II SA/Gd 751/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-10-26
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychpostępowanie administracyjnewywiad środowiskowyzakres opiekirezygnacja z zatrudnienia

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niewystarczających ustaleń dotyczących zakresu opieki nad matką.

Skarżący domagał się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, jednak organy administracji odmówiły, uznając, że zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia pracy zarobkowej. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na istotne braki w postępowaniu wyjaśniającym, w szczególności dotyczące zakresu faktycznej opieki i związku przyczynowego z rezygnacją z zatrudnienia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, który sprawował opiekę nad swoją matką. Organy administracji uznały, że zakres opieki nad matką, która wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu, nie był na tyle rozległy, aby uzasadniać rezygnację z pracy zarobkowej. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując na błędną interpretację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niewystarczające ustalenie stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy było wadliwe. Sąd podkreślił, że kluczowe dla sprawy było dokładne ustalenie zakresu faktycznej opieki nad matką, czasu jej poświęcanego oraz związku przyczynowo-skutkowego między tą opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Sąd wskazał na braki w wywiadzie środowiskowym, który nie pozwolił na precyzyjne określenie potrzeb osoby niepełnosprawnej i skali zaangażowania opiekuna, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nakazał organom ponowne, prawidłowe rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wiążącej oceny prawnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie zostało to jednoznacznie ustalone z powodu wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przez organy administracji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie zebrały wystarczających dowodów, aby ocenić rzeczywisty zakres opieki i jego wpływ na możliwość podjęcia pracy przez skarżącego. Kluczowe było ustalenie, czy opieka wymagała stałej dyspozycyjności i czy wykluczała jakąkolwiek aktywność zawodową.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie sprawującej opiekę, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, dotyczący momentu powstania niepełnosprawności, został pominięty w ocenie sprawy ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 7a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

k.p.a. art. 138

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.w.s.p.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewystarczające ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji, w szczególności zakresu opieki nad matką i związku przyczynowego z rezygnacją z pracy. Lakoniczność i braki wywiadu środowiskowego.

Godne uwagi sformułowania

Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Stan matki skarżącego nie wymaga rezygnacji z pracy ani niepodejmowania zatrudnienia chociażby w ograniczonym zakresie, gdyż rozmiar obowiązków związanych z opieką nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia i nie wymaga jego pełnej dyspozycyjności.

Skład orzekający

Justyna Dudek-Sienkiewicz

sprawozdawca

Magdalena Dobek-Rak

przewodniczący

Wojciech Wycichowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie stanu faktycznego w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, wymogi postępowania wyjaśniającego, ocena zakresu opieki i związku przyczynowego z rezygnacją z pracy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego i jego matki; kluczowe są ustalenia faktyczne w każdej indywidualnej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, ale pokazuje, jak ważne są szczegółowe ustalenia faktyczne i jak błędy proceduralne mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie. Jest to przykład praktycznego zastosowania prawa administracyjnego.

