II SA/LU 492/24

II SA/Lu 492/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 12, art. 107 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 75 par. 2, art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/40/204/2024 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Lu [...]
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. K. (strona, skarżący) od decyzji Burmistrza T. z 5 marca 2024 r. o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Pismem z 19 stycznia 2024 r., strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o przyznanie pomocy finansowej z programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu".
Organ po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalił, że zainteresowany wychowuje wraz z żoną czworo dzieci, przy czym członkowie rodziny są zdrowi i nie występują problemy wychowawcze. Żona strony - P. K. nie pracuje i zajmuje się domem oraz wychowywaniem dzieci, podczas gdy jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, tj. pizzerię w miejscowości G.. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym z zamontowaną fotowoltaiką. Dom ogrzewany jest pelletem, posadowiony jest na działce o powierzchni 652 metrów kwadratowych. W ostatnich latach został ogrodzony, a podwórko wokół niego zostało wybrukowane. Wnioskodawca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego w 1/2, a zarazem jego jedynym użytkownikiem. Na dochód rodziny składają się m. in. zasiłki rodzinne w wysokości 726,00 zł, dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 3178,71 zł rocznie (w 2022 r.) oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 248,78 zł. Ustalono, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wynosi 206,61 zł, przy czym wliczając do dochodu jego rodziny przyznane mu świadczenie wychowawcze, dochód wynosi 739,95 zł na osobę miesięcznie. Z obserwacji, poczynionych przez pracowników socjalnych wynikało, iż pomimo deklarowanych, niskich dochodów, rodzina zainteresowanego bardzo dobrze funkcjonuje w środowisku i jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową. Okoliczność przeprowadzenia przez stronę remontów wokół domu miała świadczyć o tym, iż posiada on znaczne środki finansowe, a deklarowane przez niego dochody nie odzwierciedlają jego znacznie wyższych dochodów faktycznych.
W konsekwencji, organ odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia w drodze decyzji z 5 marca 2024 r.
Rozpoznając odwołanie strony od decyzji - Burmistrza - Samorządowe Kolegium Odwoławcze przede wszystkim zwróciło uwagę na interpretację art. 12 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm., "u.p.s."). Zgodnie z ww. przepisem, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przy czym dysproporcja pomiędzy deklarowaną wysokością dochodu, a rzeczywistą sytuacją majątkową ma być tego typu, że osoba jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe.
W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy organ wskazał, że pomimo deklarowanego przez stronę niskiego dochodu na osobę w rodzinie, jest ona osobą, która bardzo dobrze funkcjonuje w swoim środowisku. Jak wskazał to sam wnioskodawca w ostatnich latach przeprowadził liczne remonty domu, które wymagały znacznych nakładów finansowych. Dodatkowo, prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód, pomimo wcześniejszych strat finansowych, spowodowanych pandemią koronawirusa i związanymi z nią obostrzeniami w prowadzeniu lokali gastronomicznych. Organ podkreślił, iż zarówno strona, jak i żona oraz dzieci są osobami zdrowymi, a co za tym idzie nie muszą ponosić kosztów zakupu leków oraz systematycznych wizyt lekarskich. Według organu rodzina strony jest w stanie we własnym zakresie utrzymać się, bez pomocy ze strony organów państwa. Pomoc społeczna jest bowiem skierowana w pierwszej kolejności do osób, które nie mogą we własnym zakresie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej, spowodowanej chorobami, niepełnosprawnością lub długotrwałym bezrobociem.
Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, "k.p.a."), poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego - co skutkowało uznaniem, że w sprawie znajdują zastosowanie przesłanki z art. 12 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm.);
- art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także brak odniesienia się do zarzutów wskazanych w odwołaniu;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji, podczas gdy organ powinien decyzję organu pierwszej instancji uchylić i orzec co do istoty sprawy albo ją uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia;
- art. 12 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny strony, wskazująca, że rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe - pomimo tego, że okoliczności te w sprawie nie zaszły;
- art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie poprzez nieprzyznanie rodzinie strony świadczenia, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, pomimo wystąpienia ustawowych przesłanek pozytywnych i braku wystąpienia przesłanek negatywnych do jego przyznania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, "p.p.s.a."), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Zdaniem Sądu należy mieć na uwadze, iż współpraca strony skarżącej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jak i również na aktywnej postawie skarżącego zmierzającej do jej przezwyciężenia.
Według Sądu organy w przeprowadzonym postępowaniu zasadnie dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez stronę skarżącą dochodami, a jej rzeczywistymi możliwościami majątkowymi. Wynika to bowiem z faktu, że skarżący oprócz wydatków na utrzymanie rodziny dokonuje prac około domowych (nawet rozciągniętych w czasie) gdzie suma wydatków strony skarżącej przekracza kwotę wynikającą z jej oświadczenia. Ponadto strona prowadzi działalność gospodarczą, pomimo deklarowanych niskich wpływów z jej prowadzenia.
Zdaniem Sądu, organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej strony skarżącej, a skarżący powinien współpracować z organem w ustalaniu tych okoliczności. W niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że skarżący nie współpracuje z organami w celu ustalenia sytuacji dochodowej. Jednak w zestawieniu przedstawionych dochodów rodziny w porównaniu z jej wydatkami nasuwa się uzasadniona wątpliwość o dysponowaniu środkami większymi niż deklarowane.
Ubocznie należy nadmienić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22).
Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, organy dysponują różnymi środkami prawnymi. Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo, organy dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej strony skarżącej, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania wydatków, ustalić, czy skarżący podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Organy powinny przede wszystkim dążyć do ustalenia źródeł dochodu oraz finansowania opłat dokonywanych przez skarżącego. Dokonując ustaleń faktycznych, powinny rozważyć zastosowanie art. 75 § 2 k.p.a. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącego, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s.
Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżący musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1628/21). Podkreślić należy, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 października 2022 r., II SA/Gl 1629/21).
W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że strona skarżąca prowadząc wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i czworgiem dzieci nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. O ile – jak to już zaznaczono – nie można przypisać stronie skarżącej bierności we współpracy z organem społecznym to biorąc pod uwagę dokonane przez organy ustalenia nie można przyjąć, że strona i jej rodzina znajduje się w sytuacji trudnej, której nie może rozwiązać własnymi siłami. Co więcej z akt sprawy wynika, że skarżący radzi sobie w ramach własnej działalności z uzyskiwaniem dochodów pozwalających na funkcjonowanie rodziny bez potrzeby ubiegania się o wsparcie państwa i uzyskanie wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze zacytowany powyżej art. 12 u.p.s. - w ocenie Sądu - ogół okoliczności tej sprawy wskazuje, że organy były uprawnione do zastosowania tego przepisu i w oparciu o tę podstawę prawną, były też uprawnione do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia. Jak wyżej wskazano, organ pomocy społecznej (MOPS w T.) w oparciu o wyliczenia stwierdził dysproporcje, o których mowa jest w cytowanym przepisie. Jak wskazał organ, na dochód rodziny składają się między innymi zasiłki rodzinne w wysokości 726 zł, dochód z działalności gospodarczej w 2022 r. (3178,71 zł). Dochód na członka rodziny skarżącego po dodaniu świadczenia wychowawczego wyniósł 739,95 zł. Organ miał na względzie to, że strona korzystała przy tym w odniesieniu do zamieszkiwanego domu z programu "czyste powietrze" (dofinansowanie w wysokości 90 %), a w okresie pandemii Covid-19 prowadzona przez stronę działalność (pizzeria) przynosiła straty. Strona wskazała również, że korzystała z udzielonego przez bank kredytu.
Zdaniem Sądu biorąc pod uwagę chociażby doświadczenie życiowe i zestawiając deklarowane (wykazane) dochody strony z uwzględnieniem chociażby realiów współczesnych cen żywności, środków czystości, leków, odzieży, połączeń telefonicznych, transportu, nie pozwala uznać tej kwoty wykazanych dochodów za realną (rzeczywistą) w niniejszej sprawie (uwzględniając koszty utrzymania domu i wykonania nawet rozciągniętych w czasie i przy wsparciu dofinansowaniem ze strony państwa prac przy domu np.: ogrodzenie, wybrukowanie koło domu, instalacja fotowoltaiki). Zatem przyjąć trzeba, że niewątpliwie skarżący dysponuje dodatkowymi wpływami pieniężnymi. Z całą pewnością bowiem takie prace jak wykonanie ogrodzenia, czy wybrukowanie terenu działki, musiały zostać sfinansowane z funduszy własnych skarżącego, a nie z dofinansowań publicznych. Skoro strona uzyskuje dodatkowe wpływy to już sam ten fakt jednoznacznie dowodzi, że skarżący jest w stanie, wykorzystując własne zasoby, przezwyciężać swoją trudną sytuację życiową. Fakt, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a nadto ponosi pełne koszty codziennego życia rodziny, przy uwzględnieniu tego, że uzyskuje on regularne wsparcie w postaci świadczeń od państwa – pozwalał organom odmówić przyznania skarżącemu oczekiwanego świadczenia na zakup żywności.
Zdaniem Sądu z ustaleń poczynionych przez organy wynika, że możliwe jest funkcjonowanie strony skarżącej bez wsparcia z pomocy społecznej uwzględniając chociażby okoliczność, iż skarżący swoje potrzeby jest w stanie sam zaspokajać. Jak wskazano sytuacja dochodowa strony i możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji przy pomocy własnych zasobów (mając na uwadze możliwość dysponowania środkami nie wykazanymi organowi), były wystraczające do zasadnej odmowy przyznania oczekiwanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.