklaracji w tym zakresie.
Wiąże się to ściśle z celem instytucji meldunku, sformułowanym w art.9 ust.2b ustawy meldunkowej, wedle którego to przepisu zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w tym lokalu.
W konsekwencji powyższego deklaracja co do rezygnacji z pobytu stałego w danym lokalu może stanowić uzupełniający dowód wtedy, gdy zainteresowany miał nieskrępowaną możliwość zastosowania się do tej deklaracji lub też nie i w efekcie postąpił z nią zgodnie, tj. lokal faktycznie opuścił.
Sytuacja ta nie wystąpiła w sprawie albowiem nawet gdyby przyjąć, iż skarżący istotnie zamierzał zrezygnować z dalszego zamieszkiwania w lokalu (czemu jednak B. P. zdecydowanie zaprzeczył w postępowaniu przez sądem administracyjnym, stwierdzając, iż chodziło mu wyłącznie o czasowe wyprowadzenie się z lokalu), to jako osoba pozbawiona wolności nie miał możliwości potwierdzenia swoim postępowaniem, iż zamierza zgodnie z tą deklaracją postąpić.
Niezależnie jednak od powyższego należy wskazać, iż przyjęcie przez organ za udowodnione, iż skarżący powziął stanowczy zamiar rezygnacji z zamieszkiwania w lokalu nastąpiło z naruszeniem reguł postępowania administracyjnego.
Przy ustalaniu tej okoliczności organ przyznał pierwszeństwo oświadczeniom skarżącego składanym w postępowaniu karnym, nie poddając jakiejkolwiek ocenie wyjaśnień, które skarżący złożył bezpośrednio w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie wymeldowania. W piśmie datowanym na 22 kwietnia 2004 r. (k.33), skierowanym do organu I instancji oświadczył natomiast wyraźnie, iż do mieszkania zamierza powrócić. Skarżący stwierdził tam, iż zajmowany lokal opuścił nie z własnej woli i że po zakończeniu postępowania sądowego zmuszony jest do niego wrócić albowiem nie posiada żadnego innego lokalu mieszkalnego, w którym mógłby zamieszkać. Organ odwoławczy nie był uprawniony do prostego skonstatowania, iż wyjaśnienia te są nieaktualne albowiem po ich złożeniu skarżący zmienił zdanie i w dniu 1 lipca 2004 r. (po wydaniu decyzji przez organ I instancji) na rozprawie karnej zajął odmienne stanowisko w przedmiocie zamieszkiwania w lokalu. Organ winien był dążyć do wyjaśnienia zachodzących rozbieżności.
Z powyższym łączy się daleko istotniejsze naruszenie przez organ odwoławczy przepisów k.p.a., jakim było nieumożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do nowych, zebranych w sprawie dowodów (naruszenie art.10§1 i art.81 k.p.a.). Zgodnie z art.10§1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie natomiast z art.81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art.10§2 (okoliczności takie nie zachodziły w niniejszej sprawie). W świetle powyższego oczywistym jest, iż skoro istotne dowody w postaci kopii protokołów z rozpraw odbywających się przed sądem karnym zostały złożone przez odwołującą się dopiero w postępowaniu w odwoławczym, to obowiązkiem organu było wezwanie skarżącego do wypowiedzenia na ich temat (z akt postępowania odwoławczego nie wynika aby obowiązek ten został dopełniony).
Zarówno z samego uzasadnienia organu odwoławczego, jak i z całego kontekstu sprawy wynika, iż przy wydawaniu decyzji drugoinstancyjnej organ kierował się tym, iż z racji pozostawania przez skarżącego pod zarzutem dopuszczenia się czynów karalnych wobec członków rodziny, zachodzi konieczność zapobieżenia temu aby do przestępstw tych w dalszym ciągu dochodziło. Organ podkreślił, iż wydając przedmiotową decyzję kierował się dobrem rodziny, w tym w szczególności małoletniej A. P.
Sąd w pełni podziela stanowisko organu, iż troska o rodzinę w tym w szczególności o dobro dziecka jest niezbywalnym obowiązkiem organów administracji publicznej. Zważyć jednakże należy, iż działania podejmowane w celu realizacji tego obowiązku muszą mieścić się w granicach prawem przewidzianych. Środków prawnych służących prewencji przeciwko przestępstwom wymierzonym w rodzinę należy poszukiwać w przepisach prawa karnego, rodzinnego i opiekuńczego, przepisach regulujących zasady eksmisji, itd. Nie zawiera ich jednak ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w tym w szczególności za środek taki nie można uznać instytucji wymeldowania przewidzianej w jej art.15 ust.2.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.1 pkt 1 lit.a i c, art.200 oraz art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).