II SA/Lu 41/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie stwierdził nieważność decyzji SKO o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy.
Skarżąca kwestionowała decyzję SKO o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając, że została ona wydana przez organ niewłaściwy (SKO zamiast Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej). Sąd podkreślił, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest odrębnym postępowaniem od ustalania prawa do świadczeń, a przepis o właściwości SKO dotyczy tylko spraw o ustalenie prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody L. o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji SKO, uznając ją za wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd wyjaśnił, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest odrębnym postępowaniem od postępowania o ustalenie prawa do świadczeń. W związku z tym, organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji Wojewody w tej sprawie powinien być Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji następuje, gdy została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, obniżając jednak wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej ze względu na seryjność spraw i fakt, że argumentacja skargi nie przyczyniła się do rozstrzygnięcia sądu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest właściwe do rozpatrzenia odwołania w tej sprawie. Organem właściwym jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Uzasadnienie
Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot jest odrębnym postępowaniem od ustalenia prawa do świadczeń. Przepis art. 23 ust. 2 ustawy zmieniającej, który wskazuje SKO jako organ odwoławczy, dotyczy wyłącznie spraw o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa zmieniająca art. 23 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa zmieniająca art. 23 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin
Przepis ten odnosi się wyłącznie do spraw z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, a nie do spraw o zwrot nienależnie pobranych świadczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja została wydana przez organ niewłaściwy (SKO zamiast Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej).
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącej dotyczące błędnej wykładni przepisów o świadczeniach rodzinnych, przyjęcia, że świadczenia zostały nienależnie pobrane, naruszenia przepisów dotyczących składu rodziny i dochodu, a także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. w zakresie ustalania stanu faktycznego.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Decyzja wydana z naruszeniem przepisów o właściwości obarczona jest kwalifikowaną wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący
Grzegorz Grymuza
sprawozdawca
Marcin Małek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organu w sprawach dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kontekście koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ odwoławczy błędnie rozpoznał sprawę należącą do właściwości innego organu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie właściwości organów w postępowaniu administracyjnym, co może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, nawet jeśli merytoryczne zarzuty strony nie zostały uwzględnione.
“Nieważna decyzja SKO: Sąd wskazuje na błąd w ustaleniu właściwości organu w sprawie zwrotu świadczeń rodzinnych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 41/23 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2023-03-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-01-12 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/ Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/ Marcin Małek Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 145 § 1 pkt 2; art. 3 § 1; art. 200; art. 205; art. 206; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 156 § 1 pkt 1; art. 16; art. 127 § 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2017 poz 1428 art. 23 ust. 2; Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 2 listopada 2022 r., nr SKO.41/2316/OS/2022 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz T. K. kwotę [...](dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 2 listopada 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. K. (dalej także jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wojewody L. z 11 kwietnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 19 września 2016 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. K. i K. K.. Decyzją z 24 października 2016 r. Wójt Gminy T. D., uwzględniając wniosek skarżącej, przyznał na okres od 1 listopada 2016 r., do 31 października 2017 r., prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci K. K. i K. K.. Postanowieniem z 6 grudnia 2016 r. znak: [...] Marszałek Województwa L. stwierdził, że w sprawie T. K., od dnia 1 stycznia 2011 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na prowadzenie działalności zarobkowej przez męża skarżącej - [...] na terytorium [...]. Z uwagi na powyższe, decyzją z 28 grudnia 2016 r. Wójt Gminy T. D. uchylił ww. decyzję z 24 października 2016 r., w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego przyznanych skarżącej. Pismem z 4 października 2019 r. Wojewoda wezwał skarżącą oraz P. K. do złożenia zaświadczenia lub własnoręcznie podpisanego oświadczenia o dochodach uzyskanych przez P. K. na terenie [...] w lutym 2011 r., za rok 2011, za rok 2012, za rok 2013, za rok 2014 i za rok 2015, informując, że wskazany dochód powinien być wyrażony w walucie obcej w wartości netto, a w przypadku braku stosownych dokumentów poprosił o złożenie oświadczenia. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z 24 października 2019 r. skarżąca oświadczyła, że nie ma wiedzy odnośnie dochodów byłego męża P. K. za wskazany w wezwaniu okres. Dodała, że od momentu wyjazdu zagranicę, tj. od stycznia 2011 r. nie ma żadnego kontaktu z byłym mężem, nie łożył on na utrzymanie dzieci ani nie kontaktował się z nią ani z dziećmi, w związku z tym nie ma możliwości udzielenia żądanych w piśmie informacji. Wskazała, że wyrokiem z 27 września 2018 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w L. rozwiązał jej małżeństwo przez rozwód. Pismem z 25 sierpnia 2020 r. Wojewoda L. pozostawił wniosek skarżącej z 3 września 2012 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, bez rozpoznania. Wojewoda wyjaśnił, że niezastosowanie się w wyznaczonym terminie do wezwania do złożenia wymaganych dokumentów, skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia na podstawie art. 24a ust. 2 u.ś.r. Następnie decyzją z 11 kwietnia 2022 r., nr [...] Wojewoda orzekł o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w T. D. w okresie od 1 listopada 2016 r., do 31 października 2017 r., w kwocie [...]zł na dzieci: K. K. i K. K. w postaci zasiłku rodzinnego, za świadczenia nienależnie pobrane, jednocześnie zobowiązując skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że w momencie składania wniosku skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ, a więc była świadoma, że winna poinformować o fakcie wyjazdu ojca dzieci poza granice Rzeczypospolitej Polskiej oraz o osiągniętych dochodach zagranicą. Z uwagi na fakt, iż skarżąca zataiła powyższe fakty Wojewoda uznał, że świadomie wprowadziła organ w błąd co skutkowało wypłatą świadczeń, na podstawie fałszywych zeznań. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła organowi: 1) naruszenie art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/04 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/04 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dalej: "rozporządzenie"), a także art. 104, art. 107 § 1 i § 3, art. 127a k.p.a. oraz art. 4, art. 23a ust. 9, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako: u.ś.r.), a także art. 23 ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428; dalej jako: ustawa zmieniająca) poprzez przyjęcie, że wypłacono jej świadczenia są nienależnie pobrane; 2) naruszenie przepisów prawa polegające na przyjęciu, że nie podała faktu wyjazdu ojca dzieci poza granice Rzeczpospolitej Polskiej, podczas gdy ojciec dzieci porzucił rodzinę w 2011 r., nigdy nie płacił alimentów, nie interesował się rodziną, a ponadto to organ, do którego był składany wniosek powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne dotyczące sytuacji dochodowej rodziców dzieci, oraz udzielić stosownych pouczeń w sposób zrozumiały, czytelny i transparentny. 3) nie uwzględnienie przedawnienia dochodzonych należności z uwagi na upływ czasu, od chwili gdy były wypłacone. Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia 2 listopada 2022 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium powołując się na art. 3 pkt 2 i pkt 16 u.ś.r., wskazało, że małżonek skarżącej wchodził w skład rodziny a jego dochód wchodził w skład dochodu rodziny. W związku z tym, nie ma prawnego znaczenia okoliczność posiadania przez skarżącą od 31 stycznia 2011 r. rozdzielności majątkowej z ówczesnym mężem, a także podnoszona przez nią okoliczność prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. Kolegium wskazało także, że skarżąca składając w dniu 30 listopada 2015 r. wniosek o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania w rodzinie wielodzietnej była pouczona w treści wniosku (pouczenie na str. 7 wniosku) o konieczności poinformowania organu o przebywaniu jej męża od stycznia 2011 r. za granicą, jednak tego nie uczyniła. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przedawnienia, organ stwierdził, że termin żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w niniejszej sprawie nie uległ przedawnieniu. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzuciła: (1) naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 67, art. 68 ust 1 lit. a) rozporządzenia w zw. z art. 4, art. 23a ust. 9, art. 25 ust 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2), ust. 5, ust. 6, ust.7, ust 8 u.ś.r. w zw. z art. 23 ustawy zmieniającej poprzez: (a) ich błędną wykładnię skutkującą wydaniem orzeczenia o zwrocie od skarżącej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie; (b) przyjęcie, iż wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane, podczas gdy ww. świadczenia, ze względu na spełnienie przesłanek do ich przyznania, zostały ustalone decyzją administracyjną, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania pobranego świadczenia za nienależne i wydania decyzji zarządzającej zwrot od skarżącej kwoty w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie; (2) naruszenie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 8 u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy przesłanki uzasadniające zwrot nienależnie pobranych świadczeń, w niniejszym stanie faktycznym nie zostały spełnione; (3) naruszenie art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 pkt 6, pkt. 7, art. 14 ust. 1, ust. 2, art. 15 ust. 1 pkt 2, art. 24 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności opisane w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., co w efekcie doprowadziło do wydania decyzji o zwrocie pobranego świadczenia pomimo wystąpienia w niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w ww. przepisach; (4) naruszenie art. 3 pkt 2 i pkt 16 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że były małżonek skarżącej - P. K. wchodzi w skład rodziny, a jego dochód wchodzi w skład dochodu rodziny w rozumieniu u.ś.r., podczas gdy P. K. porzucił rodzinę w 2011 r. i nie utrzymuje z nią kontaktu; (5) naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na zaniechaniu dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym: (a) braku ustalenia rzeczywistej przyczyny braku przedłożenia przez skarżącą wymaganych dokumentów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń w niniejszej sprawnie; (b) błędne ustalenie, że skarżąca zataiła fakt wyjazdu [...] za granicę, świadomie wprowadzając organ w błąd, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania pobranego świadczenia za nienależne i wydania decyzji zarządzającej zwrot od skarżącej kwoty w wysokości [...] zł; (c) błędne przyjęcie, że skarżąca nie załączyła do odwołania wyroku Sądu Rejonowego w K. (sygn. akt: III RC [...]) ustanawiającego rozdzielność majątkową między małżonkami od dnia 31 stycznia 2011 r., podczas gdy jest on wymieniony w treści odwołania; (6) naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 w zw. z art. 110 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na rozpoznanie sprawy; W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zwrot na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę stwierdza jej nieważność w całości lub w części. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję o ustaleniu pobranych przez skarżącą w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. świadczeń rodzinnych, jako nienależnie pobranych oraz zobowiązującą do ich zwrotu. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do stwierdzania jej nieważności, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Dodać należy, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady jej trwałości (art. 16 k.p.a.), wymaga bezspornego ustalenia, że eliminowana z obrotu prawnego decyzja została dotknięta którąś z wad, wyczerpująco określonych w art. 156 § 1 k.p.a., stanowiących podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Jednym z przypadków wskazujących na kwalifikowaną wadliwość decyzji jest jej wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), przy czym chodzi o naruszenie każdego rodzaju właściwości (miejscowej, rzeczowej, instancyjnej). Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister. Wprawdzie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428 ze zm. - dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze – jednakże przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu (a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie sadów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wskazuje się, że postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, wykładnia literalna art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin nie budzi wątpliwości. Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw "z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". (por. postanowienie NSA z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OW 25/20, wyroki NSA: z 12 kwietnia 2022 r., I OSK 1306/21, I OSK 1354/21, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). "Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot (...) jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej" (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 115/20; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 120/20; wyroki WSA w Krakowie z 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1205/21 oraz z 29 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1451/21; CBOSA). Jak wyjaśnił na tle podobnej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (wyrok z dnia 15 grudnia 2022 r., II SA/Lu 557/22, CBOSA): po otrzymaniu odwołania skarżącej od decyzji Wojewody Kolegium powinno było zastosować art. 65 § 1 i 3 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Skoro z art. 19 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegać z urzędu swojej właściwości to Kolegium, po otrzymaniu odwołania skarżącej od decyzji Wojewody powinno było dokładnie rozważyć kwestię swojej właściwości, mając na uwadze również sformułowaną w art. 6 k.p.a. zasadę praworządności. Nie ulega zatem wątpliwości, że wniesienie odwołania do organu niewłaściwego nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie zawarte w decyzji Wojewody L. z 11 kwietnia 2022 r. W związku z powyższym należy wskazać, że Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu, tj. Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Natomiast zaskarżona do tutejszego Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 listopada 2022 r. jako wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, obarczona jest kwalifikowaną wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów procesu w łącznej kwocie [...]zł. Zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt a) p.p.s.a., sprawy z zakresu pomocy społecznej objęte są zwolnieniem z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, skarżąca była zatem zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast w ramach zasądzonych na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego, Sąd – korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 206 p.p.s.a. –uwzględnił połowę minimalnej stawki wynagrodzenia za czynności radców prawnych, określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) i w konsekwencji na rzecz skarżącej zasądził połowę z kwoty [...]zł, stanowiącej pełną wysokość ww. stawki. Podkreślić należy, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że skoro art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., obejmuje on swoim zakresem również miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13, opubl. w CBOSA). Sąd stosuje ten przepis z urzędu, a określając wysokość wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika uwzględnia zarówno stopień zawiłości sprawy, jak i nakład pracy pełnomocnika, przyczyniający się do wyjaśnienia sprawy pod względem faktycznym, jak i wyjaśnienia istotnych zagadnień prawnych, które mogą budzić wątpliwości judykatury bądź doktryny. W ocenie Sądu, za odstąpieniem od zasądzenia na rzecz skarżącej pełnej stawki wynagrodzenia dla jej pełnomocnika, przemawiały dwie okoliczności. Po pierwsze, Sądowi z urzędu wiadomo, że niniejsza sprawa jest jedną z ośmiu tożsamych spraw wniesionych przez skarżącą do tutejszego sądu, zarejestrowanych pod sygn. II SA/Lu 34-41/23. Przedmiotem zaskarżenia w ww. sprawach są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uznaniu świadczeń wypłaconych skarżącej - za kolejne okresy od 2011 r. - za nienależnie pobrane. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że seryjność spraw, w których pełnomocnik sporządził niemal identyczną skargę, nie skutkowała zwiększeniem nakładu jego pracy względem takiego, jaki poniósłby reprezentując kilka osób w różnych przedmiotowo sprawach. Jako drugą okoliczność uzasadniającą odstąpienie od pełnej kwoty wynagrodzenia, Sąd zważył uwzględnienie skargi z innych przyczyn niż podniesione w jej treści. Innymi słowy, treść skargi sporządzonej przez pełnomocnika nie przyczyniła się w żadnym stopniu do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik nie podniósł bowiem argumentu, który doprowadziłby Sąd do stwierdzenia, że w sprawie zaistniała niewłaściwość organu. Z tych też względów i w związku z przywołanymi wyżej przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI