II SA/Lu 450/22

II SA/Lu 450/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 28, art. 30
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr SKO.41/3079/OS/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 maja 2021 r., Nr MOPR.D-OZ.4611.4985.4.2021 Prezydenta Miasta Lublin odmówił umorzenia A. S. 50% należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej - A. S., ur. [...] r., reprezentowanej przez przedstawiciela osoby uprawnionej - W. S., przez organ właściwy wierzyciela - Ośrodek Pomocy Społecznej w K..
W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu 16 listopada 2020 r. wpłynął wniosek, w którym pełnomocnik A. S. - R. S. zwróciła się o umorzenie należności alimentacyjnych w łącznej wysokości 50% z uwagi na ciężką sytuację zdrowotną i materialną. Pismem z dnia 8 grudnia 2020 r. organ wezwał stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną. Dnia 28 grudnia 2020 r. do organu wpłynął wniosek strony o zawieszenie postępowania z uwagi na fakt, że dłużnik przebywa za granicą i w związku ze stanem epidemii nie ma możliwości przyjazdu do Polski i złożenia dodatkowych dokumentów. Organ postanowieniem z dnia 18 stycznia 2021 r. zawiesił postępowanie. W dniu 11 marca 2021 r. do organu wpłynęły dokumenty, do których organ wezwał stronę i tym samym ustała przesłanka do zawieszenia postępowania. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2021 r. podjęto zawieszone postępowanie. Wezwaniem z dnia 8 grudnia 2020 zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L. - [...] w L. J. P. o zaświadczenie o wyegzekwowanych kwotach począwszy od dnia egzekucji w sprawie [...] Pismem z dnia 8 grudnia 2020 r. zwrócono się z prośbą do Filii nr 5 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] o przekazanie aktualnego wywiadu środowiskowego, ustalającego aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Rozpatrując złożony wniosek organ rozstrzygał w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Przez należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy rozumie się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej na podstawie ustawy; należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej; należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na postawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Strona załączyła potwierdzenia przelewów dokumentujące comiesięczne wpłaty do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (1.000,00 zł) w okresie od stycznia 2016 r. do grudnia 2020 r. Odmawiając umorzenia należności organ wyjaśnił, że według zaświadczenia komornika sądowego, A. S. w okresie ostatnich 5 lat dokonał wyłącznie 9 wpłat do organu egzekucyjnego na poczet spłaty swoich zobowiązań. Od dnia wszczęcia egzekucji wyegzekwowano kwoty na łączną sumę 20.080,38 zł. Natomiast pozostałe wpłaty wykazywane we wniosku na przestrzeni ostatnich 5 lat dokonywane były wyłącznie do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] jako spłata zobowiązań wobec Skarbu Państwa w związku z wypłacanymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, a nie zasądzonych alimentów. Organ zaznaczył, że skoro w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest mowa o skutecznej egzekucji, prowadzonej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to uznać należy, że inna droga zaspokajania zasądzonych alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego, nie wywołuje skutku w postaci skutecznej egzekucji. Ponadto w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny dokonuje wpłat bezpośrednio do organu właściwego wierzyciela, ma on zgodnie z art. 3 ust 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązek niezwłocznie poinformować o tym komornika sądowego. Organ zaznaczył również, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją uznaniową. Ustawodawca użył zwrotu "może umorzyć" czym przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwości wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Odnosząc się do sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy organ wyjaśnił, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i dlatego też umorzenie należności alimentacyjnych, czy pochodnych alimentów powinno mieć miejsce tylko wówczas gdy sytuacja dłużnika jest wyjątkowa. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane dzieciom w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Środki finansowane są z budżetu Państwa. Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. W wyniku analizy sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ ustalił, że A. S. ma [...] lata. Od 2016 r. przebywa w [...] w celach zarobkowych a do Polski wraca na czas wolny od pracy. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, natomiast deklaruje problemy zdrowotne takie jak: otyłość, cukrzyca typu II, przepuklina brzuszna, zaburzenia czynnościowe jelita. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 stycznia 2021 r. wynika, że poza wyżej wymienionymi schorzeniami dłużnik ma poważnie ograniczoną mobilność. Pozostałe dołączone do akt dokumenty medyczne są sprzed kilku a nawet i kilkunastu lat o nie mogą być brane pod uwagę, gdyż organ bada obecną sytuację dłużnika. Jeśli chodzi o sytuację dochodową to strona deklaruje średnie miesięczne dochody w wysokości 3.544,47 zł. A. S. zarabia w walucie obcej - euro. Z przetłumaczonych zaświadczeń od pracodawcy wynika, że w październiku 2020 r. zarobił 840.97 euro, a w kwietniu 2020 r. 780,72 euro. Brak jest dokumentów potwierdzających zarobki w pozostałych miesiącach do których organ wezwał stronę. Deklarowane miesięczne wydatki dłużnika to koszty leczenia w wysokości 900.00 zł. splata zadłużenia, alimenty bieżące oraz pomoc matce w wysokości 300.00 euro (1.362,30 zł po przeliczeniu według średniego kursu NBP na dzień wydania decyzji: 4.541,00 zł). Wykazane w oświadczeniu koszty za mieszkanie i media są kosztami jego matki R. S., co potwierdzają dokumenty załączone do akt. Organ wskazał na nieścisłości odnośnie sytuacji dochodowej. We wniosku z dnia 16 listopada 2020 r. dłużnik stwierdził, że jest w trudnej sytuacji finansowej i matka pomaga mu w spłacie zadłużenia alimentacyjnego. Natomiast w oświadczeniu o sytuacji dochodowej i rodzinnej z dnia 9 marca 2021 r. to A. S. deklaruje comiesięczne wpłaty do matki w wysokości 300.00 euro na jej bieżące potrzeby i spłatę zadłużenia alimentacyjnego dołączając do akt potwierdzenie. Ostatecznie jego dochody to 3.544,47 zł, koszty - 2.262,30 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym dłużnik nie wykazał żadnych ruchomości, nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. W ocenie organu, dłużnik nie wykazał swojej trudnej sytuacji materialnej, która mogłaby stanowić podstawę do udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie należności. Organ zaznaczył, że chociaż dłużnik twierdzi, iż znajduje się w stanie zagrażającym dalszej egzystencji, nie korzysta i nie korzystał z instytucji pomocy społecznej, która ma na celu wspieranie osób i rodzin w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. W tym miejscu należy wskazać, że umorzenie należności jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Zdaniem organu trudna sytuacja, na którą powołuje się strona jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy egzekucja alimentów jest bezskuteczna ponieważ dłużnik nie posiada środków do realizacji obowiązku alimentacyjnego. Organ podkreślił, że wprawdzie sytuacja zdrowotna, dochodowa i rodzinna strony może, co do zasady stanowić przesłankę do umorzenia należności, niemniej jednak działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności dłużnika, gdyż sytuacja dłużnika może w przyszłości ulec zmianie.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik A. S. - R. S. kwestionując jej zasadność.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego przedstawiona argumentacja jest prawidłowa. Organ I instancji procedował precyzyjnie i wnikliwie i w sposób niebudzący wątpliwości w oparciu o obowiązujące przepisy prawa dokonał swoich ustaleń. W swojej decyzji zawarł wszystkie najistotniejsze kwestie dotyczące niniejszej sprawy.
Skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł A. S..
Zarzucił jej, że wydana została z naruszeniem art. 30 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, że nie zachodzą określone w tym przepisie przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 50 % , a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Lublin; art. 7, 7a, 77, 80, 81a Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. nie uznanie, że zachodzą w świetle zebranego materiału dowodowego przesłanki do umorzenia należności, o których mowa w art. 30 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie uznanie że jego sytuacja osobista i majątkowa jest wyjątkowa i niezależna od niego, uzasadniająca zastosowanie wobec niego umorzenia należności. Zatem nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, co miało istotny wpływ na wynik postępowania i treść wydanej decyzji, albowiem skutkowało w konsekwencji utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej umorzenia oraz naruszenie art. 7, 7a, 77, 80, 81a i art 107 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie nieustalenie wysokości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których umorzenie było przedmiotem postępowania. Zdaniem skarżącego brak informacji na ten temat w uzasadnieniu decyzji, miało istotny wpływ na wynik postępowania i treść wydanej decyzji, albowiem skutkowało to utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej umorzenie. Ustalenie tego jest kluczowe, ponieważ dopiero wówczas w połączeniu z ustaleniem sytuacji dochodowej i rodzinnej można ocenić, czy jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań. Kolegium zaś w uzasadnieniu swej decyzji podaje, że dłużnik przez okres ostatnich 5 lat dokonał wyłącznie 9 wpłat na poczet spłaty swoich zobowiązań alimentacyjnych na łączną kwotę 20080,38zł. Twierdzenie to jest niezgodne ze stanem faktycznym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Uzasadniając to stanowisko przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz ustosunkowało się do zarzutów skargi.
Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Lublinie w dniu 27 września 2022 r. skarżący wyjaśnił, że nie dokonywał wpłat bezpośrednio do komornika, gdyż był obrażony i nie mógł się z nim dogadać. Wpłacał pieniądze bezpośrednio do MOPSU. Wiedział w jakie kwocie alimenty są zasądzone i takie kwoty wpłacał. Zaświadczenie komornika z dnia 31 grudnia 2020 r. odpowiada prawdzie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowił odmówić przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów przedłożonych ze skargą. W ocenie sądu większość z nich znajduje się w aktach sprawy i są powieleniem istniejących dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Bezsporne w sprawie jest, że wnioskiem z dnia 16 listopada 2020 r. skarżący zwrócił się o częściowe umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na fakt, że spełnia ustawowe kryteria ich umorzenie w wymiarze 50%. Powołał się przy tym na art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1205) według którego organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że dotyczy on egzekucji należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, 2 i 4, czyli należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. W wyroku z dnia 24 maja 2019 r. ( I OSK 1968/17 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia wskazanych wyżej należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższe, niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres 5 lat. W tym wypadku aby organ administracji mógł rozważać umorzenie skarżący przez okres 5 lat poprzedzających rok złożenia wniosku (od 16 listopada 2015 r. do 16 listopada 2020 r.) musiałby regularnie co miesiąc wpłacać na rachunek bankowy komornika prowadzącego egzekucję zasądzonych na A. S. alimentów kwoty nie niższe od 500 złotych. Umorzenie z art. 30 ust. 1 ma bowiem na celu przymuszenie dłużnika alimentacyjnego do dokonywania systematycznych, regularnych wpłat na rzecz wierzyciela, tym samym do współpracy przy ponoszeniu alimentów. Łącznie w okresie 5 lat skarżący powinien więc wpłacić kwotę nie niższą od 30000,00 złotych. Z przedłożonego natomiast zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 31 grudnia 2020 r., którego prawdziwości skarżący przecież nie kwestionował, wynika, że dokonywał on wpłat na rachunek bankowy komornika prowadzącego egzekucję zasądzonych na A. S. alimentów w rok 2008 dwukrotnie raz kwotę 694,95 złotych i raz kwotę 535,43 złotych, w roku 2009 dwukrotnie po 100 złotych, w roku 2010 raz w kwocie 50 złotych, w roku 2012 raz w kwocie 100 złotych, w roku 2017 raz w kwocie 10500,00 złotych, w roku 2019 raz w kwocie 1000,00 złotych i w roku 2020 siedem razy po 1000,00 złotych. Łącznie skarżący przez okres 12 lat wpłacił kwotę 20080,38 złotych. Prawdą jest, że z pisma Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 19 lipca 2021 r. wynika, że skarżący w okresie od dnia 6 kwietnia 2016 r. do dnia 19 lipca 2021 r. na rachunek bankowy OPS wpłacił kwotę 63500,00 złotych. Podkreślić jednak należy, że dla oceny skuteczności egzekucji, o której stanowi art. 30 ust. 1, nie mają znaczenia wpłaty uiszczane przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym, czyli nie na rachunek bankowy komornika prowadzącego egzekucję zasądzonych na A. S. alimentów. W powołanym już wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że skoro w art. 30 ust. 1 pkt 2 jest mowa o skutecznej egzekucji, prowadzonej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, to uznać należy, że inna droga zaspakajania zasądzonych alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego, nie wywołuje skutku w postaci skutecznej egzekucji. Jeżeli bowiem komornik sądowy nie otrzymuje wpłat od dłużnika, to nie jest zmniejszany dług wobec organu właściwego wierzyciela z tytuły wypłat zaliczki alimentacyjnej i wypłat z funduszu alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca chciał zakresem przepisu art. 30 ust. 1 objąć także wpłaty alimentów dokonywane poza postępowaniem egzekucyjnym to niewątpliwie przesłanka ta zostałaby uwzględniona w treści normatywnej przepisu. To nie ma jednak miejsca. W takiej sytuacji, nie można przyjąć, że wpłaty dokonywane przez skarżącego na konto OPS, czyli poza postępowaniem egzekucyjnym, to zaległości skutecznie wyegzekwowane przez komornika i że takie wpłaty można doliczyć do okresu 5 lat, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Ze wskazanych wyżej powodów nie można uznać, że w sprawie niniejszej zostały spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art. 30 ust.1 pkt 2 ustawy. Nie było zatem podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia 16 listopada 2020 r. na podstawie wskazanego przepisu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są natomiast argumenty odnoszące się do sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Z treści art. 30 ust. 2 ustawy jasno bowiem wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z akt sprawy wynika, że organem właściwym wierzyciela jest natomiast Wójt Gminy K..
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2022r. poz. 329 ) oddalił skargę.