II SA/Lu 435/24

II SA/Lu 435/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha
Jacek Czaja
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17, art. 23
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 3 kwietnia 2024 r., znak: SKO.PS/40/70/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 3 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, po rozpatrzeniu odwołania B. P. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z 29 grudnia 2023 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 15 grudnia 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. D., legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS z 2018 r. o stwierdzeniu trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Decyzją z 29 grudnia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 323; dalej jako: u.ś.r.), tj. okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu wieku określonego w ww. przepisie. Organ odnotował również fakt, że wspólnie ze skarżącą
i jej matką zamieszkuje mąż niepełnosprawnej, na którym ciąży pierwszeństwo opieki.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym podniosła, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką. Ojciec skarżącej, choć nie ma orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest w stanie zajmować się matką, gdyż sam wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu, z uwagi na podeszły wiek i liczne schorzenia.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 3 kwietnia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie przepisów o świadczeniu wspierającym, w efekcie której przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym należy stosować tylko do przypadków, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.
Kolegium zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z
21 października 2014 r. (SK 38/13), w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 17b ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Jednakże, w ocenie Kolegium, zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek niepełnosprawnej nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ścisła wykładnia przywołanego przepisu jest ugruntowana w orzecznictwie sądowym, została potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r.
Ponadto Kolegium powołało się na wyniki przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, w toku którego ustalono, że K. D. pomimo problemów zdrowotnych jest w stanie samodzielnie przyjmować leki, spożywać i przygotowywać niektóre posiłki. Niepełnosprawna porusza się przy pomocy kuli łokciowej. W ocenie pracownika przeprowadzającego wywiad, matka skarżącej nie wymaga stałej
i całodobowej opieki, zatem opieka nie koliduje w podjęciu przez skarżącą pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie została zatem spełniona przesłanka bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Kolegium odnotowało również, że w aktach znajduje się przetłumaczona z języka włoskiego informacja o zatrudnieniu skarżącej w charakterze pomocy domowej. Z informacji wynika, że skarżąca została zwolniona we wrześniu 2023 r. Skarżąca jest właścicielką gruntów rolnych, które zostały wydzierżawione na podstawie umowy dzierżawy zawartej w 2018 r.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium B. P. zarzuciła naruszenie:
(1) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nieprzeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego pod kątem weryfikacji czy stan zdrowia, warunki osobiste oraz predyspozycje małżonka osoby wymagającej opieki czyli ojca skarżącej pozwala mu obiektywnie na sprawowanie opieki nad jego niepełnosprawną żoną;
(2) art. 10 k.p.a., polegające na pominięciu w toku postępowania podmiotu będącego stroną oraz nie zapewnieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu poprzez nie wywiązanie się przez organ z obowiązku powiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się o zebranym materiale dowodowym,
(3) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez błędną jego wykładnię opartą wyłącznie na literalnym brzemieniu przepisu, a polegającą na przyjęciu, że brak legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki znacznym stopniem niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności czyli np. córce, podczas gdy w niniejszej sprawie organy obu instancji winny dokonać wykładni ww. przepisu także w oparciu o wykładnię systemową i funkcjonalną zgodnie z którą rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować jego współmałżonek, niezależnie czy posiada czy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności,
(4) art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez niewłaściwe przyjęcie przez organy, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje z uwagi na zakres sprawowanej przez skarżącą opieki.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz zaświadczeń lekarskich obrazujących stan zdrowia J. D., na okoliczność stanu zdrowia i jego zdolności do sprawowania opieki nad współmałżonkiem.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w toku postępowania, już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, nastąpiła zmiana stanu prawnego. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia. Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.
W pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne. Stanowisko Kolegium bazuje prawidłowo na tych utrwalonych poglądach.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wynika, że o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zadecydowała w pierwszej kolejności przesłanka negatywna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W końcowej części uzasadnienia Kolegium podniosło jeszcze drugi argument przemawiający za odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – oceniając zakres samodzielności niepełnosprawnej i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, Kolegium doszło do wniosku, że nie została spełniona przesłanka bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
Zdaniem Sądu ocena Kolegium w zakresie obydwu przesłanek rozstrzygnięcia odmownego jest zasadna w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego
i prawnego sprawy. Jedyną kwestią, nie rzutującą w żaden sposób na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, jest to, że w ocenie Sądu należałoby przyjąć odwrotną kolejność argumentów przesądzających o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka związku przyczynowego ma charakter pierwotny i podstawowy dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z (niepodejmowaniem) zatrudnienia (innej aktywności zawodowej) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską (m.in. mężem) należy do samej istoty konstrukcji prawnej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazuje się w utrwalonym już orzecznictwie, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. przykładowo, w najnowszym orzecznictwie: wyroki NSA z 26 stycznia 2024 r., I OSK 2476/22; z 14 lutego 2024 r., I OSK 195/23; z 16 lutego 2024 r., I OSK 282/23; z 21 lutego 2024 r., I OSK 159/23; z 10 kwietnia 2024 r., I OSK 566/23; z 11 kwietnia 2024 r., I OSK 708/23; z 9 maja 2024 r., I OSK 1352/23; z 16 maja 2024 r., I OSK 1004/23).
Aby ustalić, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy opieką sprawowaną nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się stosownym orzeczeniem) a rezygnacją z (niepodejmowaniem) zatrudnienia (innej aktywności zarobkowej) należy przeanalizować materiał dowodowy obrazujący stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres i charakter czynności wykonywanych przez opiekuna. Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej w istotnym stopniu determinuje zakres koniecznej opieki – inaczej wygląda zakres opieki w przypadku osoby mającej trudności w poruszaniu się, ale sprawnej w zakresie podstawowych czynności samoobsługowych (higiena, spożywanie posiłków, wstawanie z łóżka, ubieranie się, itd.), a inaczej w przypadku osoby, która ze względu na schorzenia nie jest w stanie tych podstawowych czynności wykonywać samodzielnie.
Trzeba także wskazać, że podstawowym źródłem ustaleń faktycznych w sprawie dotyczącej świadczeń rodzinnych jest rodzinny wywiad środowiskowy, który może być przeprowadzony zwłaszcza w sytuacji, gdy w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). To wywiad środowiskowy daje najpełniejszy obraz sytuacji – trzeba bowiem pamiętać, że to nie sam stan zdrowia osoby niepełnosprawnej jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz zakres opieki sprawowanej przez osobę ubiegająca o świadczenie, uniemożliwiający pogodzenie tej opieki z jakąkolwiek aktywnością zawodową.
Istotne znaczenie dla oceny przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ma również sytuacja rodzinna – w przypadku, gdy niepełnosprawny ma kilkoro najbliższych krewnych (np. dzieci), na wszystkich tych osobach spoczywa nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek alimentacyjny, a realizacja tego obowiązku może wyrażać się zarówno w bezpośrednim sprawowaniu opieki, jak we wspieraniu finansowym – pokrywaniu kosztów opieki, jeśli dana osoba (np. ze względu na aktywność zawodową) nie może bezpośrednio sprawować opieki. Zupełnie inaczej należy oceniać sytuację, kiedy wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedyną osobą, która może realizować obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego.
W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo oceniło zebrany materiał dowodowy i z tej analizy wyciągnęło prawidłowy wniosek o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (innej aktywności zawodowej) a opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w szczególności formularza wywiadu środowiskowego, k. 14-15 akt adm.) wynika, że matka skarżącej, jakkolwiek cierpi na szereg schorzeń (białaczka, osteoporoza, osteoporoza, nadciśnienie, stan po zatorze płucnym), to jednak pozostaje osobą samodzielną w zakresie podstawowych czynności. Matka skarżącej porusza się samodzielnie przy pomocy kuli pachowej, samodzielnie przyjmuje leki, spożywa posiłki, na nawet samodzielnie przygotowuje proste posiłki, nie wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych. Niepełnosprawna wymaga pomocy jedynie przy wizytach lekarskich, wychodzeniu na spacery oraz przy prowadzeniu gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy, przygotowywanie niektórych posiłków).
Biorąc pod uwagę stan zdrowia niepełnosprawnej, stopień samodzielnego wykonywania podstawowych czynności życiowych oraz zakres czynności wykonywanych przez skarżącą, należy dojść do wniosku, że opieka, jaką skarżąca niewątpliwie sprawuje nad matką w żadnym razie nie jest tak szeroka, aby wykluczała podjęcie aktywności zawodowej. Matka nie wymaga stałej a nawet długotrwałej asysty drugiej osoby, wszystkie podstawowe czynności bytowe wykonuje samodzielnie. Czynności wykonywane przez skarżącą są związane z typową pomocą w prowadzeniu gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej. Taki zakres opieki absolutnie nie stanowi żadnej przeszkody w podjęciu przez skarżącą aktywności zawodowej. Wypada zauważyć, że takie czynności wykonuje ogromna liczba osób, które są w stanie pogodzić pracę zawodową z opieką nad swoimi bliskimi. Jak wskazuje się w orzecznictwie, czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie - z powodu tego, że są one dla każdego typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi również przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) - nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie bo nie zawierają się w pojęciu "sprawowanie opieki". Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczących się w pojęciu: "opieka nad osobą" prowadziłoby do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (por. wyroki NSA z 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23; z 10 kwietnia 2024 r., I OSK 566/23).