Czy opieka nad matką naprawdę uniemożliwia pracę? Sąd wskazuje na błędy urzędników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 751/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Asesor WSA Wojciech Wycichowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO.421.403.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Skarga M. A. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 25 maja 2022 r. nr SKO.421.403.2022 wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
W dniu 21 marca 2021 r. skarżący złożył do Burmistrza Miasta Człuchowa wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – B. A.
Burmistrz Miasta Człuchowa decyzją z dnia 20 kwietnia 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, powołując się na negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą.
Burmistrz ustalił, że orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 28 lutego 1980 r. B. A., urodzona w 1952 r., została zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. Z orzeczenia wynika nadto, że inwalidztwo jest trwałe i że schorzenie czyni badaną całkowicie niezdolną do pracy, wymagającą opieki innej osoby. Organ podkreślił, że na orzeczeniu nie ma informacji, od kiedy powstała niepełnosprawność B. A. Organ ustalił też, że skarżący nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ani zasiłku dla opiekuna, a do 20 marca 2022 r. był zarejestrowany w PUP w Człuchowie z prawem do zasiłku. Wcześniej, do dnia 31 stycznia 2021 r. był zatrudniony, a do 25 stycznia 2022 r. pobierał świadczenie rehabilitacyjne. M. A. ze swoją rodziną mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która jest rozwódką, a od 43 lat porusza się na wózku inwalidzkim, wychodzi z domu przy pomocy innych osób. Z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu.
W ocenie Burmistrza nie została spełniona konieczna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, że Trybunał Konstytucyjny uznał przepis ten za sprzeczny z Konstytucją RP.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 25 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Choć niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy nie mogło stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania tego świadczenia, jednak, zdaniem Kolegium, nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie tego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy. Brak jest bowiem związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką a rezygnacją przez niego z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem.
Kolegium wyjaśniło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 kwietnia 2022 r. wynika, że matka wnioskodawcy jest osobą niewątpliwie schorowaną i wymaga pomocy w życiu codziennym. Ma ona ograniczone możliwości w poruszaniu z uwagi na inwalidztwo związane z niedowładem nóg i potrzebuje pomocy syna. Zakres działań opiekuńczych syna nad matką sprowadza się jednak przede wszystkim do pomocy w utrzymaniu domu, obejmuje sprzątanie, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu, pomoc przy czynnościach higienicznych. Zakres opieki i rodzaj czynności uznanych przez stronę za opiekuńcze, mimo niewątpliwych potrzeb niepełnosprawnej, nie odbiega jednak zdaniem Kolegium od przeciętnego zakresu wsparcia członków rodziny w normalnych warunkach życiowych. W przekonaniu Kolegium stan matki skarżącego nie wymaga rezygnacji z pracy ani niepodejmowania zatrudnienia chociażby w ograniczonym zakresie, gdyż rozmiar obowiązków związanych z opieką nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia i nie wymaga jego pełnej dyspozycyjności. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie czy robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo w ramach jednego gospodarstwa domowego.
Skarżący od wielu lat zajmuje się matką i jej pomaga, pomoc tę świadczył jednak również w okresie zatrudnienia, które trwało do 2021 r., od tego czasu skarżący nie pracuje w związku z własnymi problemami zdrowotnymi. W ocenie Kolegium, przy właściwej organizacji, strona może pogodzić aktywność zawodową z wymogami opieki.
We wniesionej do Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji względnie o ich zmianę i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucił organowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 11, art. 12 § 1, art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a." poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, w sposób dowolny, bez oparcia się na konkretnej normie prawnej i wbrew faktycznemu stanowi sprawy.
2. przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez dowolne zinterpretowanie tej normy.
3. art. 136 i 138 k.p.a.
Skarżący podniósł, że jego matka wymaga stałej pomocy i opieki przez 24 godziny na dobę, co zostało potwierdzone również przez pracownika socjalnego w sporządzonym 6 kwietnia 2022 r. wywiadzie środowiskowym. W sytuacji, gdy Kolegium przy rozpatrywaniu odwołania powzięło wątpliwości co do sposobu sprawowania stałej i osobistej opieki nad matką, podczas gdy sposób sprawowania opieki nie budził zastrzeżeń i uwag organu pierwszej instancji, powinno było uchylić decyzję organu I instancji i nakazać ponowne ustalenie, w jaki sposób opieka jest sprawowana.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.
Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.
W rozpoznawanej sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, który w ocenie Kolegium nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącego bowiem nie wymaga stałej dyspozycyjności z jego strony. W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia z urzędu twierdzeń strony postępowania co do kluczowej dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej nad matką), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym.
Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy.
Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.
W niniejszej sprawie, postępowanie przeprowadzone przez Kolegium nie odpowiada wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanej w sprawie decyzji organu odwoławczego.
W ocenie Sądu przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy nie pozwala na ustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, pozostawiając niewyjaśnione wątpliwości co do stanu faktycznego. Wynika z niego, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego sprowadza się do pomocy niepełnosprawnej matce w przygotowaniu posiłków, praniu, robieniu zakupów, sprzątaniu, dbaniu o higienę osobistą, pomocy w umawianiu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich. Czynności te pozwalały Kolegium uznać, że zakres opieki obejmuje właściwie tylko czynności dnia codziennego, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą być wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo. Jednocześnie pracownik socjalny stwierdził, że schorzenia matki skarżącego uniemożliwiają jej samodzielne funkcjonowanie i wymaga ona całodobowej opieki, co jednak nie zostało uszczegółowione poprzez przedstawienie choćby planu dnia niepełnosprawnej i jej opiekuna czy przez dookreślenie tychże schorzeń i wynikających z nich ograniczeń wymuszających na opiekunie stałą obecność. Nie wiadomo, ile czasu dziennie skarżący poświęca na czynności związane ze sprawowaniem opieki i czy stan zdrowia jego matki wyklucza możliwość pozostawiania jej samej. Nie ustalono również dokładnie kto wchodzi w skład gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wspólnie z matką i czy również inne osoby ewentualnie uczestniczą w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną B. A. a jeśli tak, to w jakim zakresie. W związku z powyższym należy stwierdzić, że sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy nie zawiera dostatecznych ustaleń co do zakresu sprawowanej przez opiekuna opieki oraz rodzaju i charakteru schorzeń osoby niepełnosprawnej.
Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej matki oraz czasu jaki one zajmują w ciągu dnia, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.
Wynikające z wywiadu czynności wykonywane przez skarżącego rzeczywiście można zakwalifikować jako pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawach dnia codziennego, o ile nie towarzyszy im wynikająca ze stanu zdrowia niepełnosprawnej konieczność czuwania nad nią i pozostawania w gotowości do świadczenia jej niezbędnej pomocy. Niemniej jednak pracownik socjalny sformułował wniosek, że matka skarżącego w związku z niedowładem dolnej części ciała wymaga całodobowej opieki, nie jest zatem wykluczone, że tak jest, wymaga to jednak wsparcia okolicznościami odnoszącymi się do szczegółów sprawowanej opieki, czego w wywiadzie środowiskowym zabrakło. Nie wynika bowiem z niego, że stan zdrowia matki skarżącego, poza tym że porusza się na wózku, wymusza na opiekunie podejmowanie określonych, specyficznych czynności opiekuńczych, jaki jest ich zakres – a przez to czy skala zaabsorbowania opiekuna powoduje, że nie może on zarazem podjąć żadnej pracy zawodowej, nawet w niewielkim zakresie.
Wątpliwości co do niemożności podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką budzi również fakt, że niepełnosprawność jego matki istnieje od ponad 40 lat i że niewątpliwie skarżący przez szereg lat pracował zawodowo. W aktach sprawy znajdują się świadectwa pracy, z których wynikają następujące okresy zatrudnienia: 21.10.1996 r. – 30.04.2001 r., 21.05.2003 r. – 31.12.2003 r., 04.05.2004 r. – 31.07.2005 r., 03.10.2005 r. – 31.01.2006 r., 24.03.2006 r. – 13.10.2009 r., 01.03.2010 r. – 17.12.2010 r., 17.01.2011 r. – 31.12.2011 r., 16.01.2012 r. – 30.11.2012 r., 15.01.2013 r. – 20.12.2013 r., 07.01.2014 r. – 19.12.2014 r., 12.01.2015 r. – 30.11.2015r., 02.12.2015 r. – 31.08.2018 r., 01.09.2018 r. – 31.01.2021 r. Należałoby zatem wyjaśnić, w jaki sposób zorganizowana była opieka nad matką skarżącego w okresach jego zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, aby przyczyną niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia było nagłe pogorszenie się stanu zdrowia jego matki, okoliczności dotyczące sposobu jej funkcjonowania w okresach kiedy skarżący pracował zawodowo mogą mieć zatem znaczenie dla oceny aktualnego stanu faktycznego. Kwestia ta również powinna zostać ustalona w wywiadzie środowiskowym, podobnie jak to, czy rzeczywiście nie doszło w ostatnim czasie do pogorszenia się stanu zdrowia B. A.
Lakoniczność przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego nie pozwala uznać sprawy za dostatecznie wyjaśnioną. Wątpliwości co do stanu faktycznego opisanych wyżej orzekające organy administracji nie wyjaśniły, co powoduje, że naruszone zostały art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tej natomiast sprawie, nie ustalono kluczowych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, a w konsekwencji nie przeprowadzono ocen we wskazanym powyżej zakresie. Należy przy tym podkreślić, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI