II SA/KE 521/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Kielcach uchylił decyzję ZUS o uchyleniu świadczenia wychowawczego, uznając, że organ nie ustalił prawidłowo, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Skarżąca E. Z. zaskarżyła decyzję Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia wychowawczego. ZUS uchylił świadczenie, ponieważ skarżąca nie dostarczyła dokumentów potwierdzających wyłączną lub naprzemienną opiekę nad dzieckiem, mimo że ojciec dziecka również złożył wniosek. WSA uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie ustaliły prawidłowo, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, a także błędnie zastosowały przepisy prawa materialnego i proceduralnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego dla E. Z. na dziecko. Problem wyniknął, gdy oboje rodzice złożyli wnioski o świadczenie. ZUS uchylił świadczenie matce, argumentując brakiem dostarczenia dokumentów potwierdzających wyłączną lub naprzemienną opiekę nad dzieckiem, mimo że ojciec dziecka również złożył wniosek. Skarżąca zarzuciła organom niewłaściwą wykładnię postanowienia sądu o zabezpieczeniu alimentów, odmowę rozpoznania istoty sprawy oraz obrazę prawa materialnego. Sąd uznał, że organy administracji nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych, aby prawidłowo rozstrzygnąć sprawę. W szczególności, nie ustalono, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a także błędnie zastosowano przepisy dotyczące uzupełniania wniosku (art. 19 ustawy) oraz uchylenia świadczenia (art. 27 ustawy). WSA podkreślił, że organ powinien był ustalić faktyczną opiekę nad dzieckiem, uwzględniając m.in. postanowienie sądu o zabezpieczeniu alimentów, które wskazywało na konflikt rodziców i opiekę matki. Sąd uchylił obie decyzje, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy i ustalenie, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nieprawidłowo uchylił prawo do świadczenia, ponieważ nie poczynił wystarczających ustaleń faktycznych w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodziców, a także błędnie zastosował przepisy prawa materialnego i proceduralnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji miały obowiązek ustalić, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, zwłaszcza w sytuacji konfliktu rodziców i toczącego się postępowania rozwodowego. Brak takich ustaleń oraz błędne zastosowanie przepisów stanowiło podstawę do uchylenia decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
u.p.w.d. art. 22
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie wypłaca się temu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku złożenia wniosku przez drugiego rodzica, organ ustala, kto sprawuje opiekę, w tym poprzez wywiad środowiskowy.
u.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
u.p.w.d. art. 27 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Podstawa do zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej, nienależnego pobrania świadczenia lub innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia.
p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżoną decyzję.
Pomocnicze
u.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej nad dzieckiem rozwiedzionych rodziców, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującej kwoty.
u.p.w.d. art. 15 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Organ może zwrócić się o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
u.p.w.d. art. 19
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepis reguluje czynności wstępne organu przed merytorycznym rozpatrzeniem wniosku, w tym możliwość pozostawienia wniosku bez rozpoznania w przypadku nieuzupełnienia go w terminie.
u.p.w.d. art. 23 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba otrzymująca świadczenie odmówiła udzielenia lub nie udzieliła w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia.
u.p.w.d. art. 25 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicje przypadków nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 134 § ust. 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi ani podstawą prawną.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania przez organy w celu zaspokojenia słusznych interesów obywateli.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do załatwienia sprawy na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie ustaliły prawidłowo, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Organy błędnie zastosowały art. 19 ustawy, który nie może być podstawą do uchylenia już przyznanego świadczenia. Organy błędnie zastosowały art. 23 ust. 2 ustawy, który dotyczy wstrzymania wypłaty, a nie uchylenia świadczenia. Organy nie odniosły się do postanowienia sądu o zabezpieczeniu alimentów, które mogło mieć znaczenie dla ustalenia opieki. Decyzje organów nie zawierały wystarczającego uzasadnienia i nie wyjaśniały podstawy prawnej rozstrzygnięcia w powiązaniu ze stanem faktycznym.
Godne uwagi sformułowania
Organy nie poczyniły bowiem ustaleń wystarczających dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie właściwie zastosowanego przepisu prawa materialnego. Przepis ten reguluje bowiem czynności wstępne organu poprzedzające merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego i ma zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek został złożony nieprawidłowo... Nawet przy założeniu, że wezwanie z 13 lutego 2024 r. miało faktycznie na celu wyjaśnienie okoliczności, o jakich mowa w przywołanych wyżej: art. 22 zdanie trzecie w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, to brak udzielenia odpowiedzi na to wezwanie nie mógł stanowić podstawy do uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia... Podstawę prawną do uchylenia lub zmiany świadczenia wychowawczego stanowi art. 27 ust. 1 ustawy, którego nie przywołuje jednak żaden z organów. Całkowicie pominął organ zatem to, że przedmiotem decyzji objętej odwołaniem nie było wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego lecz jego uchylenie, a co za tym idzie art. 23 ust. 2 ustawy nie miał zastosowania.
Skład orzekający
Sylwester Miziołek
przewodniczący
Renata Detka
sprawozdawca
Jacek Kuza
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania prawa do świadczenia wychowawczego w przypadku złożenia wniosków przez oboje rodziców, prawidłowego stosowania przepisów proceduralnych i materialnych przez organy ZUS, a także znaczenia postanowień sądu rodzinnego dla rozstrzygnięć administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu wniosków o świadczenie wychowawcze i konieczności ustalenia faktycznej opieki nad dzieckiem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, a jej rozstrzygnięcie pokazuje typowe błędy popełniane przez organy administracji, co jest cenne dla prawników i obywateli.
“ZUS uchylił świadczenie wychowawcze. Sąd: Błąd proceduralny i brak ustaleń!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ke 521/24 - Wyrok WSA w Kielcach Data orzeczenia 2024-12-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-10-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Sędziowie Jacek Kuza Renata Detka /sprawozdawca/ Sylwester Miziołek /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 421 art. 15 ust. 2, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 27 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 25 ust. 2, art. 15 ust. 1 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r., [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Uzasadnienie Decyzją z 9 sierpnia 2024 r., [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS po rozpatrzeniu odwołania E. Z., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 kwietnia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko E. Z.. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421), zwanej dalej ustawą, i ustalił, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres świadczeniowy [...] zgłosili oboje rodzice. E. Z. zgłosiła wniosek jako pierwsza 2 lutego 2023 r. i świadczenie zostało przyznane zgodnie z nim w pełnej wysokości 22 lutego 2023 r. Ojciec dziecka – M. Z. – zgłosił wniosek 10 stycznia 2024 r. W związku ze złożeniem wniosków od dwóch osób uprawnionych konieczne było, by ZUS wezwał wnioskodawców do dostarczenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Organ wyjaśnił, że w przypadku złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze przez oboje rodziców świadczenie to przyznaje się i wypłaca temu z rodziców, który faktycznie sprawuje nad dzieckiem opiekę. Z uwagi na brak odpowiedzi E. Z., ZUS zaskarżoną decyzją z 18 kwietnia 2024 r. uchylił przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. tj. od miesiąca, w którym wniosek o świadczenie zgłosił drugi rodzic. Organ przytoczył treść art. 23 ust. 2 ustawy, a jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 ustawy. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze E. Z. zaskarżyła decyzję z 9 sierpnia 2024 r. w całości zarzucając: - sprzeczność ustaleń faktycznych sprawy z treścią zgromadzonego w niej materiału dowodowego poprzez niewłaściwą wykładnię treści postanowienia Sądu Okręgowego w K., Wydziału I Cywilnego z 16 lutego 2023 r. w sprawie IC [...], którym na czas trwania postępowania w sprawie o rozwód udzielono zabezpieczenia alimentów poprzez zobowiązanie M. Z. do zapłaty na rzecz E. Z. kwoty po [...] zł miesięcznie do rąk matki małoletniego – E. Z. z góry do 10 dnia każdego miesiąca, - odmowę rozpoznania istoty sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego z powodu braku odpowiedzi na wezwanie ZUS z 13 lutego 2024 r., które w swej treści zawierało jedynie pouczenie o rygorze pozostawienia wniosku bez rozpoznania, a nie zaś o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego w przypadku braku ewentualnego braku odpowiedzi, - obrazę prawa materialnego tj. art. 23 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w jej następstwie wadliwe ustalenie, że brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie z 13 lutego 2024 r. stanowił podstawę do uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że rodzice małoletniego pozostają w faktycznej separacji. Od 2022 r. przed Sądem Okręgowym w K. prowadzone jest postępowanie w sprawie o rozwód. Ponieważ skarżąca wraz z małoletnim synem opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania oczywistym jest, że to ona, a nie ojciec dziecka, sprawuje opiekę nad chłopcem i m.in. z tego powodu – jako przedstawicielka ustawowa E. Z. – już w odpowiedzi na pozew złożyła wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia dotyczący zaspokajania kosztów utrzymania syna. Postanowieniem z 16 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy uwzględnił wniosek i udzielił zabezpieczenia poprzez zobowiązanie M. Z. do zapłaty alimentów w kwocie po [...] zł miesięcznie. Już tylko z tego powodu oczywistym pozostaje, że to skarżąca sprawuje opiekę faktyczną nad małoletnim. Gdyby było inaczej, to nie M. Z. lecz E. Z. zostałaby zobowiązana do zapłaty alimentów, gdyż to przy niej zamieszkuje jedyne wspólne dziecko stron. Ponadto skarżąca zarzuciła, że w uzasadnieniu decyzji wskazano, że ponieważ nie odpowiedziała na wezwanie ZUS z 13 lutego 2024 r., to słusznie uchylono prawo do świadczenia wychowawczego za pierwsze pięć miesięcy 2024 r. Tymczasem dokument ten "za podstawę prawną żądania wyjaśnienia zawierał art. 19 ustawy", a ponadto pouczenie o tym, że w przypadku braku uzupełnienia wniosku w terminie zostanie on pozostawiony bez rozpoznania. Tego samego rodzaju rygor zawiera art. 19 ust. 2 ustawy, lecz nie ma to nic wspólnego z prawem organu do uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Organ nigdy nie pouczył skarżącej o tym, że brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie może wywołać skutek w postaci uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Krytyki nie wytrzymuje również przyjęcie za podstawę materialno-prawną art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi wyłącznie o wstrzymaniu wypłaty świadczenia jeżeli osoba otrzymująca świadczenie odmówiła udzielenia lub nie udzieliła w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. Regulacja ta nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ w odpowiedzi na skargę, zaś strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się tego rodzaju naruszeń prawa, które skutkować musiały uchyleniem obu podjętych decyzji. Orzekające w sprawie organy nie poczyniły bowiem ustaleń wystarczających dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie właściwie zastosowanego przepisu prawa materialnego. Jak wynika z akt sprawy, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. świadczenie wychowawcze na małoletniego E. Z. zostało przyznane i wypłacane na rzecz matki E. Z. na podstawie jej wniosku z 2 lutego 2023 r. 10 stycznia 2024 r. wniosek o to samo świadczenie złożył ojciec dziecka M. Z.. Kwestie zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko reguluje art. 22 ustawy. Zgodnie z jego treścią w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Nie ulega wątpliwości, że w stanie rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją, o jakiej mowa w zdaniu trzecim zacytowanego przepisu. Obowiązkiem organu było zatem ustalenie, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnim. Przy dokonywaniu tego ustalenia organ winien uwzględnić treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, wedle którego świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ten ostatni przepis reguluje zaś sytuację, w której dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W takim przypadku, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Skoro zatem w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego przez matkę E. Z., ojciec dziecka M. Z. także złożył wniosek o przyznanie tego prawa, organ winien w pierwszym rzędzie ustalić, z którym rodzicem dziecko zamieszkuje, który rodzic sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę, a jeśli oboje rodzice tę opiekę sprawują, czy jest nią opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy. Powyższe ustalenia mogły być dokonane na podstawie wyjaśnień uzyskanych od rodziców dziecka, stosownych dokumentów, a w razie sprzeczności bądź niejasności tych dowodów - na podstawie wywiadu środowiskowego, o jakim mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Z akt wynika, że wezwaniem z 13 lutego 2024 r. ZUS zwrócił się do skarżącej o uzupełnienie wniosku przez dostarczenie dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem, a w razie braku takiego dokumentu, do złożenia pisemnego oświadczenia wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. Jako podstawę prawną takiego działania organ wskazał art. 19 ustawy zastrzegając, że w razie nieuzupełnienia wniosku, zostanie on pozostawiony bez rozpatrzenia. Takie samo wezwanie skierowane zostało również do ojca dziecka M. Z., co wynika z akt dotyczących rozpoznania jego wniosku z 10 stycznia 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego. Powołując się na niewykonanie przez skarżącą opisanego wyżej wezwania, ZUS wydał decyzję o uchyleniu przyznanego jej świadczenia, utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Prezesa ZUS. Przede wszystkim należy wskazać, że art. 19 ustawy nie mógł być podstawą do uzupełnienia wniosku w sytuacji, gdy świadczenie wychowawcze było już przyznane i wypłacane skarżącej od czerwca 2023 r. Przepis ten reguluje bowiem czynności wstępne organu poprzedzające merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego i ma zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek został złożony nieprawidłowo (art. 19 ust. 1) lub bez wymaganych dokumentów (art. 19 ust. 2). W obu przypadkach wniosek nieuzupełniony pozostawia się bez rozpoznania, co oznacza, że nie dochodzi do jego merytorycznego rozpatrzenia. W sytuacji, gdy świadczenie już zostało przyznane, tak jak w tym przypadku, organ wadliwie wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku w oparciu art. 19 ustawy. Nawet przy założeniu, że wezwanie z 13 lutego 2024 r. miało faktycznie na celu wyjaśnienie okoliczności, o jakich mowa w przywołanych wyżej: art. 22 zdanie trzecie w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, to brak udzielenia odpowiedzi na to wezwanie nie mógł stanowić podstawy do uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia w sytuacji, gdy żaden z orzekających w tej sprawie organów nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. Tymczasem już przed wydaniem decyzji z 18 kwietnia 2024 r. organ miał wiedzę, że rodzice małoletniego są w trakcie sprawy rozwodowej i nie mieszkają razem. Wynika to z pisma ojca dziecka M. Z. z 4 marca 2024 r., stanowiącego odpowiedź na skierowane do niego wezwanie z 13 lutego 2024 r. (pismo znajduje się w aktach dotyczących rozstrzygnięcia wniosku M. Z. o przyznanie świadczenia wychowawczego). W ocenie ojca dziecka, rodzice sprawują nad synem opiekę naprzemienną, niewynikającą jednak z orzeczenia sądu. Wydając decyzję uchylającą świadczenie przyznane matce organ nie ocenił tego dowodu (złożonego wprawdzie w sprawie z wniosku M. Z., lecz mającego znaczenie także dla sprawy, w której wydane zostały kontrolowane przez Sąd decyzje), a przede wszystkim nie ustalił, w jaki sposób rodzice sprawują opiekę nad dzieckiem. Podstawę prawną do uchylenia lub zmiany świadczenia wychowawczego stanowi art. 27 ust. 1 ustawy, którego nie przywołuje jednak żaden z organów. Zgodnie z jego treścią, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W decyzji z 18 kwietnia 2024 r. mowa jest wprawdzie o tym, że organ uznał świadczenie za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 ustawy, jednak nie wiadomo, jakie motywy i jaki sposób rozumowania doprowadził organ do takiego wniosku. Organ nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, nie wskazał nawet, o który przypadek świadczenia nienależnego chodzi, gdyż art. 25 ust. 2 zawiera aktualnie 3 jednostki redakcyjne, które definiują nienależnie pobrane świadczenie: - świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 25 ust. 2 pkt 2); - świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 25 ust. 2 pkt 5); - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6). Z treści decyzji wydanej przez ZUS wynika w zasadzie tylko tyle, że przyznane skarżącej świadczenie zostaje uchylone, gdyż nie dostarczyła w terminie, wyznaczonym wezwaniem z 13 lutego 2024 r., dokumentów (nie złożyła wyjaśnień) dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem oraz, że świadczenie pobrane przez nią od 1 stycznia 2024 r. jest nienależne. Wydając decyzję objętą skargą, Prezes ZUS dysponował już odpisem postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 16 lutego 2023 r. w sprawie IC [...] z powództwa M. Z. o rozwód, w którym na czas trwania postępowania rozwodowego Sąd udzielił zabezpieczenia kosztów utrzymania syna stron w ten sposób, że zobowiązał M. Z. do zapłaty na rzecz małoletniego E. Z. alimentów w kwotach po [...] zł miesięcznie, płatnych do rąk matki E. Z.. Postanowienie to skarżąca przedłożyła wraz z odwołaniem oraz z oświadczeniem, że sprawuje wyłączną opiekę nad synem, który zamieszkuje razem z nią. Pomimo takich dowodów, świadczących o istniejącym między rodzicami dziecka konflikcie i sporze co do tego, które z nich sprawuje opiekę nad synem, organ utrzymał w mocy decyzję ZUS z 18 kwietnia 2024 r., nie odnosząc się w ogóle do treści odwołania, złożonych przez skarżącą oświadczenia i postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 16 lutego 2023 r., a przede wszystkim nie wyprowadzając z tych dowodów żadnych wniosków w zakresie konieczności poczynienia ustaleń co do tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. Podobnie jak w decyzji z 18 kwietnia 2024 r., Prezes ZUS nie dostrzegł art. 27 ustawy, będącego jedyną podstawą materialnoprawną uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego, przywołał natomiast art. 23 ust. 2, na podstawie którego wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba otrzymująca to świadczenie odmówiła udzielenia lub nie udzieliła w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 15 ust. 1, lub nie udzieliła podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Całkowicie pominął organ zatem to, że przedmiotem decyzji objętej odwołaniem nie było wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego lecz jego uchylenie, a co za tym idzie art. 23 ust. 2 ustawy nie miał zastosowania. Podsumowując, oba orzekające w sprawie organy naruszyły w zasadzie wszystkie przywołane przez siebie przepisy prawa materialnego, a także przepisy k.p.a. (stosowane w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy). W szczególności, sprzecznie z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. organy nie dokonały żadnych ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście mających zastosowanie przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 zdanie trzecie w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 27 ustawy. Decyzja ZUS z 18 kwietnia 2024 r. oraz zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z 9 sierpnia 2024 r. nie zawierają wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wskazano jedynie przepisy ustawy (przy czym każdy z organów powołał się na inne regulacje), jednak nie zostały one powiązane ze stanem faktycznym rozpoznawanego przypadku, ustalonym zresztą w niewystarczającym zakresie. Decyzje te nie przedstawiają także zrozumiałej argumentacji wyjaśniającej stronie zasadność przesłanek, którymi oba organy kierowały się przy załatwieniu sprawy. W świetle zgromadzonej dokumentacji nie było podstaw do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego, czym naruszone zostały powołane wyżej przepisy prawa materialnego poprzez co najmniej przedwczesne ich zastosowanie. Ta sama uwaga dotyczy art. 25 ust. 2 ustawy, na który wskazał organ w decyzji z 18 kwietnia 2024 r. Co się zaś tyczy art. 23 ust. 2 ustawy, powołanego przez Prezesa ZUS, to przepis ten – jak podkreślono już wyżej - nie miał zastosowania w kontrolowanym przypadku. Naruszenia te niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność uchylenia przez Sąd obu zapadłych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali przede wszystkim, który z rodziców od 1 stycznia 2024 r. sprawował opiekę nad małoletnim E. Z. w rozumieniu art. 22 zdanie trzecie w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. W zależności od tych ustaleń organ wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze, że w sprawie z wniosku M. Z. ZUS przyznał świadczenie wychowawcze ojcu dziecka za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI