II SA/LU 462/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2024-10-24
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnerentaustawa o świadczeniach rodzinnychopieka nad niepełnosprawnymzmiany przepisówTrybunał Konstytucyjnyprawo do wyboru świadczeniasąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty przez wnioskodawcę stanowi negatywną przesłankę do jego przyznania, nawet w świetle zmian prawnych i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd administracyjny rozpoznał skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczową kwestią było ustalenie, czy prawo do renty przez wnioskodawcę wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji odmówiły świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd uznał, że mimo zmian prawnych i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, pobieranie renty nadal stanowi przeszkodę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że wnioskodawca dokona wyboru świadczenia i zawiesi rentę przed końcem roku, w którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby powstać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy W. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, S. M. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (świadczenie przysługuje, gdy niepełnosprawność powstała do 25. roku życia) oraz na fakt posiadania przez wnioskodawcę prawa do renty (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, choć uznało argumentację dotyczącą wieku powstania niepełnosprawności za wadliwą (w świetle wyroku TK K 38/13), podtrzymało odmowę ze względu na prawo do renty. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, podkreślił, że wniosek został złożony przed 1 stycznia 2024 r., co oznaczało stosowanie przepisów w dotychczasowym brzmieniu, ale tylko pod warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek do końca 2023 r. Sąd uznał, że kluczowe dla "powstania prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. było uzyskanie decyzji ZUS zawieszającej wypłatę renty. Ponieważ skarżący nie uzyskał takiej decyzji i nie dokonał wyboru świadczenia, mimo pouczenia, sąd oddalił skargę, uznając, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w kontekście wyroku TK SK 2/17.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, prawo do renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że wnioskodawca dokona wyboru świadczenia i zawiesi rentę przed końcem roku, w którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby powstać.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo wyroku TK SK 2/17, który zakwestionował konstytucyjność przepisu w zakresie wykluczenia świadczenia pielęgnacyjnego dla osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, równoczesne pobieranie obu świadczeń nie jest możliwe. Kluczowe jest uzyskanie decyzji ZUS zawieszającej rentę do 31 grudnia 2023 r. lub dokonanie wyboru świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty.

u.ś.w. art. 63 § ust. 1

Ustawa o świadczeniu wspierającym

W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd interpretuje 'prawo powstało' jako spełnienie wszystkich przesłanek do końca 2023 r.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Sąd wskazał, że ten przepis powinien być interpretowany z uwzględnieniem wyroku TK K 38/13, co oznacza, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pobieranie przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r., ponieważ wnioskodawca nie uzyskał decyzji ZUS zawieszającej wypłatę renty do tego dnia.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na art. 17 ust. 1b u.ś.r. (wiek powstania niepełnosprawności) była wadliwa w świetle wyroku TK K 38/13. Wyrok TK SK 2/17 powinien umożliwić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom pobierającym rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Godne uwagi sformułowania

"W ocenie Sądu, dla 'powstania prawa', o którym mowa w przywołanym wyżej przepisie, kluczowe jest uzyskanie przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne – do wskazanej w przepisie daty – decyzji ZUS zawieszającej (wstrzymującej) wypłatę renty." "Sąd ponownie podkreśla, że z dniem 1.01.2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (...). Zgodnie z przepisami przejściowymi tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne (...) do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym)." "Sąd uważa, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego."

Skład orzekający

Grzegorz Grymuza

sprawozdawca

Jacek Czaja

przewodniczący

Maciej Gapski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym (art. 63 ust. 1) w kontekście wniosków o świadczenie pielęgnacyjne złożonych przed 1 stycznia 2024 r., a także kwestia wykluczenia świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pobierania renty, nawet w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy, który nie uzyskał decyzji zawieszającej rentę do 31 grudnia 2023 r. i nie dokonał wyboru świadczenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej i aktualnej kwestii świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych, zwłaszcza w kontekście zmian prawnych i orzecznictwa TK. Wyjaśnia praktyczne aspekty stosowania przepisów przejściowych.

Renta a świadczenie pielęgnacyjne: Czy można mieć oba? Sąd wyjaśnia kluczowe terminy i wybór świadczenia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 462/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jacek Czaja /przewodniczący/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor Sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/40/89/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 3 kwietnia 2024 r., znak: SKO.PS/40/89/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu po rozpatrzeniu odwołania W. M. (strona, skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 20 grudnia 2023 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem złożonym 20 listopada 2023 r. strona wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką - S. M..
Wójt Gminy decyzją z 20 grudnia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przytaczając regulację art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia) wskazał, że niepełnosprawność u S. M. powstała po 25 roku życia, co oznacza, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca posiada prawo do renty od 10 marca 2023 r. do 30 czerwca 2024 r., co stanowi negatywną przesłankę (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).
Rozpoznając odwołanie strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na zmianę przepisów regulujących przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych, która nastąpiła od 1 stycznia 2024 r. W stosunku do wniosków złożonych do dnia 31 grudnia 2023 r., spełniających wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r.
Organ odwoławczy wskazał, iż nie budzi wątpliwości okoliczność, że matka wnioskodawcy - S. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z 15 czerwca 2010 r., którym zaliczono ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od sierpnia 2009 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 kwietnia 2010 r. Orzeczenie wydano na stałe.
Kolegium, nie zgodziło się z zaprezentowanym stanowiskiem organu pierwszej instancji wskazując, iż argumentacja organu, który oparł decyzję odmowną na brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Prawo do świadczenia przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zatem, odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia, ze względu na okres powstania niepełnosprawności była nieuprawniona.
Kolegium podzieliło natomiast argumentację organu pierwszej instancji, iż w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci ustalonego na rzecz strony prawa do renty. W ocenie Kolegium, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sposób jednoznaczny wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do renty.
Organ odwoławczy zauważył, iż w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do renty, zatem przed 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie obowiązujących do tej daty przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez stronę skarżącą, a strona przeciwna w zakreślonym przez ustawę terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kolegium właściwie zaznaczyło, że art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., "u.ś.r."), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części art. 17 ust. 1b, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Z tego powodu argument dotyczący przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Stanowisko Kolegium w tym zakresie uznać należy za prawidłowe.
Należy przypomnieć, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, "u.ś.w."). W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek w dniu 20 listopada 2023 r. decyzję organ pierwszej instancji wydał 20 grudnia 2023 r., a Kolegium w dniu 3 kwietnia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.
O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23).
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższego wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 art. 17 ust. 1 ustawy, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Zdaniem Sądu najistotniejszą kwestią stanowiącą podstawę wydanego orzeczenia jest fakt posiadania przez skarżącego ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie Sąd uważa, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
Sąd ponownie podkreśla, że z dniem 1.01.2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Ustawa ta zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Zgodnie z przepisami przejściowymi tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r.
W ocenie Sądu, dla "powstania prawa", o którym mowa w przywołanym wyżej przepisie, kluczowe jest uzyskanie przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne – do wskazanej w przepisie daty – decyzji ZUS zawieszającej (wstrzymującej) wypłatę renty. Wydanie przez ZUS takiej decyzji do końca 2023 r., przy uwzględnieniu normatywnych reguł w zakresie terminów wstrzymywania wypłaty świadczeń (por. art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. 2023 r., poz. 1251) jest wystarczające dla skutecznego powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. uchylenia normatywnej przeszkody przyznania świadczenia.
W tej sprawie nie było przy tym wątpliwości co do tego, że strona skarżąca takiej decyzji wstrzymującej wypłatę renty nie uzyskała, przez co uznać trzeba, że – do daty wskazanej w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, nie nastąpiło skuteczne wyeliminowanie przez stronę skarżącą przeszkody do przyznania oczekiwanego wsparcia.
Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 274/24 regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków.
Podzielić należy także stanowisko przedstawione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 632/24 co do tego, że dla "powstania prawa", o którym mowa w art. 63 ust. 1 u.ś.w. kluczowe jest uzyskanie przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne - do wskazanej w przepisie daty - decyzji ZUS zawieszającej (wstrzymującej) wypłatę renty.
W przedmiotowej sprawie skarżący nie doprowadził do zawieszenia (wstrzymania) wypłaty renty, co stanowiło przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd podkreśla ponadto, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów oraz występujących brakach uniemożliwiających przyznanie świadczenia, a dotyczących konieczności wyboru jednego ze świadczeń. Organ, w piśmie z dnia 11 grudnia 2023 r., wydanym w trybie art. 79a § 1 k.p.a., poinformował wnioskodawcę o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz o tym, że fakt, iż osoba sprawująca opiekę ma ustalono prawo do renty skutkuje wydaniem decyzji odmownej w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego (k.34 akt administracyjnych). Skarżący nie dokonał wyboru "korzystniejszego" według niego świadczenia. Skoro skarżący nie poczynił starań (pomimo pouczenia) odnośnie zaniechania pobierania renty, to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych.
Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika przede wszystkim zrzucił organom niewłaściwą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17.
Zdaniem skarżącego, wyrok ten otworzył drogę do możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom z ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Natomiast orzekające w sprawie organy stanęły na stanowisku, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przeszkodę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
W powołanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł w części I, że art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.
W wyroku TK i w zapadłych na jego kanwie szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Sąd ponownie zwraca uwagę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
Skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje pogląd, w myśl którego wyżej wskazana zasada nie znajduje wyłączenia w przypadku osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2024 r. o sygn. I OSK 2354/23, https://orzecznia.nsa.gov.pl).
Podkreślić bowiem należy, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, nie pozwala na równoczesne pobieranie przez stronę renty i świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, podobnie m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI