II SA/Lu 501/25

II SA/Lu 501/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Parchomiuk /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 2; art. 2 pkt 10 i pkt 5; art. 27 ust. 1; art. 28 ust. 1; art. 25;
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 8; art. 72 ust. 1;
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Sekretarz sądowy Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2025 r., znak: 010070/680/10396173/2022 (postępowanie 373281561) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego na dziecko K. M. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 września 2024 r., znak sprawy: SW/101877299; II. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 23 czerwca 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS), po rozparzeniu odwołania M. M. (dalej jako: skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) z 6 września 2024 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko – K. M..
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, pismem z 19 stycznia 2023 r. ZUS poinformował o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko – K. M., w kwocie 500 zł, na okres od 6 grudnia 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Decyzją z 4 września 2024 r. ZUS uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia na ww. dziecko, wskazując w uzasadnieniu, że skarżąca nie należy do osób, którym przysługuje świadczenie w świetle przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576; dalej jako: u.p.p.w.d.). Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z 23 czerwca 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (decyzja ta jest przedmiotem kontroli Sądu w sprawie o sygn. II SA/Lu 500/25).
Decyzją z 6 września 2024 r. ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko K. M. za okres od 6 grudnia 2022 r. do 31 maja 2023 r., w łącznej kwocie 3.000 zł, stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. Jednocześnie organ wskazał, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, podnosząc, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z
6 grudnia 2022 r. wraz z mężem są faktycznymi i prawnymi opiekunami dziecka. Potwierdzają to dokumenty dołączone do wniosku o przyznanie świadczenia.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 23 czerwca 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko, że skarżąca nie należała do ustawowego kręgu osób, którym przysługuje świadczenie wychowawcze. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 6 grudnia 2022 r. wynika, że Sąd w trybie zarządzenia tymczasowego powierzył M. i T. M. wykonywanie bieżącej pieczy nad małoletnimi dziećmi, w tym K. M.. Piecza bieżąca nie jest równoznaczna pieczy zastępczej, ma charakter doraźny. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia o złożonym przyrzeczeniu opiekuna prawnego dziecka lub zaświadczenia potwierdzającego umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że skarżąca sprawowała opiekę bieżącą nad dzieckiem, jednak nie zostało ono umieszczone u skarżącej w pieczy zastępczej. Skarżąca nie należy zatem do ustawowo określonego kręgu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego.
W skardze do sądu administracyjnego M. M. podniosła zarzuty naruszenia:
(1) art. 8 w zw. z art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.), poprzez wydanie decyzji w sposób naruszający zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej;
(2) art. 12 w zw. z art. 35 § 3 k.p.a., poprzez załatwianie sprawy w postępowaniu odwoławczym przez okres od września 2024 r. do czerwca 2025 r.;
(3) art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności wobec faktu, że skarżącej została powierzona ww. postanowieniem Sądu bieżąca piecza nad małoletnim K. M.;
(4) art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., przez brak sporządzenia takiego uzasadnienia faktycznego oraz prawnego decyzji, aby strona mogła poznać szczegółowe podstawy wydanej decyzji;
(5) art. 4 ust. 2 oraz art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., poprzez pozbawienie skarżącej, która jest faktycznym opiekunem małoletniego K. M., prawa do uzyskania świadczenia wychowawczego, pomimo ponoszenia przez nią bieżących kosztów utrzymania dziecka oraz poprzez zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych;
(6) art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. w zw. z art. 8, art. 32, art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 20 i art. 27 ust. 3 Konwencji Praw Dziecka, poprzez ich błędną wykładnię, a zarazem nierówne traktowanie podmiotów oraz przyjęcie, że skarżąca nie należy do kręgu osób, którym przysługuje świadczenie wychowawcze na rzecz małoletniego K. M., wobec braku sprawowania "pieczy zastępczej", przy jednoczesnym sprawowaniu "bieżącej pieczy" na mocy ww. postanowienia Sądu, a w związku z tym przez przyjęcie, że skarżąca zobowiązana jest zwrócić nienależnie pobrane świadczenie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością jej uchylenia. Ponieważ analogicznymi wadami obarczona jest również decyzja organu
I instancji – decyzja ZUS z 6 września 2024 r., na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), należało uchylić również tą decyzję.
Przypominając podstawowe ramy prawne sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim
i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze, przysługuje, stosownie do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a; opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego; albo opiekunowi prawnemu dziecka; albo dyrektorowi domu pomocy społecznej; albo rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej; albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej [...].
Zgodnie z definicją legalną (art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.), pod pojęciem opiekuna faktycznego w rozumieniu ustawy należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 5 u.p.p.w.d., pojęcie dziecka, na użytek ustawy, obejmuje dziecku dziecko własne, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną, dziecko umieszczone w pieczy zastępczej lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle ust. 2 tego artykułu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2); świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5); świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6).
Bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest to, że skarżąca od 6 grudnia 2022 r. sprawuje faktyczną opiekę nad K. M., na podstawie powołanego wyżej postanowienia sądu rodzinnego, wydanego w trybie zarządzenia tymczasowego, którym powierzono skarżącej (oraz jej mężowi) wykonywanie bieżącej pieczy nad siedmiorgiem małoletnich dzieci, w tym nad K. M., upoważniając ich do podejmowania decyzji w sprawach małoletnich dzieci, dotyczących edukacji
i leczenia. Ponadto trzeba odnotować, że dzieci, których dotyczyło orzeczenie sądu (w tym K. M.) zostały umieszczone u skarżącej i jej męża jako rodzinie zastępczej, z dniem 11 sierpnia 2023 r., a więc już po upływie okresu świadczeniowego, którego dotyczy spór w rozpoznawanej sprawie (znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie Dyrektora PCPR w [...] z 5 lipca 2024 r., złożone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego).
Istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie opiera się na kwestii prawidłowej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., co rzutuje na kwalifikację świadczenia wypłaconego skarżącej jako nienależnie pobranego w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 6 u.p.p.w.d.
Organy oparły swoje rozstrzygnięcie na stanowisku, że skarżąca nie należy do kręgu osób, którym przysługuje świadczenie wychowawcze, gdyż skarżąca nie została ustanowiona opiekunem prawnym dziecka, ani nie umieszczono dziecka u skarżącej w rodzinie zastępczej. Powierzenie bieżącej pieczy nie stanowi o spełnieniu przesłanek ustawowych do nabycia prawa do świadczenia wychowawczego. W konsekwencji organ uznał wypłacone skarżącej świadczenie na dziecko K. M. za nienależnie pobrane. Ponieważ nie wskazano prawidłowej podstawy prawnej decyzji (o czym w dalszych wywodach decyzji), można jedynie domyślać się, że organy zastosowały art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Pozostałe przesłanki wymienione w art. 25 ust. 2 w oczywisty sposób nie wchodzą w grę w rozpoznawanej sprawie.
Stanowisko organów jest błędne, opiera się na niewłaściwej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., nie uwzględnia utrwalonego stanowiska sądów administracyjnych w kwestii prawidłowej interpretacji tych przepisów, biorącej pod uwagę również kontekst systemowy kontekst systemowy (w tym konstytucyjny
i prawnomiędzynarodowy) oraz celowościowy, a nie tylko brzmienie przywołanych regulacji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest już pogląd, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., wprowadzając ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego dla osób, którym sąd powszechny w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem narusza przepisy Konstytucji RP
i Konwencji o Prawach Dziecka. Do takiego rezultatu nie prowadzą natomiast wyniki wykładni funkcjonalnej pozwalające urzeczywistnić normy i wartości eksponowane w Konstytucji RP i Konwencji. W efekcie przepisy ustawy w sposób nierówny
i niedostateczny chronią prawa dzieci i ich rzeczywistych opiekunów, co nie powinno mieć miejsca w państwie prawa. Wobec tego wykładnia przepisów ustawy musi uwzględniać konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki.
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z kolei art. 72 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Zatem osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale Państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony, faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej, jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Ponadto odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem, narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Zróżnicowanie w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Wymogu tego nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. Pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego osób sprawujących bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy aktu stosowania prawa wydanego przez organy państwa, pozostaje w sprzeczności z celem przepisów ustawy i celem samego świadczenia wychowawczego. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji.
Interpretując i stosując przepisy polskiej ustawy należy również uwzględniać standard prawnomiędzynarodowy, wyznaczany w tym przypadku przepisami Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (ratyfikowana przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 30 kwietnia 1991 r.; Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526, ze zm.). W świetle art. 3 ust. 1 Konwencji, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Zgodnie z art. 20 ust. 1 Konwencji, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Stosownie zaś do art. 27 ust. 3 Konwencji, Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.
Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji, za nieuzasadnione należy uznać ustawowe wykluczenie możliwości przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem. Interpretując i stosując art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. należy uwzględnić przywołane wyżej przepisy art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji, uznając za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań.
Powyższe stanowisko, które skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela, zostało wyrażone w bardzo dużej liczbie orzeczeń sądów administracyjnych. Analiza orzecznictwa pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że doszło do wypracowania w tej mierze jednolitej, ugruntowanej linii orzeczniczej (por. przykładowo: wyroki NSA z: 1 sierpnia 2019 r., I OSK 203/19; 27 sierpnia 2019 r.,
I OSK 2707/17; 21 lipca 2022 r., I OSK 1620/19; 7 grudnia 2022 r., I OSK 420/20; wyroki WSA w Bydgoszczy z 8 lipca 2025 r., II SA/Bd 288/25 i 289/25; z 15 lipca 2025 r., II SA/Bd 194/25 i 195/25; wyroki WSA w Gliwicach z 4 października 2024 r., II SA/Gl 467/24; z 20 sierpnia 2025 r., II SA/Gl 585/25; wyrok WSA w Krakowie z
1 kwietnia 2025 r., III SA/Kr 1909/24; wyroki WSA w Lublinie z 18 czerwca 2025 r.,
II SA/Lu 205 i 206/25; wyroki WSA w Łodzi z 22 maja 2025 r., II SA/Łd 135/25; z 25 czerwca 2025 r., II SA/Łd 207/25; z 8 października 2025 r., II SA/Łd 483/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 29 października 2025 r., II SA/Rz 774/25; wyroki WSA w Warszawie z 13 marca 2025 r., I SA/Wa 1605/24; z 22 sierpnia 2025 r.. I SA/Wa 248/25; z 5 września 2025 r., I SA/Wa 247/25).
W świetle powyższych rozważań błędne jest stanowisko organów, jakoby skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K. M., nad którym – w okresie świadczeniowym, którego dotyczy rozpoznawana sprawa – sprawowała faktyczną opiekę na podstawie postanowienia sądu rodzinnego, powierzającego jej bieżącą pieczę. Prawidłowa wykładnia
i zastosowanie art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., z uwzględnieniem art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji, prowadzi do wniosku, że osoby takie jak skarżąca (w okolicznościach rozpoznawanej sprawy) spełniają ustawową przesłankę do nabycia prawa do świadczenia wychowawczego.
Konstatacja ta prowadzi do wniosku, że decyzje organów obydwu instancji w rozpoznawanej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Skoro skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na K. M., pozostającego w okresie świadczeniowym
(i później) pod jej bieżącą pieczą na mocy orzeczenia sądu rodzinnego, nie spełniła się przesłanka do kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Stanowi to wystarczającą przesłankę do ich uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a.
W ocenie Sądu konieczne jest zwrócenie uwagi na inne błędy popełnione przez organy w rozpoznawanej sprawie, tak aby w przyszłości organy nie popełniały podobnych uchybień.
W żadnej z decyzji organów wydanych w rozpoznawanej sprawie nie wskazano poprawnie podstawy prawnej decyzji. W decyzji ZUS z 6 września 2025 r. wskazano jako podstawę prawną art. 25 u.p.p.w.d., co jest w oczywisty sposób nieprawidłowe. Artykuł ten składa się z kilku jednostek redakcyjnych, różnego stopnia (ustępy, punkty). Poprawne wskazanie podstawy prawnej wymaga jej dokładnego określenia – w tym przypadku rozważany mógł być art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Z kolei w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS jako podstawy prawne wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. Nie jest to w żadnej mierze podstawa prawna do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. odsyła jedynie do stosowania przepisów Kodeksu w sprawach nieuregulowanych w ustawie pomocowej. Organy naruszyły zatem art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.
Uzasadnienie decyzji organu I instancji w rażący wręcz sposób uchybia wymogom prawidłowego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie sposób w nim znaleźć żadnego wskazania faktów, na których oparto rozstrzygnięcie i źródeł ustalenia tych faktów. Decyzja nie zawiera również żadnego uzasadnienia prawnego, bo za takie nie można uznać ogólnikowego wskazania na art. 25 u.p.p.w.d. (jako całość), bez przywołania konkretnych treści normatywnych i wyjaśnienia sposobu ich rozumienia. Podobnie wadliwie sformułowane jest uzasadnienie prawne decyzji Prezesa ZUS. Taki sposób sformułowania decyzji w sposób oczywisty narusza też podstawowe zasady postępowania administracyjnego – zasadę ochrony zaufania (art. 8), czy zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). Masowość spraw rozstrzyganych przez organy ZUS w sprawach świadczeń wychowawczych nie zwalnia z obowiązku stosowania podstawowych regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, wynikającego wprost z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.
Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z 23 czerwca 2025 r., jak i poprzedzającą ją decyzję ZUS z 6 września 2024 r.
Ponadto, skoro prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. prowadzą do wniosku, że skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia, nie ziściły się przesłanki do uznania, że pobrane przez skarżącą świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 1
i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., zatem wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w tym przedmiocie należało umorzyć w oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.