II SA/Lu 425/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2022-09-15
NSAinneŚredniawsa
fundusz alimentacyjnynależnościumorzenierozłożenie na ratyniepełnosprawnośćsytuacja materialnaprawo administracyjnekpa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające umorzenia i rozłożenia na raty należności z funduszu alimentacyjnego, wskazując na potrzebę rozważenia wniosku o raty, a nie tylko umorzenie.

Skarżący P.B., osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wnioskował o umorzenie lub rozłożenie na raty należności z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji odmówiły, uznając jego sytuację za niewystarczająco wyjątkową i wskazując na darowiznę nieruchomości synowi. WSA uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy nie rozważyły prawidłowo wniosku o rozłożenie na raty, skupiając się jedynie na umorzeniu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Wójta Gminy, które odmówiły P.B. umorzenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący, osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności i trudną sytuacją materialną, argumentował, że pozostająca mu po potrąceniach kwota jest niewystarczająca na podstawowe potrzeby. Organy administracji uznały, że sytuacja nie jest na tyle wyjątkowa, by zastosować ulgę, a dodatkowo wskazały na darowiznę nieruchomości synowi jako działanie świadczące o unikaniu spłaty zobowiązań. Sąd administracyjny uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, ponieważ skupiły się na kwestii umorzenia należności, podczas gdy skarżący wnosił głównie o rozłożenie ich na raty. Sąd podkreślił, że rozłożenie na raty ma na celu umożliwienie spłaty przy jednoczesnym zabezpieczeniu podstawowych potrzeb dłużnika, a organy nie zbadały tej możliwości wystarczająco. Choć sąd podzielił stanowisko organów co do oceny darowizny nieruchomości, uznał, że brak rozważenia wniosku o raty stanowił istotne naruszenie postępowania, co skutkowało uchyleniem zaskarżonych decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie rozważyły prawidłowo wniosku o rozłożenie na raty, skupiając się nadmiernie na kwestii umorzenia, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że rozłożenie na raty ma inny cel niż umorzenie i powinno być rozważone w kontekście możliwości spłaty przy jednoczesnym zabezpieczeniu podstawowych potrzeb dłużnika, czego organy nie zbadały.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.p.u.a. art. 30 § ust. 2

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 250

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 21 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 4 § ust. 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie rozważyły prawidłowo wniosku o rozłożenie należności na raty, skupiając się jedynie na umorzeniu. Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i oceny dowodów.

Odrzucone argumenty

Darowizna nieruchomości synowi jako działanie świadczące o unikaniu spłaty zobowiązań.

Godne uwagi sformułowania

Organy skupiły się na ewentualnym umorzeniu należności, a nie na wniosku o rozłożenie należności na raty. Ulga ta ma na celu umożliwienie dłużnikowi spłacanie świadczeń wydatkowanych przez Państwo za niego, z jednoczesnym zabezpieczeniem niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika. Przerzucenie kosztów obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec jego dwóch córek na państwo (obywateli) nie dałoby się pogodzić w takiej sytuacji z poczuciem sprawiedliwości społecznej.

Skład orzekający

Joanna Cylc-Malec

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Parchomiuk

sędzia

Brygida Myszyńska-Guziur

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rozkładania na raty należności z funduszu alimentacyjnego oraz obowiązków organów w zakresie badania wniosków dłużników."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dłużnika alimentacyjnego, który jest jednocześnie osobą niepełnosprawną i otrzymał darowiznę nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe rozpatrzenie wniosku przez organ administracji, nawet w trudnych sytuacjach życiowych dłużnika. Podkreśla różnicę między umorzeniem a rozłożeniem na raty.

Czy trudna sytuacja materialna i zdrowotna zwalnia z obowiązku spłaty alimentów? Sąd wyjaśnia, kiedy można liczyć na raty.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 425/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 169
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77, art. 107 par 3, art 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par 1 pkt 1 lita, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 listopada 2021r., znak: SKO.II.41/1033/ŚR/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Kamień z 12 sierpnia 2021r., nr PS.FA.DU.5092.3.2021; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 listopada 2021r., znak: SKO.II.41/1033/ŚR/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania P. B. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 877 ze zm.), dalej jako "u.p.u.a." - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 12 sierpnia 2021r., znak: PS.FA.DU.5092.3.2021 o odmowie umorzenia oraz rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że P. B. wnioskiem z dnia 15 maja 2021 r. zwrócił się o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez GOPS w K. na osoby uprawnione: M. B. oraz M. B.. Skarżący wskazał, że znalazł się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, z którego większość ulega potrąceniu na zaległości alimentacyjne. Legitymuje się orzeczeniem o "znacznym uszczerbku zdrowia", w związku z czym, nie może pracować zarobkowo i w konsekwencji nie posiada dodatkowych źródeł pieniężnych; wydatki przeznaczane tylko na leczenie przekraczają kwotę 500 zł, dodatkowo ponosi koszty utrzymania mieszkania, podatki, źródła energii i inne obowiązkowe należności. Oświadczył, że nie otrzymuje żadnej pomocy, w związku z czym brakuje mu środków na artykuły żywnościowe. Jest osobą chorą, leżącą, która sporadycznie korzysta z wózka inwalidzkiego. W związku z tym zwrócił się o zmniejszenie potrąceń alimentacyjnych o kwotę 500 zł miesięcznie, co pozwoliłoby mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby.
Kolegium wskazało, że na dzień 25 listopada 2021 r. zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wynosi 18.318,70 zł, natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie 2005 r. - 2008 r. - 29.400 zł.
Podczas wywiadu środowiskowego z 4 listopada 2021 r. ustalono, że skarżący (68 I.) ma pięcioro dzieci, z większością których nie utrzymuje kontaktu od wielu lat i nie zna ich dokładnych adresów zamieszkania. Bliższy kontakt utrzymuje jedynie z synem R. B., zamieszkałym w K. przy ul. [...]. Ponadto jest osobą samotną, rozwiedzioną, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w części domu jednorodzinnego po rodzicach, w którym posiada 1 pokój, kuchnię oraz łazienkę z WC. Warunki mieszkaniowe są skromne, ale wystarczające. Dom wymaga generalnego remontu - jest nieocieplony oraz trudny do ogrzania. Skarżący nie posiada swoich sprzętów - korzysta z lodówki i pralki użyczonych mu przez brata, który mieszka w drugiej części domu. Jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, która wymaga wsparcia innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Cierpi na niedowład spastyczny kończyn dolnych oraz stan po urazie wielonarządowym ze stłuczeniem mózgu. Wspomagany jest przez MOPS w K. pomocą w formie "asystenta osoby niepełnosprawnej", korzystał z pomocy w formie usług opiekuńczych. Dodatkowo otrzymuje pomoc w formie obiadów wydawanych przez Dzienny Dom Pomocy Społecznej w K. , a także korzysta ze wsparcia Caritas, Starostwa Powiatowego oraz PCPR. Utrzymuje się z emerytury ZUS, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1.892,90 zł. Świadczenie emerytalne pomniejszane jest o potrącenia należności alimentacyjnych w wysokości 1.098,05 zł, w związku z czym, do wypłaty pozostaje 794,85 zł. Stałe miesięczne wydatki obejmują: gaz (70 zł), wydatki na leki (200 zł), opłatę za wodę i nieczystości (30 zł), opał (300 zł) oraz odpłatność za obiady (ok. 150 zł).
Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 31 sierpnia 2020 r. skarżący został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 26 września 2019r., a znaczny stopień niepełnosprawności od 17 lipca 2020 r. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 10 maja 2021r. wynika niezdolność skarżącego do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2022r., zaś z innych dokumentów, że skarżący porusza się głównie na wózku inwalidzkim, jest po urazie głowy ze złamaniem kości pokrywy czaszki, szyi i złamaniu kręgu Th9 w 2019 r. oraz miał we wrześniu 2020 r. usuniętą nerkę prawą z powodu guza; cierpi na kurczowe porażenie kończyn dolnych, nowotwór o nieokreślonym charakterze (nerka) oraz inne ograniczone zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą, uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu.
Na podstawie powyższych dowodów organy obu instancji uznały, że choć sytuacja skarżącego jest trudna, to jednak nie jest na tyle wyjątkowa, by zastosować ulgę.
Organy stwierdziły, że skarżący świadomie nie chce poprawić swojej sytuacji.
Ustaliły bowiem, że w toku wcześniejszego postępowania o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej, toczącego się w 2015-2016r., skarżący złożył oświadczenie, że pracę zarobkową mógłby podjąć dopiero po umorzeniu ciążących na nim zaległości alimentacyjnych, co zdaniem organów świadczy o tym, że już kilka lat temu zrezygnował z aktywności zawodowej w celu uniknięcia potrąceń komorniczych. Ponadto jak wynika z aktu notarialnego umowy darowizny z dnia 23 lutego 2021 r. Repertorium A nr [...], skarżący cały swój udział 1/2 części w nieruchomości nr [...] o obszarze 0,0575 ha położonej w K. przy ul. [...], objętej Kw nr [...] (tj. udział nieruchomości, na której zamieszkuje) darował swojemu synowi R. B., który tę darowiznę przyjął. Wartość darowizny oszacowana została na kwotę 125.000 zł. Jednocześnie, w dalszej części umowy darowizny R. B. ustanowił na rzecz skarżącego dożywotnią i nieodpłatną służebność osobistą, polegającą na prawie zamieszkiwania w domu stojącym na działce nr [...] wraz z prawem korzystania z garażu, wiaty i podwórza. Wartość służebności została określona przez strony na kwotę 100.000 zł. Dokonując tej darowizny skarżący sam sobie odebrał możliwość sprzedaży ww. nieruchomości i poprawy własnej sytuacji materialnej, choć nastąpiło pogorszenie jego sytuacji zdrowotnej. Poza tym darowizna nastąpiła bez podziału majątku na wszystkie dzieci, a więc zgodzić należy się z organem I instancji, że takie działanie jest działaniem z premedytacją w celu uniknięcia spłaty należności i doprowadzenia do niespłacalności długu alimentacyjnego.
Organy stwierdziły, że choć skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji to jednak nie wpływa to znacząco na jego sytuację materialną, gdyż pobiera co miesiąc świadczenie emerytalne w stałej wysokości, ponadto korzysta ze wsparcia licznych organów państwowych. W tych okolicznościach nie ma podstaw do zastosowania wobec niego wnioskowanej ulgi. W świetle orzecznictwa sądów powszechnych, trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice obowiązani są dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. W przeciwnym bowiem wypadku, działania dłużnika, mające charakter uchylania się od podjęcia pracy, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych na koszt podatnika zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 706/20, wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 456/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 853/18).
Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy podkreśliły, że umorzenie należności otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 u.p.u.a.) może odbywać się tylko i wyłącznie, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. Szczególnie uzasadniony przypadek to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są przypadkami o wybitnych cechach, występują okazjonalnie, wymagają kumulacji wielu niefortunnych zbiegów, wydarzeń, wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej (tak organ I instancji). Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Co więcej każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art-. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. (zob. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16 i z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16, CBOSA). W kontekście możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów strona nie wywiązywała się z zobowiązań względem swoich dzieci. Umorzenie należności na podstawie ww. unormowania powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go 664/20). Ponadto zwrot "może umorzyć" wskazuje, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet ustalenie, że dłużnik alimentacyjny znajduje się w szczególnie złej sytuacji dochodowej i rodzinnej, nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi.
Z przedstawionych powodów organy obu instancji odmówiły umorzenia i rozłożenia na raty spornych należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie P. B., reprezentowany przez [...] M. C. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7,8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na dowolnej ocenie dowodów i na niezgodnym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęciu, że sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia lub rozłożenia należności na raty, pomimo tego, że kwota jaka mu pozostaje po dokonaniu wszelkich potrąceń to 794,85 zł i nie jest ona wystarczająca do zaspokojenia jego potrzeb. Tymczasem skarżący całą tę kwotę przeznacza na wydatki tj. gaz - 70 zł, leki - 200 zł, opłaty za wodę oraz nieczystości 30 zł, dopłaty za obiady ok. 150 zł, opał - 300 zł, które łącznie wynoszą około 750 zł, a także koszty prądu, żywności, środków czystości itp. W ocenie pełnomocnika sytuacja w jakiej aktualnie znajduje się skarżący, w pełni uzasadnia umorzenie lub chociażby rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa, powszechnie obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zasadnie podnosi pełnomocnik skarżącego, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi o przepisy art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Przepisy te zobowiązują organy do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, a następnie do dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego i przedstawienia w uzasadnieniu nie tylko tych dowodów, ale także wyjaśnienia, jakie znaczenie miały one dla rozstrzygnięcia, a więc dla zastosowanej podstawy prawnej.
W rozpatrywanej sprawie wniosek skarżącego rozpatrywany był na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. Zgodnie z tym przepisem - organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Rację mają organy, że przepis ten dotyczy tylko wyjątkowych, szczególnych sytuacji, a poza tym decyzja o umorzeniu, czy rozłożeniu należności na raty należy do uznania organu pomocy społecznej.
Należy podkreślić, że tego typu decyzja również podlega kontroli sądowej, przy czym kontrola ta dotyczy właśnie tego, czy organ prawidłowo, zgodnie z zasadami wyrażonymi w powyższych przepisach, przeprowadził postępowanie dowodowe i czy przekonująco uzasadnił swoje stanowisko.
