I OSK 2117/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, przyznając świadczenie pielęgnacyjne od 12 grudnia 2022 r., uznając błędną interpretację przepisów o zbiegu świadczeń.
Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla I.N. sprawującej opiekę nad ojcem. Po oddaleniu skargi przez WSA, NSA uchylił wyrok, uznając, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane od momentu uchylenia decyzji o zasiłku dla opiekuna (12 grudnia 2022 r.), a nie od 1 stycznia 2023 r., jak orzekł sąd niższej instancji. Sąd podkreślił, że organy nie powinny stawiać przeszkód w wyborze korzystniejszego świadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną I.N. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której wnioskodawczyni sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i miała już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. WSA oddalił skargę, uznając, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero po skutecznym zrzeczeniu się prawa do zasiłku dla opiekuna, co nastąpiło dopiero 12 grudnia 2022 r. NSA uchylił wyrok WSA, uznając częściowo zasadność zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd kasacyjny podkreślił, że przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia, a organy nie powinny stawiać przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego. Choć przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku (1 czerwca 2022 r.) nie było możliwe z uwagi na trwającą decyzję o zasiłku dla opiekuna, to uchylenie tej decyzji 12 grudnia 2022 r. powinno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego od tej daty, a nie od 1 stycznia 2023 r. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję SKO, zasądzając zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wykluczone przez posiadanie prawa do zasiłku dla opiekuna, jeśli strona dokona wyboru korzystniejszego świadczenia i organ nie stawia przeszkód w jego uzyskaniu.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny uznał, że przepisy umożliwiają wybór świadczenia, a organy powinny ułatwiać ten wybór, zamiast wymagać wcześniejszej rezygnacji z już przyznanego świadczenia. Kluczowe jest uniknięcie kumulatywnego pobierania świadczeń za ten sam okres.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Nie wyklucza możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieje prawo do zasiłku dla opiekuna, pod warunkiem braku kumulatywnego pobierania.
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Zasada ustalania prawa do świadczeń rodzinnych od miesiąca wpływu wniosku.
u.ś.r. art. 27 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Umożliwia wybór świadczenia, nie wymaga definitywnej rezygnacji z przyznanego świadczenia przed otrzymaniem decyzji o drugim świadczeniu.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
k.p.a. art. 16 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. przez WSA, który uznał, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane przed zrzeczeniem się zasiłku dla opiekuna. Niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez WSA, który uznał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r. za prawidłowe, pomimo złożenia wniosku i oświadczenia o wyborze świadczenia wcześniej. Błędna wykładnia art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez WSA, który uznał za niemożliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku.
Godne uwagi sformułowania
wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący sprawozdawca
Marian Wolanin
sędzia
Jakub Zieliński
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a także ustalania daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia złożone kwestie proceduralne związane z wyborem świadczeń przez obywateli.
“Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty uchylenia zasiłku dla opiekuna – NSA wyjaśnia zasady wyboru świadczeń.”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2117/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-08-02 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-04 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jakub Zieliński Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/ Marian Wolanin Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Lu 319/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-05-09 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2024 poz 935 art. 182 § 2, art. 188, art. 193 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 319/23 w sprawie ze skargi I.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 16 stycznia 2023 r., nr SKO.PS/40/72/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 16 stycznia 2023 r., znak SKO.PS/40/72/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz I.N. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wyrokiem z 9 maja 2023 r., sygn. akt: II SA/Lu 319/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I.N. (dalej także jako "Skarżąca", "Skarżąca Kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu (dalej także jako "Organ", "Kolegium") z dnia 16 stycznia 2023 r. nr SKO.PS/40/72/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. I.N. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.T. Do wniosku załączyła odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 marca 2007 r., nr akt: 122/11/2007, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. na podstawie którego zaliczono J.T. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 27 lutego 2007 r. Orzeczenie wydano na czas nieokreślony. Decyzją z 28 czerwca 2022 r. Wójt Gminy U. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 t.j., dalej również jako "u.ś.r.), gdyż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 27 lutego 2007 r., co oznacza przekroczenie kryterium wieku określonego wymienionym przepisem. Nadto organ podkreślił, że I.N. ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na stałe, zgodnie z treścią decyzji z 2 lipca 2014 r., znak: GOPS.8128.51.2014. Po rozpatrzeniu odwołania I.N. organ drugiej instancji uznał, że zasługuje ono na uwzględnienie, gdyż przytoczona przez organ pierwszej instancji podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wadliwa. Kolegium uznało, że ojciec wnioskodawczyni jest w stanie naruszenia sprawności organizmu powodującym konieczność stałej opieki i pomocy osób trzecich w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie podzieliło stanowiska zawartego w skarżonej decyzji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznając, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni jego treści i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Poddając zatem ocenie stan faktyczny sprawy w oparciu o kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1 b tej ustawy, Kolegium nie stwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania I.N. świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni jest córką J.T. i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. Kolegium wskazało, że niepełnosprawny J.T. jest osobą przewlekle chorą, niesamodzielną, leżącą, cewnikowana. Choruje na stwardnienie rozsiane, ma problemy kardiologiczne oraz znaczną głuchotę uniemożliwiającą swobodne kontaktowanie się z otoczeniem, w związku z czym nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Z powodu ograniczeń wynikających z niepełnosprawności jest osobą wymagającą całodobowej opieki w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem. Wymaga nieprzerwanej pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w tym w ubieraniu się, myciu, utrzymaniu higieny osobistej. Pomoc ta jest świadczona przez wnioskodawczynię i polega na przygotowaniu i podawaniu posiłków, pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, ubieraniu, rozbieraniu, myciu, sprzątaniu, zakupach, dozowaniu leków, utrzymywaniu kontaktów z lekarzem oraz innych podstawowych czynnościach dnia codziennego. Organ ustalił, że opieka jest sprawowana w sposób nieprzerwany, całodobowy i prawidłowy, co uniemożliwia podjęcie przez skarżącą pracy zarobkowej. Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, żona osoby niepełnosprawnej nie żyje, zaś I.N. ma jeszcze brata zamieszkującego w znacznej odległości od ojca, wobec czego nie jest on w stanie opiekować się nim, tak jak czyni to wnioskodawczyni. Odnosząc się do faktu, że I.N. ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, Kolegium podniosło, że w dacie złożenia wniosku w niniejszej sprawie decyzja o przyznaniu przedmiotowego zasiłku pozostawała w obrocie prawnym i do dnia 12 grudnia 2022 r. skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia, które kolidowało z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg praw do świadczeń ustał dopiero wobec wydania przez Wójta Gminy U., zgodnie z wnioskiem skarżącej, decyzji znak: GOPS.8128.51/2.2022 z 12 grudnia 2022 r. (dalej jako: Decyzja z 12 grudnia 2022 r.) uchylającej ostateczną decyzję przyznającą jej prawo do zasiłku dla opiekuna. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało, począwszy od miesiąca następującego po dacie zakończenia przysługującego wnioskodawcy świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, to jest od dnia 1 stycznia 2023 r. na stałe. W skardze na powyższą decyzję I.N. zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, opisanym wyżej wyrokiem z 9 maja 2023 r., sygn. akt: II SA/Lu 319/23 skargę oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawczynię uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego tj. w niniejszej sprawie świadczenia dla opiekuna. Żeby skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, strona musi doprowadzić do zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia. Zrzeczenie to musi mieć wyraźny, a nie hipotetyczny charakter. W ocenie Sądu Wojewódzkiego oświadczenie skarżącej kasacyjnie, złożone razem z wnioskiem (w którym oświadcza, że zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, ale pod warunkiem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego) było nieskuteczne - z uwagi na warunkowy charakter. Skuteczny był dopiero wniosek skarżącej kasacyjnie z 12 grudnia 2022 r., w którym oświadczyła, że rezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna. W konsekwencji, to z chwilą usunięcia z obrotu prawnego decyzji z dnia 2 lipca 2014 r., przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna, wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., czyli na gruncie niniejszej sprawy był to 12 grudnia 2022 r. Okoliczność ta determinowała, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wskazanie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r. Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiodła I.N. zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 t.j., dalej również jako: "p.p.s.a.) oparła skargę kasacyjną na następujących zarzutach: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 01.06.2022 gdyż w okresie do 12.12.2022 pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna; - art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 01.01.2023 za prawidłowe, podczas gdy strona już we wniosku złożonym w czerwcu 2022 roku złożyła oświadczenie i jednoznacznie określiła wolę wyboru świadczenia bardziej korzystnego. Jednak nawet w przypadku uznania niniejszego zarzutu za niezasadny w odniesieniu do okresu od 01.06.2022 do 31.11.2022 uznać należy, iż organ odwoławczy i sąd I instancji dokonał błędnego zastosowania w/w przepisu w odniesieniu do grudnia 2022, bowiem przy jego zastosowaniu pominięto, że strona ostatnią wypłatę zasiłku dla opiekuna otrzymała w listopadzie 2022 (co wprost wskazane zostało w decyzji uchylającej prawo do tego zasiłku), zatem bez względu na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od czerwca do listopada 2022 sąd I instancji powinien był zaskarżoną decyzję uchylić wobec niezasadnego nieprzyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za grudzień 2022. - art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 01.06.2022 do 12.12.2022 pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłek dla opiekuna, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku. Przy tak sformułowanych zarzutach, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; a ponadto zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto, na podstawie skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, że skarżąca kasacyjnie spełnia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka sprawowana nad niepełnosprawnym ojcem. Istotą sprawy jest to czy istniała prawna możliwość przyznania skarżącej kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy miała ona ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna - w okolicznościach, kiedy już we wniosku wyraziła ona chęć rezygnacji z tego zasiłku (dla opiekuna), pod warunkiem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, należy w sprawie ocenić wpływ Decyzji z 12 grudnia 2022 r. (tj. decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu skarżącej kasacyjnie zasiłku dla opiekuna). Sąd kasacyjny wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. ugruntowało się stanowisko, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z 28 marca 2022 r., sygn. I OSK 1263/21, wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20, a także wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl., także pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu). Wyżej wskazane stanowisko, dotyczące wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r., podziela także Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Kasacyjnego nie zachodzi konieczność rezygnacji przez stronę z przyznanego jej świadczenia przed otrzymaniem od organu zapewnienia, że drugie, wyższe świadczenie strona ta otrzyma. Słusznie podnosi skarżąca kasacyjnie, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18. Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do zasiłku opiekuńczego. Sam fakt zatem przyznania skarżącej kasacyjnie zasiłku dla opiekuna w okolicznościach sprawy nie mógł więc stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Niemniej jednak w realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma Decyzja z 12 grudnia 2022 r. o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej kasacyjnie zasiłek dla opiekuna. Decyzja ta nie została przez stronę zakwestionowana i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. W tej sytuacji zgodzić się zatem należy z Sądem Wojewódzkim, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez Wójta Gminy U. wyżej wspomnianej Decyzji z 12 grudnia 2022 r., uchylającej wcześniej przyznane prawo do zasiłku opiekuńczego, a nie - jak twierdził skarżąca kasacyjnie - złożenie przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku opiekuńczego. Zaznaczyć jedynie na marginesie należy, że ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym (art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U.2022.2000 t.j.). Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. Natomiast, w ocenie Sądu Kasacyjnego, stanowisko Sądu Wojewódzkiego i organu, że Decyzja z 12 grudnia 2022 r. w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna determinowała wskazanie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r., jest błędne. Decyzja z 12 grudnia 2022 r. nie zawiera określenia jakiejkolwiek daty wstecznej uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Wskazana decyzja uchylająca wywołuje zatem skutki ex nunc, czyli na przyszłość. Decyzja z 12 grudnia 2022 r. jest ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym w takim zakresie jaki wynika z jej treści. Tym samym w sprawie mamy do czynienia z uchyleniem decyzji z dnia 2 lipca 2014 r., a więc z eliminacją przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. b) u.ś.r., dopiero z dniem 12 grudnia 2022 r. i to od tej daty, a nie od 1 stycznia 2023 r. skarżąca kasacyjnie uprawniona jest do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd Kasacyjny zaznacza przy tym, z wyżej opisanych względów, że niezasadne byłoby też przyjęcie – czego ewentualnie domaga się skarżąca kasacyjnie – że uprawniona byłaby do świadczenia pielęgnacyjnego za cały miesiąc grudzień 2022. Powyższe prowadziło więc do wniosku, że zarzuty materialnoprawne oparte na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. częściowo okazały się uzasadnione. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, który uchylił już decyzję organu I instancji w całości i przyznał Skarżącej Kasacyjnie świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2023 r., winien rozpoznać sprawę za okres od 12 do 31 grudnia 2022 r., uwzględniając zaprezentowaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wobec konieczności uchylenia skutków powyższych naruszeń prawa, obowiązkiem organu winno pozostawać znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które będzie gwarantować Skarżącej realizację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia wniosku o jego przyznanie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI