II SA/Lu 431/25

II SA/Lu 431/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 5 czerwca 2025 r., znak: SKO.II.41/577/PS/2025 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
K. G. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 5 czerwca 2025 r. w przedmiocie zasiłku stałego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r. znak: 4110.29.2015.KW, Burmistrz W. przyznał stronie świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 29 maja 2015 r. bezterminowo w kwocie 957,37 zł miesięcznie oraz objęto ją ubezpieczeniem zdrowotnym. Wskazana decyzja była zmieniana w związku ze zwiększeniem kwoty wypłacanego zasiłku stałego.
W trakcie realizacji świadczenia nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony, polegająca na tym, że w styczniu 2025 r. skarżący nabył prawo do świadczenia wspierającego, o czym powiadomił organ pierwszej instancji. Nabycie ww. uprawnienia skutkowało zwiększeniem dochodu strony do wysokości 1.780,63 zł, co spowodowało przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 1.010 zł. Wypłata świadczenia wspierającego należnego za miesiąc styczeń 2025 r. w wysokości 1.425 zł nastąpiła w styczniu 2025 r.
W związku z powyższym decyzją z dnia 25 marca 2025 r, Burmistrz W. uchylił w całości decyzję z dnia 10 czerwca 2015 r. znak: 4110.29.2015.KW.
Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący wnosząc odwołanie, w którym wyraził przekonanie, że zabranie mu zasiłku stałego i składki zdrowotnej w jego przypadku jest bardzo niesprawiedliwe i uwłaczające godności osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, w związku z czym wniósł o wnikliwe rozpatrzenie jego odwołania. Do odwołania skarżący załączył: 1) orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 września 2024 r. nr [...], ustalające niezdolność K. G. do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2027 r.; 2) orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 19 listopada 2019 r. znak: [...], zaliczające K. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydane na stałe oraz stwierdzające, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić i datujące ustalony stopień niepełnosprawności od dnia 24 października 2019r.; 3) kartę informacyjną z leczenia szpitalnego na Oddziale [...] z dnia 8 lutego 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia 5 czerwca 2025 r., znak: SKO.II.41/577/PS/2025 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia 25 marca 2025 r. znak: 5100.53.2025.PR uchylającą w całości decyzję z dnia 10 czerwca 2015 r. znak: 4110.29.2025.KW dotyczącą przyznania K. G. zasiłku stałego wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r. organ I instancji przyznał skarżącemu prawo do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej od dnia 29 maja 2015 r. bezterminowo w kwocie 529 zł miesięcznie oraz objął go ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9% kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia. Świadczenie z pomocy społecznej zostało przyznane bowiem strona spełniała przesłanki, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 - dalej jako "u.p.s."), była osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy, a jej dochód był niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W dniu 24 stycznia 2025 r. skarżący przedłożył w siedzibie organu informację z ZUS o nabyciu prawa do świadczenia wspierającego w okresie od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2031 r. w kwocie 1.425 zł miesięcznie. Nabycie ww. uprawnienia spowodowało zmianę sytuacji dochodowej strony. W związku z powyższym, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały. W trakcie przeprowadzonego w dniu 11 marca 2025 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że na dochód strony składają się: świadczenie wspierające (1.425,00 zł/m-c); zasiłek pielęgnacyjny (215,84 zł/m-c) oraz dodatek mieszkaniowy (139,79 zł/m-c), co daje łączny dochód (netto) w wysokości 1.780,63 zł comiesięcznie.
Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie, przesłanką zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały jest okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego (1.010 zł) w związku z przyznaniem stronie świadczenia wspierającego w wysokości 1.425 zł netto miesięcznie. Skarżący przekroczył kryterium dochodowe, uprawniające go do przyznania zasiłku stałego. Wyjaśniono, że weryfikacja decyzji na skutek
zmiany sytuacji dochodowej strony nie zależy od uznania administracyjnego, a zatem organowi nie wolno kierować się innymi okolicznościami niż te, które przewiduje art. 106 ust. 5 u.p.s.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucił naruszenie:
- art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy pomimo, iż skutki prawne przekroczenia kryterium dochodowego powinny być oceniane od momentu jego wystąpienia, a nie przez unieważnienie całego okresu obowiązywania decyzji;
- art. 154 i 155 k.p.a. poprzez niewykazanie, aby zachodziły przesłanki umożliwiające uchylenie decyzji ostatecznej sprzed blisko 10 lat;
- art. 16 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznej;
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dokładnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia faktycznego charakteru i wpływu domniemanej zmiany sytuacji dochodowej;
- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów władzy publicznej.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że w sprawie organ nie dokonał oceny, od kiedy konkretnie przekroczenie kryterium dochodowego miało miejsce, ani nie zbadał, czy wcześniejsze świadczenia były pobierane zgodnie z prawem. W szczególności nie stwierdzono nienależnego pobrania świadczenia, co również świadczy o bezzasadności uchylenia decyzji wstecznie. Zdaniem skarżącego organy obu instancji niewłaściwie oceniły skutki prawne zmiany związanej z otrzymaniem zasiłku wspierającego zważywszy, iż podejmując decyzję o uchyleniu w całości ostatecznej decyzji z 2015 r., zamiast zastosowania prawidłowej procedury zmiany lub uchylenia decyzji z mocą na przyszłość (ex nunc), w trypie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 8 i art. 155 k.p.a. organ uchylił całkowicie ostateczną decyzję przyznającą to świadczenie. W ocenie skarżącego organ nie mógł uchylić całkowicie ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie socjalne, lecz powinien zmienić decyzję na przyszłość, tj. od miesiąca, w którym nastąpiła rzeczywista zmiana sytuacji dochodowej. Zamiast tego podjęto decyzję o całkowitym uchyleniu decyzji z 2015 r., co prowadzi do rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i zasady proporcjonalności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka
w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy
o pomocy społecznej.
Wyjaśnić należy, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków stałych.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje:
1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Decyzja o przyznaniu zasiłku stałego jest decyzją związaną, co oznacza, że aby otrzymać świadczenie wnioskodawca musi spełnić warunki przewidziane przepisami ustawy o pomocy społecznej. W takim wypadku organ nie może odmówić przyznania świadczenia. Jeżeli warunki te nie zostaną spełnione obowiązkiem organu jest wydanie decyzji odmownej. Warunki, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. muszą zostać spełnione łącznie w odniesieniu do każdego z punktów. Po pierwsze zatem, wnioskodawca musi być osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy. Po drugie, jego dochód musi być niższy od ustalonego ustawą kryterium dochodowego.
Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z·dnia·12·lipca·2024·r.·w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej".
W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r. znak: 4110.29.2015.KW, stronie przyznano świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 29 maja 2015 r. bezterminowo oraz objęto ją ubezpieczeniem zdrowotnym. Na przestrzeni lat zmieniano kolejno treść ww. decyzji w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego. W styczniu 2025 r., w trakcie realizacji świadczenia nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony ze względu na fakt, że skarżący nabył prawo do świadczenia wspierającego. Nabycie ww. uprawnienia spowodowało przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – tj. 1010 zł. W związku z powyższym organ I instancji, na podstawie art. 163 k.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s., zobligowany był do uchylenia prawa do zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne przyznanego powołaną decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r. znak: 4110.29.2015.KW.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Natomiast przepis art. 163 k.p.a. na mocy którego następuje wzruszenie decyzji na podstawie przepisów szczególnych, daje organowi administracji publicznej możliwość uchylenia lub zmiany decyzji na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w Dziale II rozdziale 13 k.p.a. Przepis szczególny o którym tu mowa charakteryzują określone cechy: właściwy do wzruszenia decyzji jest zwykle organ, który ją wydał, wzruszenie aktu administracyjnego nie zawsze jest obligatoryjne i nie wymaga zgody, decyzja podlegającą weryfikacji nie jest dotknięta wadą, ale może być wadliwie przez stronę wykonywana. Art. 106 ust. 5 u.p.s. pozwala zatem organowi administracji na zmianę (uchylenie) aktu bez zgody strony zarówno wtedy, gdy jest to dla niej korzystne (art. 106 ust. 5 zdanie drugie u.p.s.), jak i wówczas, gdy wynikiem tego działania będą negatywne dla strony konsekwencje.
Podkreślić należy, że decyzje wydawane na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. mają charakter konstytutywny. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję, co oznacza, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej, jak i jej uchylenie, mają charakter konstytutywny - wywierają jedynie skutki na przyszłość (ex nunc). Wydanie zatem przez organ na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji konstytutywnej oznacza, że kształtuje ona na nowo zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowej decyzji orzekającej o utracie prawa lub zmianie dotychczas pobieranego świadczenia.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia organów dotyczące zmiany sytuacji dochodowej skarżącego i przekroczenia przez niego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W związku z powyższym organ I instancji zasadnie orzekł o utracie uprawnienia i wbrew stanowisku skarżącego nie dokonał tego z mocą wsteczną. Utrata przez stronę prawa do zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne nastąpiła dopiero w momencie, gdy decyzja organu I instancji zaczęła wywoływać skutki prawne. W niniejszej sprawie skarżący niewłaściwie interpretuje moment powstania skutku uchylającego prawo do zasiłku stałego wynikającego z decyzji organu I instancji oraz niezasadnie uznał, że w prowadzonym postępowaniu zastosowano przepisy art. 154 i art. 155 k.p.a.
Odnosząc się do twierdzeń skargi Sąd wyjaśnia, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uznania pobranego przez skarżącego zasiłku stałego za nienależnie pobrane świadczenie. Dodatkowo należy wskazać, że pobierając świadczenie wspierające skarżący ma opłaconą składkę zdrowotną.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.