Zaskarżone decyzje w tym zakresie są wadliwe.
Z akt wynika, że skarżący wnosił o rozłożenie na raty spornej zaległości, wynoszącej – jak ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze - na dzień 25 listopada 2021 r. 18.318,70 zł (z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami) i 29.400 zł (z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie 2005 r. - 2008 r.) - łącznie ok. 40 tys. zł. Skarżący wnosił o "zmniejszenie potrąceń alimentacyjnych jedynie o kwotę 500 zł miesięcznie", co "umożliwiłoby mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby".
Z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że organy skupiły się na ewentualnym umorzeniu należności, a nie na wniosku o rozłożenie należności na raty, powołując obszerne orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące właśnie tego rodzaju ulgi (całkowitego umorzenia). W tym kontekście organy podkreślały znaczenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka i jedynie tymczasowy, zastępczy charakter pomocy udzielanej z funduszu alimentacyjnego (a więc przez Państwo) dzieciom pozbawionym świadczeń alimentacyjnych od rodzica, a w konsekwencji wskazywały na brak uzasadnionych podstaw do przerzucania kosztów obowiązku alimentacyjnego dłużników alimentacyjnych na całe społeczeństwo.
Należy zauważyć, że argumentacja ta nie odnosi się jednak automatycznie również do ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.u.a., polegającej na rozłożeniu należności na raty. W takim przypadku koszty obowiązku alimentacyjnego nie są ponoszone przez Państwo (obywateli), lecz jedynie odroczone w czasie. Ulga ta ma na celu umożliwienie dłużnikowi spłacanie świadczeń wydatkowanych przez Państwo za niego, z jednoczesnym zabezpieczeniem niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika. Ten rodzaj ulgi powinien być brany pod uwagę przez organ w szczególności w sytuacjach, gdy posiadany rzecz dłużnika dochód jest na tyle ograniczony, że niezbędna może okazać się dla tego dłużnika pomoc finansowa organu pomocy społecznej, gdyż bez tej pomocy mogą być zagrożone jego podstawowe potrzeby egzystencjalne, a jednocześnie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że dłużnik jest w stanie spłacić rozłożoną na raty należność.
Organy w niniejszej sprawie nie odniosły się w ogóle do tego, czy podstawowe żądanie skarżącego – o "zmniejszenie potrąceń alimentacyjnych jedynie o kwotę 500 zł miesięcznie", a więc o rozłożenie na raty, mógł być uwzględniony. Tymczasem zgromadzone dowody sugerują, że taka sytuacja mogła mieć miejsce.
Po potrąceniach komorniczych skarżącemu pozostaje bowiem jedynie kwota 794,85 zł, z czego już tylko wydatki wskazane przez niego wynoszą ok. 750 zł, natomiast ponosi on jeszcze inne wydatki m.in. koszty zakupu żywności, odzieży, artykułów sanitarnych etc. Poza tym organy ustaliły, że skarżący korzysta z pomocy różnych instytucji, w tym MOPS (usługi opiekuńcze i ustanowienie asystenta osoby niepełnosprawnej), a także z pomocy Caritas i PCPR.
Organ wprost przyznaje, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, a ze względu na stan zdrowia i całkowitą niepełnosprawność i zależność od innych osób, nie jest on zdolny podjąć pracy zarobkowej. Tak niska kwota, jaka pozostaje mu po potrąceniach komorniczych, w zestawieniu z niezbędnymi wydatkami wyraźnie sugeruje, że jego sytuacja jest bardzo trudna i może okazać się konieczne udzielenie mu pomocy przez Państwo w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ I instancji w uzasadnieniu trafnie zauważył, że "dłużnicy alimentacyjni zobowiązani są do spłacenia swoich zobowiązań wobec skarbu Państwa nawet wówczas, gdyby miało to prowadzić do konieczności prowadzenia przez nich życia na bardzo skromnym poziomie o tyle, aby egzekucja należności nie zmuszała ich do korzystania z pomocy społecznej". Mimo to, zarówno ten organ, jak i Kolegium nie zbadały dostatecznie, czy właśnie taka sytuacja zachodzi w przypadku skarżącego, zwłaszcza, że przecież oba organy ustaliły, że skarżący już korzysta z pomocy innych instytucji i organów pomocy społecznej.
W sytuacji występującej w sprawie, prawidłowe załatwienie wniosku skarżącego wymagało rozważenia, czy nie należało rozłożyć na raty spornej należności. Mając na uwadze, że łączne zadłużenie skarżącego to ok.40 tys. zł, to jeśliby spłacał je po 500 zł miesięcznie, za kilka lat spłaciłby całość należności. Rozłożenie należności na raty wstrzymałoby egzekucję komorniczą zmniejszając miesięczne obciążenie, a więc pomniejszyłoby niewątpliwie dolegliwość skarżącego pozwalając mu zabezpieczyć we własnym zakresie podstawowe potrzeby życiowe bez konieczności korzystania z pomocy finansowej Państwa (pomocy społecznej).
Natomiast Sąd podziela stanowisko organów obu instancji co do tego, że na skutek zawarcia umowy darowizny skarżący wyzbył się swojej nieruchomości, tracąc możliwość uzyskania za nią zapłaty i w konsekwencji jednorazowej spłaty spornej należności alimentacyjnej, co należy oceniać jako okoliczności uzasadniając odmowę umorzenia spornej należności. Przerzucenie kosztów obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec jego dwóch córek na państwo (obywateli) nie dałoby się pogodzić w takiej sytuacji z poczuciem sprawiedliwości społecznej.
W związku z tym Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 135 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego, organ uwzględnij przedstawione uwagi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI