II SA/Lu 505/10

II SA/Lu 505/10 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2010-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Witold Falczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 739/11 - Wyrok NSA z 2011-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 2 ust. 1, art. 50 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
par. 2 pkt 5
Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
Dz.U. 1994 nr 111 poz 535
art. 7
Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku A. S. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z 31 marca 2010 r. Nr [...] przyznał pomoc w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych na okres od dnia 1 kwietnia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. przez 5 dni w tygodniu świadczonych przez specjalistów z odpowiednim wykształceniem w Ośrodku Wsparcia [...] w L., ul. Z. [...] dla syna w/w G. S. w zakresie: uczenia i rozwijania umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawnienia zaburzonych funkcji organizmu.
Specjalistyczne usługi obejmują: 1) 1 godzinę dziennie w cenie 15 zł przez 5 dni w tygodniu zajęć aktywizująco-terapeutycznych w zakresie utrzymania kontaktów społecznych oraz rozwijania zainteresowań kulturalnych, 2) 1 godzinę dziennie w cenie 15 zł przez 5 dni w tygodniu polegającą na usprawnianiu zaburzonych funkcji z zakresu rehabilitacji ruchowej i działań terapeutycznych, 3) rehabilitację ruchową - 2 razy w tygodniu po 45 minut w cenie 18 zł każdorazowo i 4) zajęcia z psychologiem - 1 raz w tygodniu 30 minut w cenie 11 zł każdorazowo.
Jednocześnie organ, powołując się na § 5 Uchwały Nr [...] Rady Gminy K. z dnia 30 kwietnia 2009 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz zwrotu wydatków poniesionych na usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, określił odpłatność za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 40% poniesionych miesięcznych kosztów.
Powyższą decyzję utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 25 maja 2010 r. Nr [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie) wydaną po rozpatrzeniu odwołania A. S..
W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, nie ma zatem przesłanek do jej eliminacji z obrotu prawnego, bądź też do jej zmiany, w zakresie podniesionym w odwołaniu.
Wskazano, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i ich rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stąd też według art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Dlatego rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Realizując cel ustawy pomoc społeczną udziela się osobom i rodzinom w szczególności m. in. z powodu niepełnosprawności i długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 pkt 5 i 6).
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( ... ) przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Za dochód zaś uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku ( ... ) - ust. 3 tego przepisu.
Art. 50 ust. 1 ustawy stanowi: osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych.
Stosownie zaś do regulacji zawartej w ust. 2 tego artykułu, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to natomiast usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4). Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5).
Wyjaśniono także, iż rada gminy na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 50 ust. 6 cytowanej ustawy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Dlatego też zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Zatem wydatki na usługi (...) przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub w całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie (osoby samotnie gospodarującej) zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach opieki społecznej i zakładach opieki zdrowotnej, a także w domu rodzinnym.
Poza sporem w sprawie niniejszej jest ustalona kwota odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze, strona natomiast kwestionuje ich zakres, w szczególności ilość godzin zajęć z psychologiem (1 raz w tygodniu 30 minut). Z podniesionego powodu Kolegium uznaje za zbędne omawianie aspektu odpłatności wobec jej bezspornego charakteru.
Rozpatrując zaś kwestię, czy zasadnie organ pomocy społecznej ustalił taki a nie inny rodzaj i zakres przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, wyjaśniono, że zadaniem organu pomocy społecznej, w sprawie takiej jak omawiana, jest dokonanie szczegółowego rozeznania potrzeb dotyczących specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, tj. na terenie gminy oraz podjęcie przewidzianych prawem działań w celu uzyskania środków na realizację zleconego zadania. Tak więc organ w pierwszej kolejności powinien dokonać precyzyjnych ustaleń, czy i jakiego rodzaju i w jakim zakresie specjalistyczne usługi opiekuńcze w konkretnym przypadku są niezbędne, ustalić zakres tych usług, a następnie znaleźć podmiot (instytucje bądź osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym), które będą mogły świadczyć po możliwie najniższych kosztach. To bowiem nie podmiot, który na podstawie umowy świadczy specjalistyczne usługi opiekuńcze, a nadal organ pomocy społecznej rozstrzyga o przyznaniu pomocy (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 1408/06, LEX nr 389709, wyrok WSA w Łodzi z dnia 20.08.2008 r. sygn. akt II SA/Łd 300/08, LEX nr 504672).
Z akt sprawy wynika, że syn odwołującej się G. S. jest dzieckiem niepełnosprawnym cierpiącym na dziecięce porażenie mózgowe i wymaga ze względu na funkcjonowanie na poziomie upośledzenia umysłowego w stopniu głębokim, m.in. korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki zgodnie z ustawą o pomocy społecznej.
Z zaświadczenia Dziecięcego Szpitala Klinicznego w L. z dnia 19 listopada 2009 r. oraz opinii psychologa Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w L. z dnia 16 listopada 2009 r. wynika, że wymagana jest stała rehabilitacja do 120 dni w roku (finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia), w tym podczas wakacji, w szczególności kontynuowanie zajęć z psychologiem, logopedą i pedagogiem oraz zajęć grupowych. Akta zawierają również zaświadczenie Fundacji [...] w L. z dnia 18 grudnia 2009 r., w którym fizjoterapeuta stwierdza konieczność systematycznej i intensywnej rehabilitacji ortopedycznej.
Przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późno zm.) przewidują swoimi regulacjami objęcie pomocą jak najszerszej grupy osób kwalifikujących się do tego rodzaju pomocy. Nie ma więc możliwości dokonania podziału specjalistycznych usług opiekuńczych ze względu na dany rodzaj zaburzenia a tym samym szczegółowego przedstawienia usług świadczonych osobom o konkretnej jednostce chorobowej. Tak więc rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych, o których mowa w tymże rozporządzeniu, skierowane są do wszystkich osób potrzebujących tego rodzaju usług, bez względu na ich wiek.
Uprawnienia do określonych usług, świadczeń i działań na rzecz dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo wynikają z różnych przepisów, w tym:
1/ ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie życia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.), która wskazuje , iż dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się:
- naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach opieki społecznej i zakładach opieki zdrowotnej, a także w domu rodzinnym,
- rehabilitację leczniczą, zawodową i społeczną.
Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne, zaś opieka niezbędna do ich prowadzenia wchodzi w zakres tych czynności. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 1997 r. w sprawie zasad organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim wydane na podstawie w/w ustawy określa szczegółowe warunki organizacji zajęć dla tej grupy dzieci i młodzieży, zaś tryb i zasady kwalifikowania i kierowania dzieci i młodzieży do udziału w zajęciach organizowanych na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego określają przepisy w sprawie zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradni specjalistycznych;
2/ ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j. Dz. U. Nr 256, poz. 2572 z 2004 r. ze zm.), która w art. 15 wskazuje na określone prawa dzieci i młodzieży (realizujących obowiązek szkolny w systemie kształcenia specjalnego) związane z dostępem do świadczeń rewalidacyjnych i wychowawczych. Zgodnie z art. 71b ust. 2 tej ustawy, w zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia upośledzenia umysłowego, dzieciom i młodzieży organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację l resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę;
3/ ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń, które określają rodzaje świadczeń gwarantowanych np. z zakresu rehabilitacji leczniczej, świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Wszystkie te rozporządzenia gwarantują świadczenia z tego zakresu także dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, dostosowane do ich szczególnych potrzeb i w określonym godzinowym wymiarze w skali roku.
Wśród rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych ustalonych w § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych w pkt 5 ustalono zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Ocena sytuacji pod kątem wyjątkowego przypadku może być podejmowana, co wynika z wymienionego przepisu, jedynie wówczas, gdy dziecko nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W konsekwencji zatem rozważanie przyznania pomocy i jej zakresu z systemu pomocy społecznej może mieć miejsce dopiero po wykazaniu braku możliwości uzyskania świadczeń z innych systemów (oświaty, ochrony zdrowia) lub wykazaniu, iż uzyskane świadczenia są niewystarczające. Z mocy ustawy ocena, czy zachodzi wyjątkowy przypadek pozwalający na przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest dokonywana przez organ pomocy społecznej. Jak była mowa o tym wcześniej pomoc społeczna jest instytucją wspomagającą rodziny w ich trudnej sytuacji, lecz nie może zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do działań na rzecz osób potrzebujących. Z tego powodu pomoc społeczna w ramach swoich możliwości może tylko, co zasadnie akcentował organ I instancji, dopełniać świadczenia, które prawnie zabezpieczane są przez inne systemy.
W omawianej sprawie działający z upoważnienia Wójta Gminy K. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. przyznał pomoc w zakresie i rodzaju określonym w zaskarżonej decyzji.
Akta sprawy wskazują, że odwołująca się podejmowała skuteczne starania celem uzyskania świadczeń z systemu ochrony zdrowia. Nie da się zaprzeczyć, iż G. S. pomocy specjalistycznej potrzebuje. W ocenie Kolegium na tym etapie przyznanych świadczeń zakres i rodzaj pomocy w postaci rehabilitacji ruchowej, zajęć z psychologiem, ortopedą, logopedą i zajęć grupowych należy uznać za istotne wsparcie starań podejmowanych przez odwołującą się na gruncie innych systemów, jak też i we własnym zakresie. Wskazano na długotrwałość procesu rehabilitacji i to, że dopiero upływ terminu, na jaki pomoc została przyznana pozwolą lekarzom określić skuteczność prowadzonych zajęć rehabilitacyjnych oraz rewalidacyjno-wychowawczych. Nie może przy tym udzielona pomoc zastąpić możliwości uzyskania pomocy, jakie przewidują inne systemy. Nawet więc pewne utrudnienia w skorzystaniu z nich nie mogą stanowić przesłanki do ich zastąpienia świadczeniami wyłącznie z pomocy społecznej.
W ocenie organu odwoławczego organ pomocy społecznej pozytywnie rozstrzygając wniosek strony wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. I tak m.in. zobowiązał stronę do przedłożenia zaświadczeń: psychologa i logopedy czy fizykoterapeuty, w których będzie wskazana konieczność świadczenia usług dla syna, z podaniem ilości godzin tygodniowo oraz szczegółowego zakresu świadczonych usług. Zaświadczenia takie strona przedstawiła (odpowiednio z dnia 16 listopada 2009 r. i 21 grudnia 2009 r.), podkreślając jednak że nie jest w stanie przedstawić ilości potrzebnych zabiegów psychologicznych i logopedycznych z podaniem ilości godzin tygodniowo oraz szczegółowego zakresu świadczonych usług. Zwróciła też uwagę, iż w opinii psychologa i konsultacji logopedy dziecko wymaga stałej rehabilitacji i opieki specjalistycznej ze strony tych podmiotów.
Jak wyżej podnosiło Kolegium to na organie pomocy społecznej ciąży obowiązek ustalenia rodzaju i zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych, na stronie zaś przedstawienie dokumentacji uzasadniającej ich przyznanie.
W świetle materiału dowodowego sprawy organ I instancji wykazał, że przyznany wymiar świadczeń jest adekwatny do zaspokojenia potrzeb pacjenta, (co kwestionuje A. S.), uzasadnił też motywy, którymi kierował się przyznając rodzaj, a nade wszystko zakres specjalistycznych usług opiekuńczych (wynika to pośrednio z wyboru podmiotu mającego świadczyć usługi). Fakt, iż art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zezwala na przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie wprowadzając żadnych ograniczeń dla ich rodzaju i zakresu, stanowiąc całkowicie odrębną regulację prawną w stosunku do innych systemów pomocy, nie oznacza jednak, że w przypadku zaistnienia konieczności udzielenia pomocy w omawianym zakresie tylko i wyłącznie pomoc społeczna jest instytucją powołaną do jej świadczenia.
Ma ona bowiem uzupełniający charakter względem usług dostępnych i refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.
Skarżąca wskazała, że podanie do Wójta Gminy K. o przedstawienie prognozowania zawarcia kontraktu z Ośrodkiem Wsparcia [...] w L. złożyła 26 listopada 2009 r., a dopiero 31 marca 2010 r. została wydana decyzja o przyznaniu pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych od 1 kwietnia do 31 grudnia 2010 r. Wyjaśniła, że jej niepełnosprawny syn G. przebywa w Ośrodku Wsparcia [...] od września 2004 r., gdzie ma swoją grupę rówieśniczą i realizuje obowiązek szkolny na mocy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W 2009 r. syn miał wykonaną w Dziecięcym Szpitalu Klinicznym korekcję obu stóp, a w październiku korzystał z rehabilitacji w ramach pobytu dziennego w DSK.
W czasie tych ćwiczeń wystąpiły określone problemy (dziecko płakało udając się na ćwiczenia, wystąpiły też podczas ćwiczeń drgawki), a prowadzący je rehabilitant zalecił kontakt z psychologiem.
Na tej podstawie skarżąca uważa, że potrzebna jest ciągła współpraca rehabilitanta i psychologa.
Uważa, że psycholog znający dziecko potrafi je zachęcić i zmobilizować do dalszej, ciągłej rehabilitacji.
Skarżąca wyjaśniła nadto, iż nie jest tak, że nie korzysta ze świadczeń w ramach innych systemów. W okresie wakacji i ferii dziecko korzysta z ćwiczeń na oddziale dziennym rehabilitacji w Dziecięcym Szpitalu Klinicznym, jest też pod opieką diagnostyczną specjalistycznej Poradni [...] w L., zaś obowiązek szkolny realizuje w czasie pobytu w Ośrodku [...], gdzie dojeżdżają nauczyciele ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w L.
Zdaniem skarżącej u jej dziecka konieczna jest stała terapia usprawniająca wszystkie funkcje. Dlatego chciałaby wiedzieć, na jakiej podstawie prawnej zajęcia i ilość godzin w Ośrodku Wsparcia zostały ograniczone mimo przedłożonych zaświadczeń od specjalistów. Zaznaczyła, że jako rodzice starają się spełniać swoje obowiązki względem dziecka, ale nie są w stanie zastąpić mu grupy rówieśniczej ani tym bardziej specjalistów z odpowiednim wykształceniem.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania organ odwoławczy stwierdził, iż go nie podziela. Zwrócił uwagę na konieczność uzupełnienia wniosku, do czego strona została wezwana w dniu 4 grudnia 2009 r., a nadto organ powiadomił stronę o rozpatrzeniu wniosku w terminie późniejszym, co miało związek z wyjaśnieniem wątpliwości co do zakresu oczekiwanej pomocy. Organ prowadził też korespondencję z Ośrodkiem Wsparcia [...] w L., jako podmiotem mającym świadczy konkretne usługi. Ustalenia dotyczyły zakresu i godzin świadczonej pomocy. Ponadto organ zwracał się do Narodowego Funduszu Zdrowia – L. Oddział Wojewódzki o wyjaśnienia w kwestii odpłatności za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze. Ustalenia dotyczyły zakresu i godzin świadczonej pomocy. Ponadto organ zwracał się do Narodowego Funduszu Zdrowia – L. Oddział Wojewódzki o wyjaśnienia w kwestii odpłatności za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze.
Podniesiono także, iż w dniu 26 lutego 2010 r. wydana została decyzja przyznająca G. S. pomoc w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych na okres jednego miesiąca, tj. marca 2010 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w myśl § 2 cyt. przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem rozpoznając skargę na decyzję administracyjną sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Kontrolą sądu nie są objęte natomiast inne aspekty rozstrzygnięcia dokonanego zaskarżona decyzją, np. względy słuszności lub celowości.
W ocenie Sądu zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. nie narusza prawa. Organ odwoławczy dokonał wnikliwej i wszechstronnej analizy przepisów prawa dotyczących specjalistycznych usług opiekuńczych mających zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, czemu dał wyraz w obszerny uzasadnieniu decyzji.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji należy podkreślić, że utrzymano nią w mocy decyzję organu I instancji, która przyznaje synowi skarżącej G. S. specjalistyczne usługi opiekuńcze w oparciu o art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "ustawa".
Poza sporem jest zatem fakt spełnienia przesłanek przyznania takich usług określonych w powołanym przepisie jak również określenie wysokości odpłatności za nie, których skarżąca nie kwestionuje.
Sporny pozostaje natomiast zakres przyznanych świadczeń, a w szczególności wymiar godzinowy poszczególnych usług. W tym względzie należy wskazać, że stosownie do dyspozycji ust. 5 art. 50 ustawy ustalenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych należy do ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie w niniejszej sprawie organy administracji trafnie zwróciły uwagę na zasadę pomocniczości (subsydiarności). Została ona wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
W nawiązaniu do powyższej zasady słusznie wskazano, że uprawnienia do określonych usług, świadczeń i działań na rzecz dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo wynikają z różnych przepisów, w tym: ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. , Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.).
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji przytacza szczegółowe rozwiązania zawarte w wymienionych aktach prawnych. Wskazano m.in., że ostatnia z tych ustaw (o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia, określają rodzaje świadczeń gwarantowanych np. z zakresu rehabilitacji leczniczej, świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Wszystkie te rozporządzenia gwarantują świadczenia z tego zakresu, także dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, dostosowane do ich szczególnych potrzeb i w określonym godzinowym wymiarze w skali roku.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że pomoc społeczna jako instytucja wspomagająca rodziny w ich trudnej sytuacji nie może zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do działań na rzecz osób potrzebujących. Może więc tylko dopełniać świadczenia, które prawnie zabezpieczane są przez inne systemy.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w unormowaniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), w myśl którego zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych następuje w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają oni możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zatem rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze świadczone na podstawie powyższej ustawy wyprzedzają obowiązek świadczeń systemu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca podejmuje starania i uzyskuje dla syna świadczenia z systemu ochrony zdrowia. A. S. wypełnia też należycie – co trzeba podkreślić – własne obowiązki jako matki: opieki nad dzieckiem, czuwania nad jego wychowaniem i rozwojem, dbałości o higienę i zdrowia. Pozytywną rolę w tym względzie odgrywa też doświadczenie zawodowe skarżącej w pracy z dziećmi niepełnosprawnymi. A. S. pobiera też świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem.
Sąd podziela nadto stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż przyznany przez organ I instancji zakres świadczeń w postaci rehabilitacji ruchowej , zajęć z psychologiem, ortopedą, logopedą i zajęć grupowych, aczkolwiek nie spełniający całkowicie żądań strony, po uwzględnieniu świadczeń uzyskiwanych na gruncie innych systemów, jak też podejmowanych we własnym zakresie, jest adekwatny do zaspokojenia potrzeb pacjenta i stanowi istotne uzupełnienie tych świadczeń. Ponadto ze względu na długotrwałość procesu rehabilitacji dopiero upływ terminu, na jaki zostały one przyznane (do 31grudnia 2010 r.) pozwoli określić skuteczność prowadzonych zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych i ewentualnie zweryfikować ich zakres w następnym okresie.
Odnosząc się do sugestii skarżącej, jakoby zakres przyznanych obecnie świadczeń był mniejszy od tego, z jakiego G. S. korzystał poprzednio, należy stwierdzić, iż teza ta nie została należycie wykazana przedłożonymi dokumentami. Decyzja o skierowaniu G. S. do Fundacji [...] – Ośrodek Wsparcia w L. z dnia 6 stycznia 2009 r. Nr [...] na okres do 31 grudnia 2009 r. nie określała wymiaru czasu dla poszczególnych zajęć, a operowała pojęciem "I-go pakietu usług" w ramach pobytu dziennego na 5 dni w tygodniu z wyjątkiem ferii i wakacji.
Pismo Dyrektora Fundacji [...] – Ośrodek Wsparcia z 29 października 2010 r. wyjaśnia wprawdzie, z jakich świadczeń pacjent korzystał w ramach tego pakietu, jednak nie można na tej podstawie stwierdzić, że były one w sposób istotny większe od świadczeń przyznanych obecnie. Porównanie utrudnia ponadto stosowanie nieco innego nazewnictwa.
Można wprawdzie stwierdzić, że o 15 minut w stosunku tygodniowym zmniejszył się czas terapii psychologicznej (z 45 minut do 30 minut), ale dodano 1 godzinę dziennie usprawniania zaburzonych funkcji z zakresu rehabilitacji ruchowej i działań terapeutycznych (oprócz rehabilitacji ruchowej – 2 razy w tygodniu po 45 minut, która występowała w tym wymiarze poprzednio i obecnie). Jedyną istotną zmianą na niekorzyść wydaje się przyznanie 1 godziny dziennie "zajęć aktywizująco –terapeutycznych w zakresie utrzymywania kontaktów społecznych oraz rozwijania zainteresowań kulturalnych" wobec 4-5 godzin dziennie "zajęć stymulujących rozwój psychospołeczny" świadczonych w ramach pakietu.
Jednakże, zmiany te w żadne sposób nie dowodzą niezgodności z prawem obecnie przyznanego zakresu świadczeń W aspekcie możliwości korzystania ze świadczeń w ramach innych systemów nie można także zakwestionować przyznanego zakresu usług ze względu na określenie ich wymiaru w wyższej wysokości w zaświadczeniu psychologa z Fundacji [...] – Ośrodek Wsparcia z 30 marca 2010 r.
Zdaniem sądu, organ I instancji nie przekroczył w tym względzie granic uznania administracyjnego.
Podnoszona w skardze kwestia przewlekłości postępowania została wyjaśniona w odpowiedzi na skargę.
W ocenie Sądu, podejmowane w sprawie czynności uzasadniały opóźnienie w załatwieniu sprawy, aczkolwiek należy zwrócić uwagę, iż postanowienie z dnia 23 grudnia 2009 r. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy nie wskazuje – wbrew wymogowi z art. 36 § 1 kpa – nowego terminu jej załatwienia.
Okoliczność powyższa pozostaje jednak bez wpływu na ocenę zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.