II SA/Lu 518/22

II SA/Lu 518/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-03-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7; art. 77 § 1; art. 80;  art. 28 w zw. z art. 127 § 1; art. 105; art. 156 § 1 pkt 3; art. 113;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 170; art. art. 145 § 1 pkt 2;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi U. R. i następców prawnych zmarłego Z. S.: T. S. i B. S.-K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 30 maja 2022 r., znak: GN-I.7534.1.4.2015 w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz U. R. i następców prawnych zmarłego Z. S.: T. S. i B. S.-K. (solidarnie) kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 maja 2022 r., znak: GN-I.7534.1.4.2015 Wojewoda Lubelski umorzył postępowanie w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 orzekającego o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze, wycofanego skutecznie w dniu 15 maja 1954 r.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem, z dnia 31 grudnia 2014 r., znak: DOI:4-7714-370-RK/14 ówczesny Minister Infrastruktury i Rozwoju przekazał Wojewodzie Lubelskiemu uwierzytelnioną kopię swojej ostatecznej decyzji z dnia 23 września 2014 r., znak: DOI-4-7714-370-RK/14, umarzającej w całości postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., znak: Sa.II.543/52 o przyznaniu na rzecz J. i T. małż. S. odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze w związku z odjęciem prawa własności gruntu o pow. 6,0659 ha, przeznaczonego, pod Państwowe Muzeum na Majdanku wraz z pismem w którym wyjaśnił, że dotychczas nie zostało rozpatrzone odwołanie od ww. orzeczenia, w związku z czym zasadnym jest jego rozpatrzenie. Wskazał również Wojewodę Lubelskiego jako organ właściwy do jego rozpatrzenia. Po analizie akt sprawy dotyczących wywłaszczenia pod Muzeum na Majdanku, Wojewoda Lubelski stwierdził, że odwołanie od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., znak: Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., nr ew [...], w związku z czym postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. znak: GNyl.7534.1.4.2015.KD sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 3 czerwca 1954 r.7-nr 22/54 umarzającej postępowanie Komisji Odwoławczej.
W związku z wniesionym przez wnioskodawców zażaleniem Minister Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r., znak: DOI.4.6613.45.2015.RK uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył wszczęte z urzędu przed organem wojewódzkim postępowanie wpadkowe w sprawie sprostowania decyzji z dnia 3 czerwca 1954 r., nr 22/54. Na postanowienie Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Prezydent Miasta Lublin. Wyrokiem dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 Sąd oddalił skargę.
Następnie po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, Wojewoda Lubelski postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016r znak GN-1.7534.1.4.2015.KD, wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., nr Sa.Il.543/52 o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze. W wyniku wniesionego przez wnioskodawców zażalenia, Minister Infrastruktury i Budownictwa, postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2016 r., znak: DO-4-6613-840-RK/16, stwierdził niedopuszczalność zażalenia Z. S. i H. S. na postanowienie Wojewody Lubelskiego. Jak wskazał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister, postanowienie Wojewody Lubelskiego wbrew sentencji i podstawie prawnej w nim wskazanej, nie odmawia wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a k.p.a., a w istocie jest postanowieniem o niedopuszczalności odwołania i jego podstawę stanowi art. 134 k.p.a. Z tego względu jest ono ostateczne w toku instancji i nie przysługuje na nie zażalenie, a jedynie skarga do sądu administracyjnego. Po rozpatrzeniu skargi wniesionej przez Z. S. i H. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2574/16 uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa i stwierdził nieważność postanowienia Wojewody Lubelskiego z dnia 30 czerwca 2016 r., znak: GN-1.7534.1.4.2015.KD.
Wojewoda Lubelski po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że rozpatrywanie wycofanego odwołania jest niedopuszczalne. Zdaniem organu niedopuszczalność odwołania w nieniniejszej sprawie wynika z przyczyn przedmiotowych a mianowicie środki odwoławcze, od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r. zostały wyczerpane. Odwołanie od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. zostało wycofane w dniu 15 maja 1954 r., a zatem brak jest podstaw do jego rozpatrzenia. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie orzeczeniem z 3 czerwca 1953 r. nr 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze właśnie z uwagi na cofnięcie przez J. i T. małż. S. odwołania od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. Spadkobiercy małż. S. również nie kwestionowali faktu, że zostało ono rozpatrzone, kierując do organu naczelnego wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. Zdaniem organu, pomimo że Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa w orzeczeniu z 3 czerwca 1954 r. nr 22/54 wskazuje na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia z 26 listopada 1953 r. nr Sa.II-543/52, to decyzja z 3 czerwca 1954 r. nr 22/54, dotyczy w istocie orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., a nie z 26 listopada 1953 r. nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone prawomocną decyzją. Odnosząc się do całości materiału organ wskazał, że małż. S. nie zostali objęci zbiorczym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 1 grudnia 1953 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, ani orzeczeniami z 26 listopada 1953 r. nr Sa.II.543/52. J. i T. S. nie brali udziału w całym postępowaniu wywłaszczeniowym, dotyczy ich dopiero orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczone budynki z 19 grudnia 1953 r., nr Sa.II.543/52. Organ wyjaśnił, że skoro w aktach sprawy brak jest orzeczenia z 26 listopada 1953 r. wydanego wobec małż. S., a tym bardziej odwołania od takiego orzeczenia, to Komisja Odwoławcza nie mogła umorzyć postępowania odwoławczego od tego orzeczenia. W odwołaniu, które wpłynęło do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, wyraźnie wskazano, że dotyczy ono orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. doręczonego 21 grudnia 1953 r.
Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnieśli następcy prawni J. i T. małż. S. - Z. S. i H. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt: II SA/Lu 1228/17 skargę oddalił. Na skutek złożonej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 1228/17 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 830/19 uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia 16 października 2017 r., nr GN-I.7534.1.4.2015.KD.
Po ponownym rozpatrzeniu akt sprawy Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 30 maja 2022 r., znak: GN-I.7534.1.4.2015 umorzył postępowanie w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 orzekającego o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze, wycofanego skutecznie w dniu 15 maja 1954 r.
Organ, odwołując się do art. 138 § 1 pkt 3 i art. 137 k.p.a., wyjaśnił, że strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy w związku z czym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze.
W tym kontekście wojewoda wskazał, że przedmiotowe odwołanie zostało wycofane ponad 60 lat temu, w dniu, o którym mowa w protokole z posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 15 maja 1954 r., a zatem brak jest podstaw do jego rozpatrzenia. Wycofanie przedmiotowego odwołania należy również uznać za skuteczne. W archiwalnych aktach sprawy brak jest bowiem dokumentów, które świadczyłyby, że T. S. podejmował inne czynności w tym zakresie i żądał jego rozpatrzenia. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa w orzeczeniu z dnia 3 czerwca 1954 r, nr 22/54 wskazuje na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia z 26 listopada 1953 r, znak: Sa.II-543/52, niemniej jednak Wojewoda Lubelski konsekwentnie stoi przy stanowisku, że decyzja z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 dotyczy w istocie orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., a nie z dnia z 26 listopada 1953 r., wobec czego postępowanie odwoławcze zostało zakończone, a zatem doszło do skonsumowania odwołania poprzez wydanie decyzji umarzającej. Innego zaś odwołania od tej decyzji, jak wynika z akt archiwalnych, strony nie złożyły. Cofnięcie odwołania oznacza, że brak jest skutecznego formalnie środka odwoławczego, co w niniejszej sprawie decyzja umarzająca postępowanie odwoławcze tylko potwierdziła. Na poparcie powyższego wskazać należy, że małżonkowie J. i T. S. nie zostali objęci zbiorczym orzeczeniem PWRN w Lublinie z dnia 1 grudnia 1953 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, ani orzeczeniem z dnia 26 listopada 1953 r. znak Sa.II.543/52. T. i J. S. nie brali udziału w całym postępowaniu wywłaszczeniowym, nie byli powiadamiani o przeprowadzonych rozprawach, nie figurowali w sporządzonych rejestrach pomiarowych jako właściciele wywłaszczanych nieruchomości, co zresztą stwierdzili we wniesionym w dniu 4 stycznia 1954 r. odwołaniu od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. i co potwierdza archiwalny materiał dowodowy przedmiotowej sprawy. Państwa S. dotyczy dopiero orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczone budynki z dnia 19 grudnia 1953 r., znak: Sa.II.543/52. Zatem mogli się odwołać tylko od tej decyzji i odwołali. Ponadto, skoro w aktach sprawy brak jest decyzji z dnia 26 listopada 1953 r. wydanej wobec małż. S., a tym bardziej odwołania od takiego orzeczenia to w ocenie Wojewody, Komisja Odwoławcza nie mogła umorzyć postępowania odwoławczego od niego. Podkreślić należy, że w odwołaniu, które wpłynęło do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej skarżący wyraźnie wskazał, że dotyczy ono orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., doręczonego 21 grudnia 1953 r.
Zdaniem organu za tym, że wobec nich wydano tylko orzeczenie z 19 grudnia 1953 r. przemawia także odwołanie Dyrektora Państwowego Muzeum na Majdanku, które potwierdza, że orzeczenie względem małż. S. było wydane jedynie 19 grudnia 1953 r., a nie jak wskazano w decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej 26 listopada 1953 r. Ponadto operat szacunkowy dla budynków został sporządzony w dniu 2 grudnia 1953 r., zaś szacowania na gruncie dokonano w dniu 1 grudnia 1953 r. Skoro operat pochodzi z 2 grudnia 1953 r., a odszkodowanie nie mogło być orzeczone bez operatu szacunkowego, to okoliczność ta potwierdza, że wobec małż. S. nie wydano orzeczenia o odszkodowaniu 26 listopada 1953 r., tylko orzeczenie odszkodowawcze za budynki z 19 grudnia 1953 r. (w którym kwota odszkodowania zgadza się z kwotą oszacowaną w operacie), co dalej uzasadnia twierdzenia organu wojewódzkiego, że umorzenie postępowania przez Odwoławczą Komisję Wywłaszczeniową dotyczyło orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., choć data została błędnie wpisana. Okoliczność na potwierdzenie tego, że w ww. orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej wpisano błędną datę, stanowi również fakt, że w projekcie orzeczenia Komisji Odwoławczej błędnie wpisano datę 26 listopada 1953 r., która została wpisana w wyniku wcześniejszego błędnego wpisania daty wpływu odwołania od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. przekreślenia jej. Należy w tym miejscu ponownie wskazać, że orzeczenia odszkodowawcze były wydawane seryjnie: 26 listopada 1953 r., orzeczenie zbiorcze z 1 grudnia 1953 r., 5 grudnia 1953 r. i orzeczenie dotyczące małż. S. z 19 grudnia 1953 r. Wpisując w projekcie orzeczenia datę, pierwotnie potraktowano ją jako datę wniesienia odwołania do organu, zmieniając ją następnie na datę jednego z licznych orzeczeń wywłaszczeniowo-odszkodowawczych z dnia 26 listopada 1953 r., którego adresatami nie byli małż. S..
Wobec powyższego, w ocenie wojewody Lubelskiego, należy stwierdzić, że decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy PWRN z dnia 3 czerwca 1954 r. Nr ew. 22/54 zostało rozpatrzone odwołanie T. i J. małż. S. od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr. Sa.II.543/52. Za faktem tym przemawia skierowanie tej decyzji do J. i T. S., jak również brak w archiwalnych aktach sprawy innych, wcześniejszych orzeczeń skierowanych do Państwa S.., a w szczególności orzeczenia z 26 listopada 1953 r., Nr. Sa.II.543/52, które nie było wobec nich wydane oraz odwołania małż. S. od tego orzeczenia. Z tego wynika również, że Komisja Odwoławcza nie mogła umorzyć postępowania odwoławczego od orzeczenia z 26 listopada 1953 r., gdyż takie wobec poprzedników prawnych wnioskodawców nie było wydane i od takiego orzeczenia nie mogli i nigdy się nie odwołali.
Biorąc to pod uwagę organ doszedł do przekonania, że odwołanie od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone, wobec czego orzeczeniowo jest ostateczne i niemożliwym jest ponowne rozpatrywanie odwołania od niego, a zatem przeprowadzenie postępowania w zakresie rozpatrzenia odwołania, jest bezprzedmiotowe.
Nadto, zdaniem organu, kolejnym argumentem, który powoduje niemożność rozpatrzenia odwołania od tego orzeczenia jest fakt, że zostało ono wycofane. Zatem strony wyczerpały przysługujące im środki odwoławcze wnosząc odwołanie i następnie skutecznie wycofując je. Nawet jeśli przyjąć, co byłoby nielogiczne biorąc pod uwagę archiwalny materiał dowodowy sprawy, że orzeczenie z 3 czerwca 1954 r., umarzające postępowanie odwoławcze, dotyczy jednak orzeczenia z 26 listopada 1953 r. a nie jak wynika to z materiału dowodowego z 19 grudnia 1953 r., to wobec jego wycofania w dniu 15 maja 1954 r., nieuprawnionym byłoby jego rozpoznawanie.
Organ wskazał przy tym, że w jego ocenie wydając rozstrzygnięcie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., organ nie naraża się na naruszenie powagi rzeczy osądzonej z tego względu, że orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy PWRN w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., znak: 22/54 umorzono postępowanie odwoławcze, a zatem miało ono charakter formalny.
Jak wskazano zgodnie z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. organ odwoławczy umarza postępowanie odwoławcze. Do umorzenia postępowania odwoławczego może dojść w sytuacji, gdy zostanie ono wycofanej przez stronę, która go wniosła. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W dniu 15 maja 1954 r. T. S. wycofał wniesione odwołanie od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. Z uwagi na powyższe, prowadzenie postępowania odwoławczego stało się bezprzedmiotowe, zaś organ administracji publicznej pozbawiony jest możliwości merytorycznego załatwienia sprawy, takie działanie organu staje się prawnie niemożliwe.
Organ podkreślił, że decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony. Wywiera ona inny skutek: przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1096/12). Powyższe oznacza, że decyzja Wojewody Lubelskiego nie naruszy powagi rzeczy osądzonej ponownie umarzając postępowanie odwoławcze od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., gdyż formalne orzeczenie Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy PWRN w Lublinie w dnia 3 czerwca 1954 r., znak: 22/54 nie wywoływało skutku w postaci zakazu ponownego orzekania przez organ administracyjny, a tym samym nie dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 30 maja 2022 r. o umorzeniu postępowanie w sprawie odwołania została zaskarżona przez Z. S. i U. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W skardze decyzji zarzucono naruszenie:
1) art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez dokonanie ustaleń faktycznych wbrew zawartym w dwóch prawomocnych wyrokach Sądów wskazaniom, którymi organ administracji był związany, tj.:
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016 roku, sygn. akt IV SA/Wa 2243/15, oraz
- wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 roku, o sygn. akt I OSK 830/19,
i niezasadne przyjęcie, że w orzeczeniu odwoławczym z dnia 3 czerwca 1954 roku nr 23/54, błędnie wskazano datę orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jako 26 listopada 1953 roku, podczas gdy ze wskazanych wyżej obu wyroków Sądów, wynika jednoznacznie, iż wskazanie w treści orzeczenia odwoławczego daty 26 listopada 1953 roku, jako daty orzeczenia, od którego wniesione zostało odwołanie, nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej, a twierdzenia Wojewody o błędnej dacie stanowią niedopuszczalną ingerencją w merytoryczną treść rozstrzygnięcia, a jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego wadliwość orzeczenia odwoławczego z dnia 3 czerwca 1954 roku,
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych, sprzecznych z materiałem dowodowym, polegających na:
a) błędnym uznaniu, że T. S. w dniu 15 maja 1954 roku ustnie, do protokołu posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, cofnął odwołanie wniesione w dniu 2 stycznia 1954 roku w przedmiocie ustalenia odszkodowania, podczas gdy z treści protokołu posiedzenia komisji z dnia 15 maja 1954 roku wynika, że przedmiotowe postępowanie dotyczyło wyłączenia spod wywłaszczenia, a nie odszkodowania,
b) błędnym uznaniu, że odwołanie J. i T. S. z dnia 2 stycznia 1954 roku zostało rozpatrzone decyzją z dnia 3 czerwca 1954 roku, podczas gdy z treści decyzji z dnia 3 czerwca 1954 roku nr 23/54 wynikało, iż rozstrzygała ona o odwołaniu od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 26 listopada 1953 roku w przedmiocie wyłączenia nieruchomości spod wywłaszczenia, a. nie o odwołaniu od decyzji z dnia 19 grudnia 1953 roku o ustaleniu odszkodowania, a ponadto w obrocie prawnym nadal znajdowało się odwołanie J. S., które nie zostało cofnięte oraz odwołanie Państwowego Muzeum na Majdanku od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 roku, które nie zostało nigdy rozpoznane, a zatem sprawa nie została załatwiona,
c) błędnym uznaniu, że J. i T. S., nie będąc adresatami decyzji wywłaszczeniowej z dnia 26 listopada 1953 roku, nie mogli wnieść od niej odwołania, podczas gdy z notatki na odwołaniu Państwowego Muzeum na Majdanku wynika, iż odwołanie zostało złożone dnia 16 grudnia 1953 roku,
d) wewnętrznie sprzecznym uznaniu, iż nie wiadomo, czy nieruchomość małżonków S. została wywłaszczona pod Państwowe Muzeum na Majdanku, przy jednoczesnym ustaleniu, że brali oni udział w postępowaniu odwoławczym i w stosunku do małżonków S. zostało wydane orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość z dnia 19 grudnia 1953 roku, od którego złożyli oni odwołanie,
3) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 127 § 1 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 Dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (dalej: dekret), poprzez błędne uznanie, iż pp. S. nie mogli złożyć odwołania od orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 26 listopada 1953 roku, bowiem nie brali udziału w postępowaniu i nie do nich skierowane było to orzeczenie, podczas gdy, uprawnienie do złożenia odwołania zależy od posiadania interesu prawnego do uczestnictwa w postępowaniu wywłaszczeniowym na prawach strony, który właściciele wywłaszczonej nieruchomości z pewnością mieli, a ponadto, w sprawie zostało złożone odwołanie dnia 16 grudnia 1953 roku,
4) art. 73 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (dalej: rozporządzenie) w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a., poprzez dokonanie przez organ administracji nieuprawnionej zmiany merytorycznej treści ostatecznej i wiążącej go decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia 3 czerwca 1954 roku, nr 23/54, podczas gdy decyzja ta nie została w żaden sposób wzruszona, a ponadto jest ona dokumentem urzędowym, co oznacza, że stanowi dowód na fakty w niej stwierdzone,
5) art. 105 § 1 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania odwoławczego, które to rozstrzygnięcie było nieprawidłowe z uwagi na fakt, iż:
a) odwołanie z dnia 2 stycznia 1954 roku zostało wniesione skutecznie, z zachowaniem terminu i nie posiadało braków formalnych;
b) odwołanie z dnia 2 stycznia 1954 roku nie zostało nigdy cofnięte, a zatem nadal istnieje przedmiot postępowania i brak jest podstaw do jego umorzenia.
Wskazując na takie zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W trakcie postępowania sądowego zmarł skarżący Z. S., w związku z czym zawieszone z tej przyczyny postępowanie zostało podjęte i poprowadzone z udziałem następców prawnych zmarłego Z. S.: T. S. i B. S.-K..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga, w zakresie w jakim kwestionuje legalność zaskarżonej decyzji, zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej bezpośrednio wskazane.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ ponownie orzekł bowiem w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej innym orzeczeniem organu administracji publicznej, co w myśl art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
Sąd, wobec zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów i wniosków skargi.
W ocenie Sądu brak było bowiem podstaw do uznania za zasadne zarzutów skargi albowiem co do podstawowej dla rozpoznania sprawy okoliczności podzielić należało ustalenia organu co do tego, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r.
Z ustaleń organu wynikało, że pomimo błędnego i w ocenie organu omyłkowego, wskazania przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie w orzeczeniu z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 jako daty zaskarżonego rozstrzygnięcia daty 26 listopada 1953 r., w istocie dotyczyło ono orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, w związku z czym należało przyjąć, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r.
Z ustaleń organu wynikało zatem, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez ówczesny organ odwoławczy, który wobec cofnięcia odwołania, umorzył postępowanie odwoławcze.
Zasadnicza wadliwość w rozpatrzeniu sprawy przez organ polega więc na tym, że organ, pomimo ustalenia, iż wszczęte odwołaniem T. i J. małżonków S. postępowania odwoławcze zostało już umorzone orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54, ponownie wydał w sprawie rozstrzygnięcie tej samej treści o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Organ, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznał, że powyższe nie prowadzi do naruszenie powagi rzeczy osądzonej z tego względu, że orzeczenie Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy PWRN w L. z dnia 3 czerwca 1954 r., miało charakter formalny i nie wywoływało skutku w postaci zakazu ponownego orzekania przez organ administracyjny, a tym samym nie dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Zdaniem Sądu oceny takiej nie można podzielić.
Niewątpliwie to czy decyzja o umorzeniu postępowania stanowi przeszkodę do ponownego wydania decyzji w tej samej sprawie budzi pewne wątpliwości w orzecznictwie i piśmiennictwie.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w kwestii tej podzielić należy dominujące obecnie, tak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i piśmiennictwie, stanowisko co do tego, że przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowań w drodze decyzji powoduje, że stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja, zaś wzruszenie decyzji umarzającej postępowanie może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2144/18; Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Opublikowano: LEX/el. 2023, teza 2 do art. 156 k.p.a.).
Co do zasady zatem organ nie powinien ponownie orzekać o umorzeniu postępowania odwoławczego, które zostało już wcześniej umorzone innym orzeczeniem.
Pewne wątpliwości mogą wiązać się tu z tym, że od wydania pierwotnego orzeczenia o umorzeniu postępowania odwoławczego upłynął już znaczny czas, w sprawie inne podmioty zwracały organowi uwagę na to, że nie zostało rozpatrzone odwołanie J. i T. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, rozpoznania odwołania żądała strona skarżąca, zaś postępowanie z tym związane trwa już od dłuższego czasu i wydano w nim szereg różnych rozstrzygnięć.
W takiej sytuacji procesowej mogłoby się więc wydawać uzasadnione wydanie orzeczenia o charakterze formalnym, umarzającego takie postępowanie jako "zwykłe" postępowanie administracyjne.
W ocenie Sądu możliwość taką należy wykluczyć.
Pomimo bowiem dość ogólnie sformułowanej sentencji zaskarżonej decyzji, która opiewa na umorzenie postępowanie w sprawie odwołania, jego uzasadnienie jasno wskazuje, że organ decyzją tą umorzył postępowania odwoławcze.
Również przepisy prawa administracyjnego w przypadku postępowania wszczętego odwołaniem nie przewidują możliwości umorzenia takiego postępowania jako postępowania zwykłego, a nie postępowania odwoławczego. Oceny takiej nie zmienia także znaczny upływ czasu, czy też niejednoznaczność materiału dowodowego istniejącego w sprawie.
Reasumując należy stwierdzić, że organ nie powinien ponownie orzekać o umorzeniu postępowania odwoławczego, które zostało już wcześniej umorzone innym orzeczeniem organu administracji publicznej.
Organ wydając kolejną decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego ponownie orzekł w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej innym orzeczeniem, co w myśl art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
Z tych też względów Sąd, wobec zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji.
Organ, uznając, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało już rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., powinien jedynie zawiadomić o tym skarżących, którym w takiej sytuacji będzie służyła ochrona prawna w postaci skargi na bezczynność organu polegającą na nierozpatrzeniu odwołania, tak jak wyjaśnił to już Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 830/19
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że nie były one uzasadnione tak merytorycznie, jak też ze względów formalnych z uwagi na to, że jak trafnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym wyroku z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 830/19 kwestie te uaktualnią się ewentualnie w nowej sprawie, w razie szukania przez skarżących ochrony prawnej w postaci skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania z dnia 2 stycznia 1954 r.
Co do zasady Sąd podziela natomiast ustalenia organu co do tego, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r.
Z ustaleń organu wynikało, że pomimo błędnego i w ocenie organu omyłkowego wskazania przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie w orzeczeniu z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 jako daty zaskarżonego rozstrzygnięcia daty 26 listopada 1953 r., w istocie dotyczyło ono orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, w związku z czym należało przyjąć, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r.
Stanowisko takie oraz przedstawione przez organ w jego uzasadnieniu argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w całości podziela i przyjmuje za własne.
Nie powtarzając zatem powyższej argumentacji, która obszernie została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zwrócić należy jedynie uwagę na pewne kwestie o charakterze zasadniczym.
Po pierwsze niewątpliwie to, że sprawa dotyczy odwołania od orzeczenia z dnia 3 czerwca 1954 r., z uwagi na tak znaczny upływ czasu, sprawia, że akta nie mogą i nie są w takim stanie jak akta spraw administracyjnych prowadzonych obecnie. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, by dokumenty dotyczące wywłaszczenia terenów pod Muzeum na Majdanku uległy całościowemu zniszczeniu lub likwidacji, tak po stronie urzędów i archiwum państwowych, jak i po stronie samych skarżących. Dokumenty dotyczące tej kwestii posiadają tak sami skarżący, jak i organy oraz archiwa państwowe, skąd zostały one pozyskane i włączone do materiału dowodowego sprawy.
Już więc z tego względu twierdzenia o możliwości istnienia innych, niż stwierdzone przez organ, orzeczeń o wywłaszczeniu lub ustaleniu odszkodowania wobec T. i J. małżonków S. maja charakter czysto hipotetyczny.
Po drugie, w toku prowadzonego postępowania, włączono do akt sprawy zarówno orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, jak i rozstrzygnięcie o którym mowa w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54, tj. orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, jak również tzw. "zbiorcze" (dotyczące szeregu osób fizycznych) orzeczenie z dnia 1 grudnia 1953 r. , Nr Sa.II.543/52.
Z orzeczeń tych jednoznacznie wynika, że w stosunku do T. i J. małżonków S. wydano jedynie orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52. Pozostałe orzeczenie w ogóle nie dotyczyły T. i J. małżonków S. i - jak wynika z adnotacji na orzeczeniach - nie były im wysyłane. W szczególności zaś z adnotacji zamieszczonych na orzeczeniu z dnia 26 listopada 1953 r., Nr Sa.II.543/52, o którym mowa literalnie w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54, jednoznacznie wynika, że zostało ono przesłane do wiadomości jedynie S. S., a więc adresatowi decyzji oraz Państwowemu Muzeum na Majdanku.
Z żadnego z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by w stosunku do T. i J. małżonków S. wydano jakiekolwiek inne orzeczenie niż orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52. Twierdzenia o możliwości istnienia innych, niż stwierdzone przez organ, orzeczeń o wywłaszczeniu lub ustaleniu odszkodowania wydanych wobec T. i J. małżonków S. mają więc wyłącznie charakter niczym nie popartej spekulacji.
Po trzecie i przede wszystkim w aktach sprawy znajduje się odwołanie T. i J. małżonków S., z którego jasno, jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wniesiono go od orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52. Odwoływanie się tu przez stroną skarżąca do zarzutów odwołania i wywodzenia, że skoro skarżący kwestionowali tam sam fakt wywłaszczenia to wskazuje to na istnienie innego orzeczenia nie jest trafne. W samym odwołaniu wprost i jednoznacznie określono orzeczenie, które zostało nim zaskarżone. Nie zmienia tego w żaden sposób kwestia sensowności, czy też zasadności formułowanych w odwołaniu zarzutów. Na marginesie już więc tylko należy zauważyć, że zwalczanie orzeczenie o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości argumentacją zmierzającą do wykazania, iż nieruchomości w ogóle nie zostały wywłaszczone, tak jak uczyniono to w odwołaniu T. i J. małżonków S., jest argumentacją jak najbardziej logiczną i sensowną.
Z żadnego z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by T. i J. małżonkowie S. złożyli w tym okresie jakiekolwiek inne odwołanie, w szczególności zaś odwołanie dotyczące orzeczenia z dnia 26 listopada 1953 r. Twierdzenia o możliwości istnienia takiego odwołania są czysto hipotetyczne i gołosłowne. Nie zostały one nawet uprawdopodobnione.
Powyższe wskazuje, że pomimo błędnego (omyłkowego) wskazania w orzeczeniu z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 jako daty zaskarżonego rozstrzygnięcia daty 26 listopada 1953 r., w istocie dotyczyło ono orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, w związku z czym należało przyjąć, że odwołanie T. i J. małżonków S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 zostało rozpatrzone przez Odwoławczą Komisje Wywłaszczeniową przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie, która orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 umorzyła postępowanie odwoławcze wobec cofnięcia przez T. S. odwołania wniesionego od orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r.
Wskazuje na to również treść odwołania Państwowego Muzeum na Majdanku.
W odwołaniu Państwowego Muzeum na Majdanku wprost wskazano, że odwołanie małżonków S. dotyczy orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52. W odwołaniu tym nawiązano do treści odwołania T. i J. małżonków S. stwierdzając, że Dyrekcja Muzeum uważa to orzeczenie za niesłuszne, albowiem nabycie gruntów przez małżonków S. miało miejsce już po ukazaniu się ustawy o wywłaszczeniu, a zatem tak nabycie jak i postawienie budynków było w złej wierze. Jak wywodzono budynki te winny być zabrane z terenu Muzeum na koszt i niebezpieczeństwo S. bez odstępowania i w tym przedmiocie toczy się sprawa sądowa. Zaznaczono również, że wysokość szacunku budynków jest również zbyt wysoka. W podsumowaniu odwołania wniesiono o uchylenie omówionego orzeczenia i odmowę przyznania małżonkom S. odszkodowania.
Z powyższym w pełni koresponduje treść protokołu z dnia 15 maja 1954 r., który został sporządzony w związku ze stawieniem się zespołu orzekającego Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie na miejsce sporu na Majdanku w Lublinie w celu rozstrzygnięcia odwołań.
Przypomnieć należy, że odwołanie T. i J. małżonków S. z dnia 2 stycznia 1954 r. (złożone 4 stycznia 1954 r.) dotyczyło orzeczenia z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, a jego argumentacja opierała się na tym, że według twierdzeń skarżących nabyte przez nich nieruchomości nie zostały w ogóle wywłaszczone.
Podstawowym argumentem, który został podniesiony w tym odwołaniu było to, że Państwowe Muzeum na Majdanku wytoczyło przed Sądem Powiatowym w Lublinie przeciwko T. S. pozew o eksmisję tegoż z terenów Państwowego Muzeum na Majdanku, jednak wyrokiem – postanowieniem z dnia 20 kwietnia 1953 r. C.12/53 Sąd pozew odrzucił. Zaznaczono w nim również, że Państwowe Muzeum na Majdanku wniosło rewizję od powołanego postanowienia do Sądu wojewódzkiego w Lublinie, która nie jest jeszcze rozpoznana i sprawa nie jest prawomocnie zakończona.
Natomiast z treści przywołanego wyżej protokołu z dnia 15 maja 1954 r. wynika, że Dyrektor Muzeum i T. S. zgodnie oświadczyli, że z terenów włączonych do wywłaszczonego obszaru została orzeczona prawomocnie eksmisja małżonków S. oraz, że przeto on cofa swoje odwołanie do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej jako już nieaktualne w obecnym stanie rzeczy.
Treść powyższych oświadczeń zawartych w odwołaniu i protokole wskazuje, że cofnięcie odwołania dokonane przez T. S. dotyczyło odwołania z dnia 2 stycznia 1954 r. (złożonego 4 stycznia 1954 r.), którym zaskarżono orzeczenie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52.
Jednocześnie przyjąć należy, że u podstaw umorzenia postępowania odwoławczego dokonanego orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 leżało właśnie cofnięcie odwołania dokonane przez T. S. w protokole z dnia 15 maja 1954 r., na co wskazywał również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku ze sprawy I OSK 830/19.
Skoro więc u podstaw umorzenia postępowania odwoławczego dokonanego orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 leżało cofnięcie odwołania dokonane przez T. S. w protokole z dnia 15 maja 1954 r., zaś cofnięcie odwołania stwierdzone w protokole z dnia 15 maja 1954 r. dotyczyło orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 to wynika z tego wniosek, że umorzenie postępowania dokonane orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 musiało w rzeczywistości dotyczyć odwołania wniesionego od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, a nie od orzeczenia z dnia 26 listopada 1953 r.
Jeżeli chodzi o treść orzeczeń wydawanych w przedmiotowej sprawie przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie to były to wyłącznie orzeczenia ustalające odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. Nie mogły być to orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości pod Państwowe Muzeum na Majdanku również i z tej przyczyny, że jak trafnie zauważył to Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanym wyroku z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 830/19 wywłaszczenie na podstawie ustawy z 7 lipca 1947 r. nastąpiło z mocy prawa, bez konieczności wydawania odrębnego aktu administracyjnego.
Generalnie, jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 830/19 omawiane wyżej kwestie uaktualnią się ewentualnie w nowej sprawie, w razie szukania przez skarżących ochrony prawnej w postaci skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania z dnia 2 stycznia 1954 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego wyroku wskazał bowiem, że argumentacja i okoliczności podniesione w pozostałych zarzutach skargi kasacyjnej mogą bowiem uaktualnić się w ewentualnej nowej sprawie, w razie szukania przez skarżących ochrony prawnej w postaci skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania od orzeczenia z 2 stycznia 1954 r. Wówczas zasadniczy spór sprowadzający się do ustalenia, czy cofnięcie odwołania, o którym mowa w protokole z posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 15 maja 1954 r., dotyczyło odwołania J. i T. małżonków S. z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r. nr Sa.II.543/52 o przyznaniu na ich rzecz odszkodowania za budynki na nieruchomości o pow. 6 ha 659 m˛, kolejno czy zostało ono skutecznie cofnięte i w związku z tym, czy decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 3 czerwca 1954 r. nr ew. 23/54 o umorzeniu postępowania odwoławczego, dotyczy tego odwołania, będzie musiał być rozstrzygnięty w tej sprawie. W razie przyjęcia przez organ dotychczasowego stanowiska, że orzeczenie odwoławcze z 3 czerwca 1954 r. nr 23/54 zostało wydane na skutek odwołania J. i T. małżonków S. od orzeczenia odszkodowawczego z 19 grudnia 1953 r., pomimo tego, że błędnie wskazano w tym orzeczeniu odwoławczym datę orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jako 26 listopada 1953 r., przy równoczesnym pozostaniu przez skarżących przy stanowisku, że odwołanie z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., nie zostało skutecznie cofnięte i nie zostało rozpatrzone, stronom będzie służyła skarga na bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu odwołania.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał więc, że w przypadku przyjęcia przez organ dotychczasowego stanowiska, iż orzeczenie odwoławcze z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr 23/54 zostało wydane na skutek odwołania J. i T. małżonków S. od orzeczenia z 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52 stronie służyć będzie skarga na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania z dnia 2 stycznia 1954 r.
W ocenie Sądu możności ustalenia przez organ, że orzeczenie Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 dotyczyło w rzeczywistości umorzenia postępowania odwoławczego zainicjowanego odwołaniem T. i J. małżonków S. z dnia 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 19 grudnia 1953 r., Nr Sa.II.543/52, a nie literalnie przywołanego w nim orzeczenia z dnia 26 listopada 1953 r., nie stoi na przeszkodzie treść wyroków wydawanych w tej sprawie przez sądy administracyjne, w tym w szczególności treść wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, którym oddalono skargę od postanowienia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 7 maja 2015 r., którym uchylono postanowienie organu I instancji o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 3 czerwca 1954 r., nr 22/54 umarzającej postępowanie oraz umorzono wszczęte z urzędu przed organem wojewódzkim postępowanie wpadkowe w sprawie sprostowania decyzji z dnia 3 czerwca 1954 r., nr 22/54.
Po pierwsze zauważyć należy, że związanie tym wyrokiem wynika nie z art. 153 p.p.s.a., lecz z ogólnej zasady związania organów i sądów prawomocnym wyrokiem sądowym (art. 170 p.p.s.a.).
Związanie, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a., dotyczy sytuacji, w której skarga została uwzględnienia i w wyniku skargi doszło do uchylenia, stwierdzenia nieważność lub stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Jest to okoliczność istotna albowiem zakres związania z art. 153 p.p.s.a. wykracza poza to, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, obejmując swoim przedmiotem także ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie prawniczym art. 153 nie znajduje zastosowania w odniesieniu do wyroku, którym sąd administracyjny oddalił skargę, gdyż w jego motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku sąd nie formułuje ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, które miałyby wiązać organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej wyeliminowaną przez sąd decyzją (Woś Tadeusz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Lex, teza 27 do art. 170 p.p.s.a.). Na marginesie już więc tylko należy zauważyć, że również wiązanie z art. 153 p.p.s.a. dotyczy tylko tych ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, które wiążą się bezpośrednio z przedmiotem rozstrzygnięcia.
W sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniesionej skargi, lecz ją oddalił.
Związanie prawomocnym wyrokiem sądu z art. 170 p.p.s.a. dotyczy tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
Oczywiście, dość często, dla prawidłowego odczytania treści sentencji wyroku należy kierować się treścią uzasadnienia, jednakże wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest jednak co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Co da zasady więc związanie takie nie obejmuje wszystkich ocen i stwierdzeń, które zostały przedstawione w uzasadnieniu wyroku, lecz tylko tych, które ściśle i bezpośrednio były związane z przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w wyroku.
W sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15, wobec oddalenia skargi od postanowienia uchylającego postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej i umarzającego takie postępowanie wpadkowe, wykluczono możność sprostowania omyłki zaistniałej w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 w trybie art. 113 k.p.a.
W istocie więc w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 wykluczono możliwość kwalifikowania przedmiotowej omyłki jako omyłki oczywistej w rozumieniu art. 113 k.p.a.
Powyższe nie wyklucza tego, że w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 doszło rzeczywiście do omyłki, albowiem wyrok wydany w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 uniemożliwia jedynie przyjęcie, że była to omyłka oczywista, która podlegałaby sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a.
Z samej treści art. 113 k.p.a. wynika, że nie wszystkie omyłki podlegają sprostowaniu w tym trybie. W pewnym uproszeniu należy wskazać, że w trybie art. 113 k.p.a. podlegają sprostowaniu tylko te omyłki, które mają charakter oczywisty.
Powyższe zakłada więc, że oprócz omyłek oczywistych w decyzji mogą zaistnieć także omyłki o charakterze nieoczywistym, które nie podlegają sprostowaniu w tym trybie.
Wyrok wydany w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 wyklucza zatem jedynie możliwość kwalifikowania przedmiotowej omyłki jako omyłki oczywistej i jej sprostowania w trybie art. 113 k.p.a.
Nie wyklucza on natomiast możność ustalenia, jako merytorycznej przesłanki innego rozstrzygnięcia, że w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 doszło rzeczywiście do omyłki, choć rzecz jasna nie miała ona charakteru oczywistego w rozumieniu art. 113 k.p.a.
Na marginesie już więc tylko należy wskazać, że w większości organy i sądy administracyjne podchodzą dość schematycznie do kwestii sprostowania omyłki w trybie art. 113 k.p.a., poprzestając niemalże wyłącznie na stwierdzeniu, że sprostowanie na tej podstawie nie może skutkować zmianą treści decyzji.
Jest to stanowisko zbyt uproszczone, mylące skutek z przyczyną. Zauważyć należy, że w istocie każde sprostowanie błędu lub omyłki, o których mowa w art. 113 k.p.a. skutkuje od strony formalnej zmianą treść decyzji. Przykładowo proste sprostowanie nazwiska osoby, do której kierowana jest decyzja ze S. na S. , sprawia, że zmienia się treść decyzji w części określającej adresata decyzji. Analogicznie błąd rachunkowy oznaczający omyłkę w wykonaniu działania matematycznego i wynikający z niewłaściwego przeprowadzenia badań arytmetycznych, wiązać się będzie z koniecznością "poprawienia" zamieszczonego w decyzji błędnego wyniku tych działań. Samo to więc, że wyniku sprostowania dochodzi do zmiany treści decyzji nie jest wystarczające do odmowy sprostowania decyzji. Jest to bowiem nieodłączny skutek sprostowania decyzji w tym trybie. Istotne jest to, czy błąd był faktycznie wynikiem rozbieżności między zamierzeniem (myślą) organu a jej wyrażeniem związanym z doborem poszczególnych słów lub cyfr w sentencji decyzji. Sprostowanie omyłki w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie może być bowiem traktowane jako sposób zmiany nieprawidłowego orzeczenia organu administracji. Instytucja sprostowania oczywistej omyłki nie może być wykorzystywana do konwalidowania popełnionych przez organ błędów o charakterze merytorycznym. Błąd lub omyłka musi mieć też charakter oczywisty ażeby mogła zostać sprostowana w trybie art. 113 k.p.a.
Rozważania te przedstawiono jedynie na marginesie albowiem jak wskazano już wyżej w sprawie organy i sąd były związane wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15.
Jak już podnoszono wyrok wydany w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 wyklucza jedynie możliwość kwalifikowania przedmiotowej omyłki jako omyłki oczywistej i jej sprostowania w trybie art. 113 k.p.a.
Nie wyklucza on natomiast możność ustalenia, jako merytorycznej przesłanki innego rozstrzygnięcia, że w orzeczeniu Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 czerwca 1954 r., Nr ew. 22/54 doszło rzeczywiście do omyłki, choć rzecz jasna nie miała ona charakteru oczywistego w rozumieniu art. 113 k.p.a.
Z tych samych względów możliwości takiej nie wykluczają także pozostałe z wyroków wydanych w sprawie przez sądy administracyjne w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, stwierdzenia niedopuszczalności odwołania i odmowy wszczęcia postępowania.
Z tych też względów i w związku z przywołanymi wyżej przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
Wobec formalnego uwzględnienia skargi Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składał się wpis sądowy 200 zł oraz , wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł , które ustalono zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801 ze zm.).