Charakter świadczenia pielęgnacyjnego, które w założeniu ustawodawcy stanowi rekompensatę za brak możliwości pozyskania środków do życia w wyniku własnej aktywności opiekuna, powoduje, że ta forma pomocy państwa powinna być przyznawana w przypadkach, kiedy realnie opiekun nie ma możliwości podjęcia aktywności zawodowej, bo stoi temu na przeszkodzie konieczność sprawowania szerokiej, stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.
Jak już wskazano wyżej, istotne znaczenie dla oceny przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ma również sytuacja rodzinna. Okolicznością istotną dla prawidłowego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest to, że niepełnosprawna K. D. oprócz skarżącej ma jeszcze troje dzieci, które pracują zawodowo (prowadzą gospodarstwa rolne, jedna z córek jest zatrudniona w domu opieki). Jak już wskazano, na wszystkich tych osobach spoczywa nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki. Jeśli pozostałe dzieci K. D. nie mogą bezpośrednio pomagać matce, z uwagi na pracę zawodową, powinny realizować swój obowiązek poprzez wsparcie finansowe.
Prawidłowa jest również ocena Kolegium w zakresie zaistnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanki negatywnej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) p.p.s.a.
Bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest to, że niepełnosprawna matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J. D., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (kwestionariusz wywiadu środowiskowego, k. 15 akt adm.).
Należy odnotować, że w orzecznictwie sądowym przez długi okres istniały rozbieżności co do tego, czy kwestia realnych możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka osoby niepełnoprawnej (np. wynikająca ze stanu zdrowia czy braku utrzymywania kontaktów) powinna być brana pod uwagę przy ocenie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też rozstrzygające znaczenie – zgodnie z językową wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ma wyłącznie posiadanie przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozbieżności te zostały ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanej przez Kolegium uchwale składu 7 sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W orzeczeniu tym jednoznacznie przyjęto w tezie drugiej, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści powołanej regulacji wywodzi się moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie znajduje podstaw, aby zakwestionować stanowisko zajęte w zacytowanej uchwale.
W tej sytuacji podnoszone w toku postępowania okoliczności, że mąż K. D. z uwagi na wiek i problemy z nadużywaniem alkoholu nie byłby w stanie opiekować się żoną (gdyby takiej opieki rzeczywiście wymagała, co nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie), nie mają żadnego znaczenia w sprawie, wobec jednoznacznej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.
W świetle powyższej argumentacji wszystkie zarzuty podniesione w skardze należy uznać za niezasadne. Czynienie ustaleń w kwestii stanu zdrowia, warunków osobistych i predyspozycji J. D. do sprawowania opieki nad żoną było całkowicie zbędne, gdyż kwestie te nie mają żadnego znaczenia dla oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie. Jakkolwiek w aktach sprawy nie ma dowodu aby organ I instancji oraz Kolegium zawiadomiły skarżącą, przed wydaniem decyzji, o zebraniu materiału dowodowego i poinformowały o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1, art. 81 k.p.a.), to jednak należy zauważyć, że skarżąca przedłożyła do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wszelkie dokumenty i oświadczenia, które w jej ocenie miały dowodzić spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia, ponadto uczestniczyła w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, składając podpis na końcu formularza (k. 14 akt adm.). Trzeba również mieć na uwadze fakt, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowego, naruszenie zasady czynnego udziału stron, jak każde naruszenie przepisów prawa procesowego, może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny, tylko wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Skuteczność takiego zarzutu zależy zatem od wykazania, że wskutek zaniedbania przez organy dopełnienia obowiązków z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a., strona nie miała możliwości przedłożenia istotnych dowodów czy oświadczeń, mogących wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie tego zarzutu w skardze (s. 4-5) jest ogólnikowe, nie wskazujące na żadne dowody czy oświadczenia, których strona nie przedłożyła wskutek naruszenia przez organy obowiązku zawiadomienia jej o zebranym materiale dowodowym.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zastosowana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zgodna z linią orzeczniczą, utrwaloną przywołaną wyżej uchwałą NSA z 14 listopada 2022 r. Jak wskazano wyżej, Kolegium prawidłowo oceniło na bazie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wywiadu środowiskowego, że nie została spełniona kluczowa przesłanka związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Organ prawidłowo zastosował zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.