II SA/Lu 460/23

II SA/Lu 460/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 17b ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 21 kwietnia 2023 r., znak: SKO.II.41/682/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z 28 lutego 2023 r., znak: PS-8127/SP/08/23.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 21 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie, po rozpatrzeniu odwołania D. S. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wyryki z 28 lutego 2023 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja został wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 2 lutego 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką J. G. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 24 listopada 2022 r. ustalające, że J. G. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a także oświadczenie skarżącej o sprawowaniu opieki nad matką. W oświadczeniu skarżąca podała, że gospodarstwo rolne prowadzą jej synowie.
Decyzją z 28 lutego 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się m.in. na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącej (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, ze zm.; dalej jako: u.ś.r.).
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że data powstania niepełnosprawności u jej matki nie może być podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13)
W toku postępowania odwoławczego, Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, w wyniku którego do akt dołączono m.in. decyzje w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego na 2023 r., decyzje o przyznaniu skarżącej płatności rolnych na 2022 r. oraz oświadczenie skarżącej, że w kwietniu 2023 r. złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 21 kwietnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ
I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w który uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Jednakże, w ocenie Kolegium, odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona brakiem przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Kolegium przytoczyło ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego, z których wynika, że J. G. jest wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z jedyną córką – D. S., jest również osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Leczy się na nadczynność tarczycy oraz czerniaka złośliwego kończyny dolnej łącznie z biodrem. Ze względu na posiadane schorzenia porusza się wyłącznie po domu przy pomocy kul łokciowych oraz nie jest w stanie wykonywać podstawowych czynności dnia codziennego. Wymaga pomocy osoby drugiej przy wykonywaniu czynności takich, jak: podawanie lekarstw, wożenie do lekarza oraz pomoc w codziennej toalecie. Czynności te wykonuje przy niej córka, która dodatkowo sprząta, gotuje, pierze oraz załatwia sprawy urzędowe. Mimo to, J. G. jest osobą kontaktową, która samodzielnie spożywa przygotowane posiłki.
W ocenie Kolegium, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej faktycznie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Co prawda wymaga pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego, jednakże nie są to czynności na tyle absorbujące, aby uniemożliwić odwołującej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Z akt sprawy wynika, że w gospodarstwie rolnym strony i jej synów prowadzona jest wyłącznie działalność roślinna. Uprawy roślinne nie wymagają ciągłego nakładu pracy przez cały rok, a możliwość zmechanizowania zabiegów pielęgnacyjnych i ochrony roślin skraca znacząco czas pracy w gospodarstwie rolnym. W zaistniałym stanie faktycznym, skarżąca jako rolnik, będący organizatorem własnej pracy ma możliwość zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć w gospodarstwie rolnym do konieczności sprawowania opieki nad matką. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, żeby strona i jej synowie w porozumieniu ustalili zakres pracy w gospodarstwie rolnym oraz dokonali takiego podziału obowiązków, aby skarżąca była w stanie uczestniczyć w opiece nad matką.
W ocenie Kolegium, ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku z 4 kwietnia 2023 r. i w rezultacie wykreślenie skarżącej z rejestru beneficjentów dopłat rolniczych nie wpłynie na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Skarżąca w dalszym ciągu będzie bowiem formalnym właścicielem gospodarstwa rolnego, w związku z czym, również na niej będą ciążyć obowiązki związane z jego prowadzeniem, z których nie powinna być pochopnie zwalniana, zwłaszcza, że charakter prowadzonego przez stronę gospodarstwa rolnego (produkcja roślina); możliwość zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć w gospodarstwie rolnym do konieczności sprawowania opieki nad matką oraz fakt, że gospodarstwo stanowi współwłasność strony i jej synów, umożliwia skarżącej pogodzenie obowiązków zawodowych z opieką nad niepełnosprawną matką.
Zdaniem Kolegium, potwierdzeniem, że skarżąca jest w stanie skutecznie łączyć opiekę z pracą w gospodarstwie rolnym jest analiza stanu zdrowia matki odwołującej oraz zakresu sprawowanej opieki. J. G. nie jest osobą leżącą, pampersowaną, ani nie wymaga pomocy drugiej osoby przy wykonywaniu czynności samoobsługowych i higienicznych. Jest osobą samodzielną, która sama porusza się (o kulach), korzysta z toalety, spożywa pokarmy i napoje oraz ubiera się. Zakres sprawowanej przez stronę opieki jest dość ograniczony. Skarżąca w ramach wykonywanych czynności opiekuńczych: podaje matce lekarstwa, sprząta, gotuje, pierze, załatwia sprawy urzędowe, wozi matkę do lekarzy. W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej opieki nie wymaga od odwołującej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Czynności takie jak: sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, oraz gotowanie są to standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość ludzi, także tych, którzy są aktywni zawodowo. Mogą być zatem z powodzeniem wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej.
Konkludując Kolegium stwierdziło, że nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego, celem realizacji obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium D. S., zarzuciła naruszenie:
(1) art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r., poprzez:
a) błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu przez Kolegium, że sposób udowodnienia przez stronę faktu "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym" poprzez złożenie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań jest niewystarczający i prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w tym zakresie nie znajdującego oparcia w przepisach prawa;
b) niezasadne przyjęcie, że organ dysponuje dowolnością w zakresie oceny zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy przepis wprost stanowi o dowodzeniu tego faktu stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, jakiekolwiek wątpliwości organu w zakresie treści złożonego przez stronę oświadczenia powinny być wyjaśniane poprzez jego ewentualne uzupełnienie i doprecyzowanie przez stronę;
c) niezasadne i arbitralne przyjęcie przez organ dodatkowych przesłanek dotyczących zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, takich jak przysługiwanie prawa własności gospodarstwa rolnego, w którym z pracy rezygnuje strona, jego powierzchnia, pobieranie dopłat z ARMiR, rodzaj prowadzonej produkcji rolnej, złożenie wniosku o wykreślenie z rejestru beneficjentów dopłat rolniczych w sytuacji gdy przesłanki te nie wynikają z żadnego przepisu ustawy, a nas-tę-pnie zupełne pominiecie faktu że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARMiR z dnia 18 kwietnia 2023 r. została wykreślona z ewidencji producentów skutkiem czego strona nie ma możliwości otrzymania dopłat, co pomimo błędnie przyjętej dodatkowej przesłanki zdaje się, że w ocenie organu II instancji powinno potwierdzać fakt zaprzestania pracy w gospodarstwie;
d) nieznajdujące oparcia w przepisach prawa przyjęcie przez organ II instancji, że fakt "bycia formalnym współwłaścicielem" gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość rezygnacji z pracy w tym gospodarstwie w sytuacji,, gdy brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia takiej zależności;
e) pominięcie prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy;
(2) naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez:
a) błędne przyjęcie, że matka skarżącej wymaga zwykłej, standardowej opieki wynikającej z prawnego i moralnego obowiązku w. sytuacji, gdy z uwagi na przewlekłą chorobę onkologiczną wymaga ona opieki o zwiększonym zakresie koniecznych do wykonywania czynności oraz o zwiększonym nakładzie czasu;
b) błędne przyjęcie, że możliwe jest pogodzenie opieki nad niepełnosprawną matką z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy wymaga ona ze względu na swój ciężki stan zdrowia stałej obecności osoby sprawującej nad nią opiekę;
c) niezasadne przyjęcie przez organ II instancji za nieudowodniony faktu zaprzestania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym w sytuacji, gdy skarżąca złożyła w tym zakresie zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością jej uchylenia. Ponieważ wadami obarczona jest również decyzja organu I instancji – decyzja Wójta Gminy Wyryki z 28 lutego 2023 r., na podstawie art. 135 p.p.s.a., należało uchylić również tą decyzję.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne. Stanowisko Kolegium bazuje prawidłowo na tych utrwalonych poglądach.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego
i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów przedwczesne było stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone art. 17b ust. 1
i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. że skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje córce jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nad matką, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: (1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; (2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r.,
I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje wyłącznie wówczas, gdy rezygnacja z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej pozostaje w koniecznym, bezpośrednim związku z opieką sprawowaną nad bliskim niepełnosprawnym członkiem rodziny; nie budzi też wątpliwości, że świadczenie może być przyznane tylko tym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Niewątpliwie intencją ustawodawcy jest wspieranie finansowe tych osób, których sytuacja zmusiła do osobistej opieki nad bliskim niepełnosprawnym członkiem rodziny. Chodzi więc o takie przypadki, gdy osoba niepełnosprawna jest na tyle niesamodzielna, że zasadniczo cały czas powinna być przy niej obecna inna osoba i jednocześnie nikt inny z rodziny, poza tą osobą, nie jest w stanie w pełni takiej opieki zapewnić. Rozpatrując sprawę dotyczącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy powinny zatem w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej – w rozpoznawanej sprawie – z pracy w gospodarstwie rolnym – oraz że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie pracy.
Jak wskazano wyżej, dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Wbrew jednak argumentom podniesionym w skardze, ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium słusznie dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, zlecając w tym zakresie organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego (pismo z 30 marca 2023 r., k. 20 akt adm.). Jednakże wyniki tej weryfikacji nie są w pełni prawidłowe.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że tezę o tym, iż w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Kolegium oparło na kilku argumentach, nawiązujących do stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej, do specyfiki pracy w gospodarstwie rolnym oraz do faktu, że skarżąca pozostaje współwłaścicielką gospodarstwa rolnego (wraz z synami).
Argumenty Kolegium, jakkolwiek zasadne w warstwie abstrakcyjnej (oderwanej od okoliczności rozpoznawanej sprawy), budzą jednak istotne zastrzeżenia w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Po pierwsze, trudno w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zgodzić się z argumentem Kolegium, że niepełnosprawna matka skarżącej co prawda wymaga pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego, jednakże nie są to czynności na tyle absorbujące, aby uniemożliwić skarżącej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium wyszło zatem z założenia, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej jest osobą w wysokim stopniu samodzielnym (s. 2 i 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Stwierdzenie to pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią wywiadu środowiskowego, stanowiącego kluczowy dowód w zakresie stanu zdrowia podopiecznego i zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego (zob. art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego pracownik socjalny wskazał, że: "W związku z chorobami [matka skarżącej] nie jest w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności dnia codziennego. [...] Wszystkie zabiegi higieniczno-pielęgnacyjne wykonuje przy matce córka D.". Teza Kolegium o samodzielności matki skarżącej nie ma zatem oparcia w treści wywiadu środowiskowego, wskazującego na zupełnie przeciwne wnioski.
Oczywiście Kolegium ma rację, że takie czynności jak pranie czy sprzątanie są standardowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i w żadnym wypadku nie kolidują z wykonywaniem pracy zawodowej, niezależnie od jej charakteru. Problemem są jednak czynności typowo higieniczno-pielęgnacyjne, w zakresie których argumenty Kolegium podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pozostają w sprzeczności z ustaleniami wywiadu środowiskowego. Należy w tym miejscu podkreślić, że wywiad środowiskowy jest kluczowym elementem materiału dowodowego w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadku istnienia wątpliwości dotyczących tego, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną jest tego rodzaju, że wyklucza podejmowanie pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym wymiarze. To wywiad, zawierający ustalenia pracownika socjalnego poczynione w bezpośrednim kontakcie z osobą niepełnosprawną (przy ewentualnej obecności opiekuna) pozwala na wyjaśnienie tych wątpliwości (por. art. 23 ust. 4aa u.ś.r.: jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [...], w celu weryfikacji tych wątpliwości).
Oczywiście, wywiad środowiskowego jest istotnym, ale nie jedynym źródłem ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjne. Ustalenia dotyczące zakresu opieki i związku między koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej (zarobkowej) podlegają dalszej weryfikacji w oparciu o pozostałe elementy zebranego materiału dowodowego. Tym niemniej jednak nie można w uzasadnieniu decyzji przedstawiać faktów inaczej niż w formularzu wywiadu środowiskowego.
Istotna rozbieżność między ustaleniami w zakresie sprawowanej zawartymi w wywiadzie środowiskowym a faktami powoływanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodzi istotnego błędu Kolegium w ocenie stanu faktycznego sprawy, który to błąd mógł skutkować wydaniem wadliwej decyzji.
Po drugie, częściowo błędna jest ocena Kolegium dotycząca okoliczności związanych z prowadzeniem przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Przede wszystkim, Kolegium nie ma racji wywodząc, że sama własność (współwłasność) gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie twierdzenie stoi w sprzeczności z ustawową przesłanką przyznania świadczenia w przypadku rolnika – jest nią zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nie wyzbycie się własności lub posiadania gospodarstwa (art. 17b u.ś.r.). Innymi słowy – w świetle przepisów ustawy jest możliwe spełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, bez wyzbycia się posiadania lub własności gospodarstwa (por. podobnie NSA w wyrokach z 13 stycznia 2015 r., I OSK 905/14 i z 5 listopada 2015 r., I OSK 980/14). Sam zatem ustalony bezspornie fakt, że skarżąca jest współwłaścicielką (wraz z synami) gospodarstwa rolnego (zob. decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2022 r., k. 28 akt adm.) nie jest wystarczający do zanegowania rezygnacji z prowadzenia tego gospodarstwa przez skarżącą. Jest to tym bardziej zasadne, że nie ma sprawie żadnych ustaleń wskazujących na to, iż synowie, będący współwłaścicielami gospodarstwa, prowadzą wraz ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe.
W dalszej kolejności – Kolegium ma rację zwracając uwagę na specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego, która daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy (na etacie). Nie można jednak wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą – że żaden rolnik nie spełnia przesłanki ustawowej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponując swobodnie swoim czasem pracy może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny, z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie, ocena dokonana przez Kolegium jest o tyle wadliwa, że ustalenia opisane w uzasadnieniu decyzji są sprzeczne z ustaleniami co do zakresu opieki utrwalonymi w treści kwestionariusza wywiadu środowiskowego, o czym była mowa wyżej.
Kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia pobierania dopłat do gospodarstwa rolnego, a także korzystania z innych form wsparcia przysługujących rolnikom (w tym zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej).
W ocenie Sądu pobieranie dopłat do gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uznania, że rolnik zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Teza przeciwna jest wewnętrznie sprzeczna w świetle przepisów dotyczących przesłanek przyznawania dopłat do gospodarstwa rolnego.
Z bezspornych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez Kolegium wynika, że w 2022 r. skarżąca uzyskała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (jednolitą płatność obszarową, płatność na zazielenienie oraz uzupełniającą płatność obszarową), a także płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami - ONW (decyzje z 24 listopada 2022 r., k. 23-26 akt adm.).
Stosownie do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2022 r., poz. 1775, ze zm.; aktualnie uchylonej, ale w oparciu o którą przyznano płatności w 2022 r.), użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a/ rozporządzenia nr 1307/2013 (tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008
i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009; Dz. Urz. UE, seria L, nr 347, s. 608, ze zm.). W świetle definicji zawartej w przywołanym przepisie rozporządzenia nr 1307/2013, pojęcia "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (rozporządzenie uchylone z dniem 31 grudnia 2022 r.; aktualnie analogiczną definicję zawiera art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013; Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.). Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013, nie przyznaje się płatności bezpośrednich osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych lub prawnych, których użytki rolne obejmują głównie obszary utrzymujące się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy i które nie prowadzą na tych obszarach działań minimalnych określonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. b).
Jeśli chodzi o płatność ONW, to płatności tych udzielało się rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarach wyznaczonych zgodnie z art. 32 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, zgodnie z zastosowaniem w danym państwie członkowskim (art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, Dz. Urz. UE seria L, nr 347, s. 487, ze zm.; § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020; Dz. U. z 2015 r., poz. 364, ze zm.).
Przywołane przepisy stanowiły podstawę przyznania skarżącej dopłat rolnych w 2022 r., zostały uchylone z końcem 2022 r. Nowe regulacje prawa europejskiego w zakresie wsparcia rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (w tym dopłat rolnych) – wspomniane wyżej rozporządzenie 2021/2115, które weszło w życie co do zasady z dniem 1 stycznia 2023 r., opiera się na motywie wspierania rolników aktywnych zawodowo. Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia: "W celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". Na motywie wsparcia rolników aktywnych zawodowo oparta jest najbardziej ogólna forma wsparcia finansowego – roczna płatność obszarowa niezwiązana z wielkością produkcji (motyw 56). Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia, to państwa członkowskie określają w swoich planach strategicznych WPR definicje m.in. "działalności rolniczej" i "rolnika aktywnego zawodowo". Jednakże prawodawca unijny zawarł wskazania modelowe co do kształtu takiej definicji na poziomie prawodawstwa krajowego, wskazując w art. 4 ust. 5 rozporządzenia, że "rolnika aktywnego zawodowo" definiuje się w taki sposób, aby zagwarantować, że wsparcie będzie przyznawane wyłącznie osobom fizycznym lub prawnym bądź grupom osób fizycznych lub prawnych prowadzącym działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie, przy czym niekoniecznie ze wsparcia należy wykluczyć rolników prowadzących działalność rolniczą i nierolniczą lub rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin. Motywy wsparcia wyłącznie rolników aktywnych zawodowo są jednoznacznie wyrażone w dalszych regulacjach, dotyczących bardziej szczegółowych warunków przyznawania płatności (zob. w odniesieniu do płatności bezpośrednich – w szczególności – art. 20: państwa członkowskie przyznają rolnikom aktywnym zawodowo płatności bezpośrednie niezwiązane z produkcją na warunkach określonych w niniejszej sekcji i doprecyzowanych w planach strategicznych WPR państw członkowskich; zob. też w zakresie płatności bezpośrednich – art. 18 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 3, art. 27 ust. 1; w odniesieniu do wsparcia w ramach tzw. schematu na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt – art. 31 ust. 1 i 2; w odniesieniu do wsparcia związanego z produkcją – zob. art. 32 ust. 1; w odniesieniu do płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami – dawna płatność ONW – art. 71 ust. 2; w odniesieniu do wsparcia na narzędzia zarządzania ryzykiem na warunkach – art. 76 ust. 2).
Do powyższych regulacji prawa unijnego, jako głównego źródła przesłanek materialnoprawnych przyznawania płatności, odsyłają przepisy krajowe, obowiązujące od 15 marca 2023 r. – to jest ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r., poz. 412; zob. w szczególności art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy).
Z przytoczonych regulacji wynika jednoznacznie, że w odniesieniu do obydwu form wsparcia rolników, przyznanie płatności jest uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zasada ta obowiązywała na gruncie regulacji, na podstawie których przyznano skarżącej płatności w 2022 r., została również wyrażona w regulacjach obowiązujących aktualnie, od 2023 r. Nie da się zatem logicznie uzasadnić tezy, że można pobierać dopłaty do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka teza pozostaje w sprzeczności z podstawową przesłanką definicji "rolnika aktywnego zawodowego", do którego kierowane są dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Innymi słowy: pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b u.ś.r.
Kolegium słusznie zatem zwróciło uwagę na ten aspekt oceny oświadczenia skarżącej o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednakże błędna jest ocena Kolegium dotycząca podjętych przez skarżącą działań zmierzających do wykreślenia z ewidencji producentów rolnych. Bezsprzecznie skarżąca pobrała dopłaty rolne w 2022 r. Jednakże wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w lutym 2023 r. Należy zatem odnosić się do stanu, jaki istnieje od tej daty. W ramach uzupełniającego postępowania dowodowego w toku postępowania odwoławczego do Kolegium zostało przekazane oświadczenie skarżącej, że w dniu 4 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów rolnych ("beneficjentów dopłat rolniczych", jak to określiła skarżąca; k. 21 akt adm.). Kolegium odniosło się do tego faktu, uznając jednak, że nie wpływa on na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżąca w dalszym ciągu będzie formalnym właścicielem gospodarstwa rolnego.
Stanowisko Kolegium jest błędne. Jak już wyjaśniono wyżej – chybione jest stanowisko, że sama własność (współwłasność) gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż stoi to w sprzeczności ustawową przesłanką przyznania świadczenia w przypadku rolnika.
Co więcej – w skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z 18 kwietnia 2023 r. została wykreślona z ewidencji producentów rolnych. Faktu tego nie znało już Kolegium, choć wsytąpił jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji (21 kwietnia 2023 r.).
Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885), elementem całego systemu ewidencyjnego jest ewidencja producentów (art. 4 pkt 1). Z definicji ustawowych wynika, że pojęcie producenta obejmuje: producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta (art. 3 pkt 2). Z kolei producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 2 lit. b). Wreszcie art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, do którego odsyła przytoczony przepis krajowy, definiuje rolnika jako: osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia.
Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Osoba, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy ewidencyjnej).
Ponieważ system, w tym ewidencję producentów wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ewidencyjnej), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego, wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Argumentując w przeciwną stronę – wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się o dopłaty.
Potwierdza to treść wspomnianych wyżej nowych regulacji krajowych w dziedzinie płatności rolnych, w szczególności art. 15 ust. 1 przepisów ustawy – Plan Strategiczny, z którego wynika, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach odrębnych. Posiadanie numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów jest zatem formalną przesłanką ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych – materialnych przesłanek uzyskania tej pomocy. W zakresie tych przesłanek ustawa krajowa odsyła do analizowanego wyżej rozporządzenia 2021/2015, które – jak wskazano – opiera się na podstawowym motywie kierowania pomocy do rolników aktywnych zawodowo (art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy – Plan Strategiczny).
Oczywiście trzeba przy tym zastrzec, że pobieranie dopłat jest jedną z przesłanek oceny oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne, aczkolwiek nie jedyną i nie występującą w każdym przypadku. W pełni możliwe jest przecież prowadzenie gospodarstwa rolnego bez korzystania z dopłat rolnych.
Z powyższego wywodu wynika zatem, że wbrew argumentacji Kolegium, kwestia wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów rolnych miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stanowiła bowiem element pewnego ciągu faktów i zdarzeń, w oparciu o które należało prawidłowo ocenić zgodność z rzeczywistością oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ciąg ten w rozpoznawanej sprawie tworzyły: prawidłowa ocena ustaleń odnoszących się do zakresu sprawowanej opieki (prawidłowe wyciągnięcie wniosków z treści wywiadu środowiskowego), posiadanie (współwłasność) gospodarstwa rolnego, które nie jest wystarczającą przesłanką negatywną, uzyskiwanie lub ubieganie się o płatności rolne (co miało miejsce w 2022 r., przed złożeniem oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego), posiadanie formalnego statusu producenta rolnego – wpis do ewidencji producentów, stanowiący jeden z warunków ubiegania się o płatności rolne.
Z powyższych rozważań wynika, że w zaskarżonej decyzji Kolegium nieprawidłowo oceniło stan faktyczny sprawy w zakresie przedstawionego wyżej ciągu faktów i zdarzeń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (sprzeczność argumentacji uzasadnienia z treścią wywiadu środowiskowego, błędne upatrywanie przesłanki negatywnej w samej współwłasności gospodarstwa rolnego, błędne pominięcie i brak ustaleń w zakresie skutecznego wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów rolnych).
Powyższe błędy oznaczały, że Kolegium dopuściło się naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię, wywodząc negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z faktu, że skarżąca pozostaje współwłaścicielką gospodarstwa rolnego. Uchybienia te skutkują koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
Działając w oparciu o art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji Wójta Gminy Wyryki z 28 lutego 2023 r. Wynika to z kilku wad, jakimi dotknięta jest ta decyzja. Po pierwsze, organ I instancji oparł rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia na niekonstytucyjnej normie wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., odnoszącej się do przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, co – jak wyżej wskazano – trafnie zakwestionowało Kolegium w zaskarżonej decyzji. Po drugie, uzasadnienie decyzji organu I instancji w kwestii zastosowania drugiej przesłanki odmownej – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest całkowicie niezrozumiałe i w oczywisty sposób narusza wymogi prawidłowego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), jak i zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). Organ stwierdził, że przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie została spełniona, jednak w ogóle nie uzasadnił tego stanowiska – nie wyjaśnił w żaden sposób, czy w jego ocenie zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji skarżącej z aktywności zawodowej. Stanowisko organu jest całkowicie niezrozumiałe, zwłaszcza wobec przytoczonych we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia ustaleń poczynionych w toku przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Organ musi zdecydowanie staranniej sporządzać uzasadnienie, podejmując przynajmniej próbę przekonania strony do prawidłowości wydanego przez siebie rozstrzygnięcia.
Uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, po uprawomocnieniu się wyroku sądu, skutkować będzie koniecznością ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z 2 lutego 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w pierwszej kolejności przez organ I instancji, z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu. Zadaniem organu będzie przede wszystkim ponowne, tym razem prawidłowe, tj. wszechstronne i wyczerpujące przeanalizowanie ustaleń faktycznych sprawy, dotyczących zakresu sprawowanej opieki. Z uwagi na dość znaczny upływ czasu i możliwe zmiany stanu zdrowia, konieczne może być zaktualizowanie wywiadu. Ponadto, organ nie może opierać się na tezie, że sama współwłasność gospodarstwa rolnego stanowi przesłankę podważającą oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kluczowe będą ustalenia dotyczące pobierania dopłat rolnych oraz statusu skarżącej jako producenta rolnego. W tym celu organ musi uzyskać dokumenty potwierdzające podnoszony przez skarżącą fakt, że w kwietniu 2023 r. została wydana decyzja o wykreśleniu jej z ewidencji producentów rolnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Pomimo uwzględnienia skargi sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej. Skarżąca nie złożyła wniosku w tym przedmiocie, Sąd nie może zaś w tym zakresie orzekać z urzędu. Ponadto, ze względu na przedmiot sprawy skarżąca objęta była ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, nie wykazała natomiast, aby poniosła inne koszty postępowania, które mogłyby być objęte zwrotem.