II SA/Lu 510/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału, uznając, że sytuacja skarżącej nie spełnia przesłanek "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Skarżąca domagała się przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału, twierdząc, że jej dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych wydatków. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na przekroczenie kryterium dochodowego oraz brak udokumentowania nadzwyczajnych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że sytuacja skarżącej, mimo schorzeń, nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu przepisów, zwłaszcza w kontekście otrzymanych dodatków węglowych i przyznanych usług opiekuńczych.
Sprawa dotyczyła skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. Skarżąca argumentowała, że jej dochody nie pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym na opał i opiekę. Organy administracji obu instancji uznały, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.). Rozważano możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który dopuszcza przyznanie świadczenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Jednakże organy uznały, że sytuacja skarżącej nie spełnia tych przesłanek. Podkreślono, że potrzeba zakupu opału jest przewidywalna, a skarżąca nie udokumentowała nadzwyczajnych wydatków, mimo że miała przyznane usługi opiekuńcze i otrzymała dodatek węglowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, stwierdzając, że ustalenia organów były prawidłowe, a sytuacja skarżącej nie nosi cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", który wymagałby przyznania świadczenia mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Sąd wskazał, że przyznawanie pomocy w takich przypadkach powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, drastycznych i nieprzewidywalnych, czego w tej sprawie zabrakło. Dodatkowo, sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przekroczenie kryterium dochodowego nie wyklucza możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego, jednakże sytuacja musi być "szczególnie uzasadniona", co oznacza przypadek wyraźnie odbiegający od typowych, drastyczny i nieprzewidywalny.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że potrzeba zakupu opału jest przewidywalna i nie stanowi zdarzenia nadzwyczajnego. Skarżąca dysponuje dochodem ponad dwukrotnie przekraczającym kryterium dochodowe i otrzymała dodatki węglowe, co wyklucza uznanie jej sytuacji za "szczególnie uzasadnioną" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.p.s. art. 39 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
u.p.s. art. 41 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Pomocnicze
u.p.s. art. 8 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Określa kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących.
p.p.s.a. art. 119 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 250 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu art. 21 § 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe. Potrzeba zakupu opału jest przewidywalna i nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku". Skarżąca otrzymała dodatki węglowe. Skarżąca miała przyznane usługi opiekuńcze, z których nie chciała korzystać. Brak udokumentowania przez skarżącą nadzwyczajnych wydatków.
Odrzucone argumenty
Sytuacja skarżącej jest "szczególnie uzasadniona" i wymaga przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału mimo przekroczenia kryterium dochodowego.
Godne uwagi sformułowania
"szczególnie uzasadniony przypadek" przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nienależące do zdarzeń codziennych potrzeba w postaci zakupu leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą nie może być uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny konieczność zakupu opału na sezon grzewczy, która jest okolicznością przewidywalną i na którą należy się rokrocznie przygotować.
Skład orzekający
Grzegorz Grymuza
przewodniczący
Jerzy Drwal
sędzia
Marcin Małek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście przyznawania specjalnych zasiłków celowych na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych, takich jak zakup opału, mimo przekroczenia kryterium dochodowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej skarżącej i może być stosowane w podobnych przypadkach, gdzie brak jest nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje trudności w interpretacji pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" w kontekście pomocy społecznej i pokazuje, jak sąd podchodzi do oceny sytuacji materialnej wnioskodawców przekraczających kryteria dochodowe.
“Czy można dostać zasiłek na opał, przekraczając kryterium dochodowe? Sąd wyjaśnia, co to znaczy "szczególnie uzasadniony przypadek".”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 510/23 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2023-09-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-06-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Grymuza /przewodniczący/ Jerzy Drwal Marcin Małek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1368/25 - Postanowienie NSA z 2025-12-04 I OSK 545/24 - Wyrok NSA z 2025-03-20 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 2268 art. 41 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.41/361/OS/2023 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "Kolegium" lub "SKO") decyzją z [...] kwietnia 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej także jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2022 r., znak: [...], odmawiającą skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Wnioskiem z 24 listopada 2022 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia na zakup opału. W związku z pandemią koronawirusa, aby ustalić aktualną sytuację, w jakiej znajduje się T. W., organ pierwszej instancji zastosował przepisy ustawy z 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie, wobec braku możliwości (faktycznej bądź jedynie deklarowanej) przeprowadzenia rozmowy telefonicznej wnioskodawczyni z pracownikiem socjalnym, organ przeprowadził niezbędne dla rozstrzygnięcia ustalenia m. in. w formie korespondencyjnej. W dniu 30 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji wystosował do skarżącej pismo w celu ustalenia jej aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, mieszkaniowej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków. Organ zaznaczył przy tym, że istotne znaczenie w rozpatrywaniu wniosku odgrywa dostarczenie faktur, rachunków za zakupione lekarstwa, czy inne ponoszone wydatki. Wnioskodawczyni została pouczona o możliwości odmowy przyznania świadczenia z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. W odpowiedzi, skarżąca poinformowała organ, że w listopadzie 2022 r. poniosła koszt opłacenia opiekunki w wysokości 1.200 zł, wskazując jednocześnie, że nie posiada rachunków ani faktur potwierdzających inne ponoszone wydatki. Do karty informacyjnej dołączyła odcinek emerytury za październik 2022 r. oraz oświadczenie o stanie majątkowym i oświadczenie o odpowiedzialności karnej. W oparciu o zgromadzoną dokumentację i posiadaną wiedzę organ wskazał, że skarżąca pozostaje w separacji z mężem, który mieszka w tym samym domu. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o, dogrzewa również pokój męża) oraz korzysta ze wspólnego ganka, korytarza i łazienki. Dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z października 2022 r. stanowi kwota [...]zł, na którą składa się emerytura netto w wysokości [...] zł i dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Organ nie uwzględnił w dochodzie wypłacanego przez ZUS łącznie z tymi świadczeniami świadczenia uzupełniającego w wysokości [...] zł, ponieważ sprawa dotyczy świadczenia pieniężnego. Emerytura jest pomniejszana o zajęcie komornicze w wysokości [...] zł, którego nie odlicza się od dochodu. Łącznie T. W. ma do dyspozycji kwotę [...]zł miesięcznie. Kwoty te wynikają z odcinka emerytury. Dochód z października 2022 r., wyliczony zgodnie z przepisami zawartymi w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.), przekracza zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 776 zł. Mając to na względzie, organ uznał, że skarżącej nie przysługuje zasiłek celowy z art. 39 u.p.s., jednakże art. 41 pkt 1 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach przewiduje, że osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Mając jednak na uwadze zgromadzony materiał dowodowy oraz brak udokumentowania przez skarżącą znacznych wydatków, które dawałaby podstawę do przyznania pomocy w trybie szczególnym, organ uznał, że nie można w żaden sposób wnioskować, że skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji. Dodał, że skarżąca otrzymała czternastą emeryturę, za którą zakupiła węgiel. W związku z powyższym, organ decyzją z 27 grudnia 2022 r., odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca stwierdziła, że nie uwzględniono opłacania od sierpnia 2020 r. opieki z dochodu i zadłużeń na podstawie oświadczenia w karcie informacyjnej (1.200 zł w listopadzie 2022 r.). Organ nie udowodnił, że jest zdrowa i nie wymaga opieki. Opisanie sytuacji życiowej z informacji w karcie nie oznacza przeprowadzenia postępowania. Z karty informacyjnej jasno wynika, że dochód nie wystarczy na istotne i rzeczywiste wydatki: opieka, opał, a również kurs do centrum gminy. Mężowi nie wystarcza dochodu na opał. Z karty informacyjnej jasno wynikają potrzeby i realia dochodowe. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 kwietnia 2023 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego przez skarżącą nie przysługuje jej zasiłek celowy na podstawie art. 39 u.p.s., a rozważenie przyznania wnioskowanej pomocy powinno nastąpić w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. Mając na względzie okoliczność, że skarżąca systematycznie przy składaniu wniosków o pomoc mocno akcentuje brak świadczenia usług opiekuńczych z winy organu, a w konsekwencji – jak twierdzi - sama opłaca prywatnie opiekę i pielęgnację podając różne kwoty (oscylujące w granicach ok. 1.000.00 - 1.200,00 zł), Kolegium uznało za stosowne szerzej potraktować to zagadnienie, jako mogące rzutować na ocenę sytuacji. Odnosząc się do powyższego, Kolegium wyjaśniło, że twierdzenia skarżącej są bez pokrycia, a podawane bez żadnego dowodu kwoty wydatków, gdyby je przyjąć bezkrytycznie, w sposób radykalny obniżają budżet skarżącej, dając legitymację do domagania się przyznania pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że środki finansowe z pomocy społecznej są środkami publicznymi, co nie pozwala na dowolność w ich wydatkowaniu. Dlatego twierdzenia o poniesionych dużych wydatkach, np. na opiekę i pielęgnację czy na leki i środki pomocnicze nie mogą być przez organy przyjmowane bezrefleksyjnie. Ich poniesienie powinno być co najmniej uwiarygodnione. Kolegium podkreśliło, że niewątpliwie utrudnienia czynione przez skarżącą organowi w kwestii zatrudnienia opiekunki uniemożliwiają świadczenie usług, jednakże organ cały czas przyznaje usługi opiekuńcze i podejmuje działania w celu podjęcia ich świadczenia - dotychczas bezskutecznie z uwagi na brak współpracy ze strony skarżącej. Kolegium stwierdziło, że skarżąca jest osobą schorowaną, cierpi na przewlekłą zaporową chorobę płuc, cukrzycę typu 2, alergiczny nieżyt nosa, miażdżycę uogólnioną, chorobę zwyrodnieniową stawów i z tych względów miała i ma przyznawane usługi opiekuńcze. Ostatnio decyzją z [...] września 2022 r. Nr [...] Kolegium przyznało skarżącej odpłatne częściowo usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości: 4 godz. dziennie, od dnia 24 sierpnia 2022 r. do dnia 23 września 2022 r. oraz 8 godz. dziennie, od dnia 26 września 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., a także przyznało jej na podstawie decyzji z [...] listopada 2022 r. Nr [...] specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 10 godzin miesięcznie w okresie od 30 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Skarżąca miała zatem zapewnione usługi opiekuńcze w wymiarze wynikającym z aktualnej sytuacji, w jakiej się znajdowała, wskazanym przez lekarza i zgodnym z jej żądaniem. Kolegium stwierdziło, że ustalenia organu bazujące na dokumentach i oświadczeniach skarżącej nie wskazują, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Jak podkreśliło, środki finansowe (emerytura z dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym) będące w dyspozycji skarżącej pozwalają na zaspokojenie przez nią we własnym zakresie potrzeb, których dotyczy wniosek, tj. zakupu opału (okres grzewczy występuje co roku i należy przewidzieć określone wydatki na ten cel). Wydatki skarżącej są stałymi miesięcznymi lub sezonowymi wydatkami, których ponoszenie nie kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniony przypadek. Pogorszenie zdrowia następujące stopniowo również – w ocenie organu - nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Okoliczności te nie mają bowiem charakteru nagłego, niecodziennego czy nadzwyczajnego. Organ podniósł również, że skarżąca oraz jej mąż Z. W., otrzymali dodatki węglowe po 3.000,00 zł (razem 6.000,00 zł), które zostały wypłacone w grudniu 2022 r. Ponadto, z informacji uzyskanej w organie pierwszej instancji wynika, że skarżąca zakupiła 1,5 tony węgla po preferencyjnej cenie 1.890.00 zł za tonę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca podniosła, że w toku postępowania nie ustalono jej aktualnego stanu zdrowia oraz dochodu. Nie ustalono rzeczywistej sytuacji skarżącej oraz jej potrzeb związanych z zapewnieniem godnego bieżącego funkcjonowania, bezpiecznego dla jej życia i zdrowia. W piśmie procesowym z 22 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz skarżącego, oświadczając, że te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Jego zdaniem dokonując oceny wniosku o przyznanie zasiłku na zakup opału organy nie dysponowały aktualnym wywiadem środowiskowym. Organy poprzestały w swych ustalaniach na złożonych przez skarżącą formularzach przesłanych jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej oraz załączonych dokumentach tj. odcinek potwierdzający wypłatę emerytury. Nadto organ nie dysponowały konkretnymi i aktualnymi informacjami o tym, jaką powierzchnię domu ogrzewa skarżąca i jakie ilości opału są w tym celu niezbędne. Organy nie mogły zatem, jedynie w oparciu o posiadane dane, prawidłowo ocenić czy w sytuacji skarżącej spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 41 u.p.s. Brak ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, skutkowało naruszeniem przez organ art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że z uwagi na wniosek organu i brak sprzeciwu skarżącej, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. Sąd nie jest natomiast władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i tym podobnych kwestii. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, sąd uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup opału. Wniosek został prawidłowo zakwalifikowany jako wniosek o zasiłek celowy, który, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie takiego świadczenia uzależnione jest od wysokości dochodu (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), który nie może przekroczyć kwoty kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie, w dacie orzekania, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (taką jest skarżąca), wynosiło ono 776 zł. W ocenie sądu niewadliwe przy tym są ustalenia organów w zakresie wysokości dochodu skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, który wyniósł 1.474,42 zł i ewidentnie przekroczył wskazane kryterium dochodowe. Z tego względu organy prawidłowo stwierdziły, że nie ma podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. i zasadnie w tej sytuacji rozważyły możliwość przyznania jej specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s. W świetle tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Decyzja wydawana na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Ustawodawca pozostawił organowi ocenę, czy w danej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający udzielenie tej formy pomocy. Rozstrzygając w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, organ musi zatem wziąć pod uwagę wszelkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej danej osoby, a także mieć na względzie zupełnie wyjątkowy charakter pomocy udzielanej na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., ponieważ beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy - ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i znacznej liczby osób oczekujących na wsparcie wymaga zaistnienia absolutnie wyjątkowych okoliczności. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Chodzi o sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe osoby, wynikające ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 23 marca 2021 r., I OSK 269/20; wyrok WSA w Krakowie z 14 lutego 2023 r., II SA/Kr 707/22, CBOSA). Za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunków za prąd czy gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, a nawet zakup leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą. W wyroku z 19 lutego 2015 r., (sygn. I SA/Wa 1427/14) WSA w Warszawie wyraził pogląd, że "nie można potrzeby w postaci zakupu leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest konsekwencją niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania". Pogląd ten należy odnieść wprost do konieczności zakupu opału na sezon grzewczy, która jest okolicznością przewidywalną i na którą należy się rokrocznie przygotować. W przypadku świadczeń, których przyznanie może mieć miejsce mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, organ ma zatem obowiązek zbadać wniosek uwzględniając cele i zasady udzielania pomocy społecznej, wydatkowanej ze środków publicznych. W rozpatrywanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że dochód skarżącej znacząco przekracza, wynikające z przepisów, kryterium dochodowe uprawniające zasadniczo do uzyskania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kwota, którą realnie ma do dyspozycji, to [...] zł miesięcznie). Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżąca od kilkudziesięciu lat systematycznie korzysta z wielu form pomocy społecznej. Wbrew jej twierdzeniom, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że z uwagi na stwierdzony znaczny stopnień niepełnosprawności organy przyznawały jej i nadal przyznają świadczenia w postaci usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych. Również w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżącej przysługiwały usługi opiekuńcze w wymiarze 8 godz. dziennie, a także specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 10 godzin miesięcznie. W ocenie sądu wiarygodne są również ustalenia organów, że skarżąca nie chciała korzystać z przyznanych usług i nie wpuszczała do mieszkania wyznaczonych opiekunek, nie przedstawiając przy tym racjonalnych powodów odmowy przyjęcia udzielonej pomocy. Stanowisko organów znajduje potwierdzenie w dokumentach sprawy. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że skarżąca konsekwentnie deklaruje, że wydaje na opiekę miesięcznie około 1.000 – 1.200 zł, przy czym twierdzenia tego nie popiera żadnym dowodem. Na wezwanie organu pierwszej instancji o dostarczenie faktur, rachunków za wykupione lekarstwa czy inne ponoszone wydatki, skarżąca nie przedstawiła żadnych faktur ani paragonów. Wezwana zaś do wypełnienia formularza dotyczącego aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, mieszkaniowej, zdrowotnej i ponoszonych wydatków, wskazała jedynie ogólnie na pogarszający się stan jej zdrowia, oczekiwanie przyznania jej zasiłku na opał w ilości 4000 kg. Stwierdziła, że zakup węgla na opał to wybór między zagłodzeniem a zamarznięciem. Sądowi z urzędu wiadomo, że skarżąca odmawiała przyjęcia opiekunek, nie rozmawiała z nimi, upoważniała do tego męża, który, jak wynika z oświadczeń opiekunek, proponował jedynie podział środków za opiekę. Wprawdzie skarżąca nazywa te dokumenty "piśmidłami", jednak w żaden sposób nie podważa, że okoliczności w nich wskazane nie miały miejsca. W związku z powyższym, w ocenie sądu, organy zasadnie przyjęły, że w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Dokonując ważenia interesów, organy miały na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki, jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. W ocenie sądu nie doszło zatem do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w konkretnych uwarunkowaniach tej indywidualnej sprawy nie mogą być potraktowane jako arbitralne, wykraczające poza granice przyznanego ustawą luzu decyzyjnego. Nie można zakwestionować prawidłowości żadnego z argumentów Kolegium, które wyjaśniło, dlaczego w rozpoznawanej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. W sytuacji skarżącej nie wystąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które pogorszyłoby jej sytuację bytową, w tym zdrowotną. Potrzeba, którą jest zakup opału, nie ma charakteru nadzwyczajnego, jest przewidywalna, wydatki na ten cel trzeba i można zaplanować, zaś kwota, jaką skarżąca dysponuje miesięcznie ([...] zł), jest ponad dwukrotnie wyższa od kryterium dochodowego. Sąd nie znajduje zatem podstaw, aby kwestionować legalność zaskarżonej decyzji. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje także okoliczność, przyznania skarżącej oraz jej mężowi w grudniu 2022 r. świadczenia w postaci dodatku węglowego w wysokości po 3.000 zł (w sumie 6.000 zł). Mając na uwadze, że skarżąca mieszka wraz z mężem w jednym budynku ogrzewanym jednym piecem c.o., należy za trafne uznać stanowisko organu, że ponoszenie sezonowego wydatku na zakup opału nie kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniony przypadek. Z tych względów Sąd, na postawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł natomiast na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części i mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI