II SA/LU 403/23

II SA/Lu 403/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-12-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Joanna Cylc-Malec
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OZ 448/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art. 136 ust.3, art. 137 ust.2, art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
art. 6
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi G. M., M. K. i R. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 17 lutego 2023 r. znak: GN-V.7534.2.8.2023.AG w przedmiocie zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 grudnia 2022 r., znak: IGM.6821.127.2020.MR, wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze m., dalej: u.g.n.) Starosta Lubelski odmówił G. M., R. M., M. K. oraz M. W. zwrotu udziału [...] w wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnej działki [...], nabytej od poprzedników prawnych wnioskodawców przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. [...] z dnia 8 listopada 1968 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94) z przeznaczeniem na budowę osiedla im. [...] cz. II.
Odwołanie od tej decyzji złożyli wnioskodawcy.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji decyzją z dnia 17 lutego 2023 r., znak: GN-V.7534.2.8.2023.AG, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n., Wojewoda Lubelski powołał się na art. 137 ust. 1 u.g.n., z którego wynika, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organ wskazał jednocześnie, że obowiązek zrealizowania celu wywłaszczenia w powyższych terminach nie dotyczy inwestycji zrealizowanych przed datą 22 września 2004 r., w której weszły w życie przepisy wprowadzające te terminy. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11 stwierdził bowiem, że nie można uznać za zbędną na cel wywłaszczenia nieruchomości, na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż w dniu 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że na spornej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wyjaśnił przy tym, że w przypadku inwestycji o złożonym, kompleksowym charakterze, których funkcjonowanie jest związane z istnieniem zróżnicowanej zabudowy i funkcji obszarów realizowanych etapami, możliwe jest dokonywanie zmian w koncepcjach zagospodarowania. Jeżeli zatem wywłaszczenie następuje na jakiś określony, złożony cel, to mające miejsce na etapie realizacji zmiany szczegółowego zagospodarowania i nadane funkcje nie muszą świadczyć o zbędności terenu dla celu wywłaszczenia.
Przedmiotowa nieruchomość została nabyta od właścicieli nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie na cele budowy przez [...] Spółdzielnię [...] osiedla mieszkaniowego im. [...] cz. II. Zgodnie z Ogólnym Kierunkowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Lublina "Lublin Plan Kierunkowy", zatwierdzonym w dniu 21 grudnia 1959 r. na podstawie uchwały nr [...] Prezydium Rządu z dnia 1 grudnia 1951 r., przedmiotowa nieruchomość była położona na granicy obszarów przeznaczonych pod zabudowę oraz pod tereny ulic. Wojewoda wyjaśnił, że cel ten wynikał z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, która nie wymagała, aby w przypadku realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego precyzyjnie określać w akcie wywłaszczeniowym cel, który będzie realizowany na danej nieruchomości, wskazując np., jakie konkretnie obiekty budowlane zostaną wzniesione na wywłaszczanej działce. W przypadku wywłaszczeń na potrzeby budowy zorganizowanych i złożonych zespołów urbanistycznych, jakimi są dzielnice miast lub osiedla mieszkaniowe, określenie celu wywłaszczenia może mieć charakter ogólny, a jeśli w akcie wywłaszczeniowym określono precyzyjnie cel wywłaszczenia, to przyjmuje się, że prawnie dopuszczalna jest zmiana wcześniejszych planów, lokalizacji określonych budynków, budowli, czy innych elementów planowanej inwestycji. Ważne jest, aby budowa określonych obiektów mieściła się w celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla lub dzielnicy oraz aby obiekty te służyły zaspokajaniu potrzeb mieszkańców.
Z informacji z rejestru gruntów z dnia 22 września 2020 r. wynika, że działka nr [...] położona jest na obszarze osiedla im. [...]. Jej właścicielem jest Gmina Lublin. W dniu 4 grudnia 1989 r. Dyrektor Wydziału Geodezji, Rolnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Lublinie decyzją znak: GRG.V.8224-RWU/3933/89 oddał teren obejmujący osiedle im. [...], w tym teren działki [...], w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...]. Jednak z uwagi na fakt, że teren ten nie posiadał jednorodnej księgi wieczystej, zakończenie procesu oddania gruntu w użytkowanie wieczyste nastąpiło przez sporządzenie aktu notarialnego w dniu 2 lipca 2001 r. w oparciu o art. 208 u.g.n. Prawo to ujawniono w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 9 listopada 2001 r.
Wojewoda wyjaśnił, że z załączonej do akt postępowania informacji dostępnej na stronie internetowej L. Spółdzielni Mieszkaniowej, wynika, że osiedle im. [...] powstało w latach 70-tych ubiegłego wieku i objęło obszar położony pomiędzy ul. [...] i ul. [...]. W ramach budowy osiedla zrealizowano budynki mieszkalne, zaplecze handlowo-usługowe, zespoły garażowe, plac wypoczynku, place zabaw oraz tereny zieleni. Taki sposób zagospodarowania nieruchomości odzwierciedlają zdjęcia lotnicze. Na fotografii z 1973 r. przedmiotowy teren pozostaje niezabudowany, a w jego bezpośrednim otoczeniu widoczne są zabudowania osiedla mieszkaniowego. Zdjęcia z 1983 r. i 1997 r. przedstawiają teren zajęty pod utwardzenie boiska sportowego oraz zieleń. Na fotografii datowanej na 2003 r. widoczny jest budynek hali sportowej.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że działka nr [...] jest od 2001 r. przedmiotem dzierżawy przez spółkę "[...]" - B.. G., J.. H., K.. N. (obecnie firmą [...] J. N.). Decyzją Prezydenta Miasta Lublin nr [...] z 4 grudnia 2001 r., znak [...] został zatwierdzony projekt budowlany hali sportowej wielofunkcyjnej samonośnej. Decyzją Prezydenta Miasta Lublin z 10 lipca 2003 r., znak: [...] uzyskano zezwolenie na użytkowanie tej hali sportowej, w której funkcjonują korty tenisowe. Przed powstaniem hali teren obejmujący analizowaną działkę wykorzystywany był pod boiska sportowe i górkę saneczkową przez mieszkańców osiedla. Na dowód powyższego załączone zostały kopie fragmentów dokumentacji planów realizacyjnych osiedla [...] dotyczących tego terenu. Na rysunku planu widoczne są zaplanowane na przedmiotowej nieruchomości boiska sportowe oraz teren zielony oddzielający boiska od terenu ulicy. Część nieruchomości pomiędzy ogrodzeniem kortów tenisowych a ulicą [...] była i jest nadal użytkowana i utrzymywana (sprzątanie i koszenie) przez administrację Nr [...] osiedla [...]
Wojewoda wyjaśnił, że podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 27 lipca 2022 r. stwierdzono, że funkcjonujące na nieruchomości korty tenisowe obejmują znaczną część ogrodzonego terenu. W otoczeniu kortów teren został utwardzony, urządzono miejsca parkingowe. Część nieruchomości, położonej poza ogrodzeniem tego obiektu i poza kortami tenisowymi, od strony ul. [...], o szerokości około 20 m, to skarpa porośnięta trawą oraz drzewami (niektóre wieloletnie), częściowo wykoszona. Przez opisywany obszar przebiegają sieci infrastruktury technicznej - sieć gazowa, wodociągowa oraz linie energetyczne. Południową granicę działki nr [...] stanowi pas zieleni porośnięty trawą oraz rzędem nasadzonych drzew wzdłuż chodnika; w obszarze tym zlokalizowano sieć kanalizacji deszczowej. Drzewa rosnące wzdłuż chodnika noszą ślady pielęgnacji (poprzycinane gałęzie). Na obszarze ogrodzenia kortu tenisowego znajduje się wiata śmietnikowa otoczona kostką brukową oraz betonowym murkiem oporowym, dwoma słupami oświetleniowymi wraz z zasilającą je linią energetyczną oraz przyłączami infrastruktury technicznej.
W ocenie organu odwoławczego ustalony sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości nie daje podstaw do orzeczenia o jej zwrocie. Zawnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowiła realizację celu wywłaszczenia, tj. budowy osiedla mieszkaniowego. Przemawiają za tym dokumenty wskazujące, że zarówno w dacie wywłaszczenia (8 listopada 1968 r.), jak i w latach późniejszych (decyzja Prezydium miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 30 czerwca 1971 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, umowa wieczystego użytkowania na rzecz L. Spółdzielni [...], zdjęcia lotnicze z lat 1973, 1983, 1997, 2003, 2005, 2009 oraz 2021) nieruchomość była wykorzystywana jako część osiedla mieszkaniowego.
Wojewoda podniósł, że przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę budynków mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę takiego osiedla, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców - takich, jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa, trawniki, różnorakie miejsca wypoczynku i ciągi piesze (chodniki). Za infrastrukturę związaną integralnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców, uznaje się ponadto wszelkie instalacje podziemne - linie komunikacyjne, wodociągi, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe. Osiedla budowane w latach 60. – 80. XX w. stanowiły złożone zespoły urbanistyczne, przeznaczone na potrzeby nawet kilkudziesięciotysięcznych populacji mieszkańców. Z tego względu były one swego rodzaju "mikroorganizmami", zajmującymi duże obszary, a celem ich budowy było nie tylko zapewnienie potrzeb mieszkaniowych (budynki wielorodzinne), ale również zaspokojenie innych potrzeb ich mieszkańców m. in. swobodnej komunikacji (np. parkingi, drogi), korzystania z różnych usług (np. przychodnie lekarskie, sklepy wielobranżowe, spożywcze, apteki), a także wypoczynku i rekreacji, czemu służyły zarówno obiekty sportowe (np. boiska), jak i ogólnodostępne tereny zieleni. Realizacja takiego osiedla nie zawsze przebiegała dokładnie w sposób zaplanowany, bez odstępstw od przyjętych założeń. Wynikało to z dynamiki procesów inwestycyjnych, związanych często z okolicznościami trudnymi obecnie do zidentyfikowania. Ponadto powstawanie osiedla trwało nawet kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, a kolejne części inwestycji musiały być dostosowywane do aktualnych potrzeb społeczności zamieszkującej już osiedle. Oznaczało to, że niektóre zaplanowane dużo wcześniej elementy infrastruktury osiedla wymagały zmian, a nawet odstąpienia od ich realizacji na rzecz zaspokojenia innych potrzeb mieszkańców.
Wojewoda podkreślił, że z załączonych przez L. Spółdzielnię [...] dokumentów dotyczących realizacji terenu osiedla [...] w dzielnicy [...] w Lublinie przy ul. [...] - [...], w tym decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 30 czerwca 1971 r., znak [...], wynika, że w ramach stref osiedla przewiduje się: ośrodki usługowe, garaże, parkingi, tereny mieszkaniowe, przedszkola, żłobek, place zabaw, rekreację. Osiedlu ma służyć szeroko pojęta infrastruktura techniczna (sieć wodociągowa, kanalizacyjna, gazowa, kanalizacja deszczowa, sanitarna, kanał ciepłowniczy, kable elektryczne, oświetlenie). Nie ma przy tym znaczenia, że znajdujące się na obszarze wywłaszczonej nieruchomości korty tenisowe stanowią przedmiot dzierżawy osób trzecich, skoro korty służą celowi publicznemu (sport i rekreacja), tj. mieszkańcom osiedla im. [...] oraz innych osiedli. Ponadto teren ten przed powstaniem kortów tenisowych zagospodarowany był pod boiska sportowe i górkę saneczkową, a zatem cel wykorzystania gruntów był taki sam: sportowo- rekreacyjny. Nie stanowi przy tym naruszenia prawa fakt, że sporna nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy osiedla mieszkaniowego o nazwie "[...] cz. II", a położona jest w obszarze, na którym zrealizowana jest inwestycja - osiedle mieszkaniowe [...] w L.. Okoliczność ta nie może stanowić podstawy do zwrotu nieruchomości z powodu zbędności na cel wywłaszczenia (osiedle [...] graniczy z osiedlem [...], dzieli je ul. [...]). Dla oceny, czy rzeczywiście doszło do zmiany celu wywłaszczenia, nie może mieć znaczenia, że wywłaszczona działka została zabudowana w ramach innego osiedla mieszkaniowego niż wskazane w akcie wywłaszczeniowym. Decydującym jest bowiem fakt jej użytkowania zgodnie z celem wywłaszczenia.
Skargę na decyzję Wojewody wniosła G. M., działająca w imieniu własnym oraz M. K., R. M. i M. W., zarzucając:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez:
1) błędne uznanie, że nieruchomość jest niezbędna na cel wywłaszczenia oraz że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy bezsporne jest, że na nieruchomości objętej żądaniem zwrotu:
- znaczna część od strony ul. [...] jest ogrodzona i wykorzystywana pod samonośną halę sportową oddaną do użytku w dniu 10 lipca 2003 r., a wykorzystywaną od początku jej powstania pod kryte korty tenisowe, wydzierżawioną przez L. Spółdzielnię [...] w celach komercyjnych,
- w otoczeniu kortów został utwardzony teren, na którym urządzono miejsca parkingowe,
- poza ogrodzeniem jest pas zieleni położony na skarpie, porośnięty trawą oraz drzewami, częściowo wykoszony,
- pas terenu pomiędzy ogrodzeniem kortu tenisowego w ul. [...] stanowi skarpę porośniętą trawą oraz drzewami, a w obszarze tym znajduje się wiata śmietnikowa otoczona utwardzoną kostką brukową oraz betonowym murkiem oporowym, przy czym nie zostało w toku postępowania przed organem ani pierwszej ani drugiej instancji ustalone, kiedy ta infrastruktura związana z wiatą śmietnikową została wykonana;
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez przyjęcie skrajnie rozszerzającej wykładni pojęcia "celu wywłaszczenia", w sposób niedający się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawa oraz ochrony prawa własności;
3) bezzasadne ustalenie, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, na spornej nieruchomości został zrealizowany;
4) błędne uznanie, że skoro powstało osiedle mieszkaniowe, to sposób zagospodarowania terenu wskazuje, że nastąpiło zrealizowanie celu wywłaszczenia, podczas gdy powstanie i funkcjonowanie na działkach sąsiednich osiedla mieszkaniowego nie oznacza realizacji celu wywłaszczenia;
5) zastosowanie bardzo rozszerzonej interpretacji pojęcia "celu wywłaszczenia" jako budowa osiedla mieszkaniowego, z włączeniem do tego celu wszystkich obiektów, jakie teoretycznie mogłyby być wykorzystywane jako zaspokojenie potrzeb mieszkańców, bez uwzględnienia, że infrastruktura osiedlowa ma służyć uzupełnieniu mieszkaniowej funkcji osiedla mieszkaniowego;
6) zastosowanie bardzo rozszerzonej interpretacji pojęcia "cel wywłaszczenia" jako budowa osiedla mieszkaniowego, z włączeniem do tego celu wszystkich obiektów teoretycznie mogących być wykorzystywane do zaspokojenia potrzeb mieszkańców, w analizowanej sprawie pasów zielni położonych na skarpie, porośniętych drzewami i jedynie częściowo wykoszonych.
II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj.:
1) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady obiektywnej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy i oparcie się wyłącznie na pozbawionej podstaw faktycznych i prawnych własnej ocenie stanu sprawy;
2) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w oparciu wyłącznie o własne rozumienie przesłanek "niezbędności na cel wywłaszczenia" oraz pominięcie innych okoliczności faktycznych i prawnych wynikających z przepisów prawa i dokumentów zgromadzonych w postępowaniu dowodowym a świadczących jednoznacznie o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia;
3) art. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uchylenie się przez organ administracji publicznej od prawidłowego i wyczerpującego zgromadzenia w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego oraz podjęcia niezbędnych czynności celem wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia sposobu wykorzystania i dostępności hali sportowej od chwili oddania jej do użytkowania.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skarga M. W. została prawomocnie odrzucona postanowieniem z 28 czerwca 2023 r. (II SA/Lu 403/23) z uwagi na nieuzupełnienie jej braku formalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga G. M., M. K. i R. M. jest niezasadna. Decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem.
Przedmiotem skargi jest odmowa zwrotu udziału [...] w wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] położonej w L. przy ul. [...], zaś kwestią sporną jest ustalenie, czy na tej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. Przyjęcie, że cel ten na zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości został zrealizowany, czyni bowiem wniosek o zwrot bezzasadnym.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu udziału w tej części, jeżeli, stosownie do art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Regulacja ta znajduje zastosowanie także w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o przepisy inne niż wyżej powołana ustawa, w szczególności do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (art. 216 ust. 1 u.g.n.), co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Wprawdzie w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jednak, jak słusznie zauważył Wojewoda, obowiązek zrealizowania celu wywłaszczenia w powyższych terminach nie dotyczy inwestycji zrealizowanych przed datą 22 września 2004 r., w której weszły w życie przepisy wprowadzające te terminy (powołany przez organ wyrok TK z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11; zob. także wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., I OSK 1832/11).
W niniejszej sprawie istotne jest, że dokumenty prawne, na podstawie których aktualnie ustalany jest cel wywłaszczenia spornej działki, pochodzą z przełomu lat 50. i 60. XX. W tym okresie standard sporządzania tych dokumentów był inny niż aktualny. Obecnie dla wywłaszczenia nieruchomości konieczne jest wydanie decyzji z precyzyjnie określonym celem publicznym, na jaki ma być ono dokonane. Tymczasem w okresie, w którym sporna nieruchomość została nabyta na potrzeby realizacji celu publicznego, cel ten określany był w sposób ogólny, ponieważ przepisy prawa nie ustanawiały żadnych reguł w tej materii. Tak też cel ten został określony w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w niniejszej sprawie - jako "budowa osiedla im. [...]. [...] cz. II".
Trzeba zatem wziąć pod uwagę, że w systemie prawnym obowiązującym w dacie nabycia spornej działki od poprzedników prawnych skarżących akty, na podstawie których następowało wywłaszczenie nieruchomości, nie odpowiadały aktualnie obowiązującym, rygorystycznym wymaganiom. Stąd w orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że analiza realizacji celu wywłaszczenia nie może abstrahować od kontekstu funkcjonalnego z daty wywłaszczenia nieruchomości (por. zamiast wielu: wyrok NSA z 18 grudnia 2014 r., I OSK 1417/13; wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r., I OSK 1519/14). Do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym nie można wprost stosować aktualnych uregulowań w zakresie takich pojęć, jak "cel wywłaszczenia". Interpretacja pojęcia "celu wywłaszczenia" musi więc następować z uwzględnieniem faktu, że w dacie dokonania wywłaszczenia jego cel nie musiał być precyzyjnie określony, a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone żadnym terminem jego realizacji (nie było wówczas odpowiednika art. 137 ust. 1 u.g.n.).
Z dokumentów załączonych do akt sprawy, wymienionych we wstępnej części uzasadnienia, wynika, że lubelskie osiedle im. [...] powstało w latach 1970-1975. W ramach budowy tego osiedla zrealizowano budynki mieszkalne, zaplecze handlowo-usługowe, zespoły garażowe, plac wypoczynku, place zabaw oraz tereny zieleni (k. 175). Sposób wykorzystywania zawnioskowanej do zwrotu działki na przestrzeni lat odzwierciedlają zdjęcia lotnicze. Z fotografii z 1973 r. (k. 181) wynika, że działka jest niezabudowana, a w jej bezpośrednim otoczeniu widoczne są zabudowania osiedla mieszkaniowego. Zdjęcia z 1983 r. (k. 180) oraz z 1997 r. (k. 179) przedstawiają teren zajęty pod utwardzenie boiska sportowego oraz zieleń (boisko ma regularny kształt prostokąta). Oprócz boiska, na terenie obejmującym analizowaną działkę, istniała górka saneczkowa wykorzystywana przez mieszkańców osiedla i osoby spoza osiedla (kopie fragmentów dokumentacji planów realizacyjnych osiedla [...]; decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 30 czerwca 1971 r., znak BUA.I.6003-104/71). Część nieruchomości od strony ul. [...] porośnięta była zielenią utrzymywaną przez administrację osiedla im. [...] (k. 167, k. 150-161).
Na fotografii z 2003 r. (k. 178) na spornej działce widoczny jest budynek hali sportowej wielofunkcyjnej, samonośnej, w której od 2001 r. spółka dzierżawiąca tę działkę prowadzi korty tenisowe, które od tego czasu obejmują znaczną część ogrodzonego terenu. W otoczeniu kortów teren został utwardzony, urządzono miejsca parkingowe. Część nieruchomości, położonej poza ogrodzeniem tego obiektu i poza kortami tenisowymi, od strony ul. [...], o szerokości około 20 m, to skarpa porośnięta trawą oraz drzewami (niektóre wieloletnie), częściowo wykoszona. Przez obszar działki przebiegają sieci infrastruktury technicznej - sieć gazowa, wodociągowa oraz linie energetyczne. Południową granicę działki nr [...] stanowi pas zieleni porośnięty trawą oraz rzędem nasadzonych drzew wzdłuż chodnika; w obszarze tym zlokalizowano sieć kanalizacji deszczowej. Drzewa rosnące wzdłuż chodnika noszą ślady pielęgnacji (poprzycinane gałęzie). Na obszarze ogrodzenia kortu tenisowego znajduje się wiata śmietnikowa otoczona kostką brukową oraz betonowym murkiem oporowym, dwoma słupami oświetleniowymi wraz z zasilającą je linią energetyczną oraz przyłączami infrastruktury technicznej (k. 133, 135, 167, 176-177).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że jeżeli celem wywłaszczenia było osiedle mieszkaniowe, to ścisłe ustalanie celu wywłaszczenia, w sensie ustalania konkretnych obiektów lub elementów infrastruktury, jakie miały powstać na nieruchomości wywłaszczonej, nie jest konieczne. Gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy czas, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, budowa tego rodzaju założeń uzasadnia przyjęcie stanowiska, że poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dotyczy to zwłaszcza osiedli mieszkaniowych, które są traktowane jako pewien "mikroorganizm urbanizacyjny", rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można - co do zasady - wykluczyć możliwości, by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub inny określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualnie potrzeby mieszkańców osiedla (wyrok NSA z 22 stycznia 2020 r., I OSK 3608/18 i powołane tam orzecznictwo; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2018 r., IV SA/Po 29/18). W przypadku zatem, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miała powstać inwestycja wieloobiektowa, złożona, to nie można przyjmować, że celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych, czy też infrastrukturalnych tej inwestycji, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., I OSK 1370/22). W decyzjach wywłaszczeniowych z okresu PRL ogólny sposób określenia celu wywłaszczenia jest standardem. Przyjmuje się nawet, że w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r., I OSK 3378/19). Koronnym przykładem tak określonego celu jest budowa osiedla mieszkaniowego, obejmująca nie tylko budowę budynków mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa, ciągi piesze (tak m.in. wyrok NSA z 20 stycznia1999 r., IV SA 2033/96; wyrok NSA z 5 lipca 2016 r., I OSK 610/15, wyrok NSA z 3 września 2010 r., I OSK 1537/09).
Na wywłaszczonej działce nie wybudowano wprawdzie żadnego budynku mieszkalnego, ale co najmniej od początku lat. 80. XX w. stawi on element infrastruktury osiedla mieszkaniowego im. [...] w L. jako teren sportowo-rekreacyjny z elementami zieleni osiedlowej. Zarzuty skargi koncentrują się na aktualnym sposobie zagospodarowania spornej działki, podczas gdy kluczowe znaczenie mają zamieszczone w aktach sprawy dowody na to, że już w latach 80. XX w. teren wykorzystywany był na boisko sportowe, górkę saneczkową oraz zieleń osiedlową. Aktualny sposób wykorzystywania tej działki na korty tenisowe wraz z parkingiem, wiatą śmietnikową, sieciami infrastruktury technicznej oraz zielenią jedynie potwierdza ciągły, nieprzerwany od lat 80. XX w. sportowo-rekreacyjny charakter wykorzystywania tej nieruchomości. Wbrew zarzutom skarżących, na ocenę, że działka nr [...] stanowi element osiedla mieszkaniowego, nie ma wpływu fakt, że kort tenisowy służy jedynie uprawiającym określoną dziedzinę sportu oraz że wstęp na kort jest biletowany. Odpłatność za udział w zajęciach sportowych czy ograniczenie funkcji sportowej do określonej dziedziny nie wykluczają obiektu sportowego z infrastruktury osiedla mieszkaniowego. Sąd podziela przy tym stanowisko Wojewody, że bez znaczenia jest, iż znajdujące się na obszarze wywłaszczonej nieruchomości korty tenisowe stanowią przedmiot dzierżawy osób trzecich, skoro służą celowi publicznemu (sport i rekreacja), tj. mieszkańcom osiedla im. [...] [...] oraz innych części miasta. Ponadto teren ten przed powstaniem kortów tenisowych zagospodarowany był pod boiska sportowe i górkę saneczkową, a zatem cel wykorzystania gruntów był taki sam: sportowo- rekreacyjny.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zdjęć lotniczych obszaru, w skład którego wchodzi sporna działka, na przestrzeni lat stanowi on teren sportowo-rekreacyjny z niezbędną infrastrukturą i jako taki jest częścią osiedla mieszkaniowego, wykorzystywaną zarówno przez mieszkańców osiedla [...], jak i osoby spoza osiedla.
Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że w okolicznościach badanej sprawy całokształt zebranego materiału dowodowego daje podstawy do sformułowania jednoznacznego wniosku, że sporna nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego. Nie wystąpiła zatem przesłanka warunkująca zwrot nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organów obu instancji, sporna nieruchomość zarówno w przeszłości, jak i aktualnie jest wykorzystana na cel związany z realizacją celu wywłaszczenia. Realizacja takiego celu publicznego, jak budowa osiedla mieszkaniowego, obejmuje nie tylko same budynki, ale także całą infrastrukturę (m.in. drogi, parkingi, obiekty użyteczności publicznej – szkoły, przychodnie etc.). Infrastrukturę osiedla tworzą również tereny przeznaczone pod rekreację i aktywność sportową. Są to poglądy już utrwalone w orzecznictwie i Sąd w pełni je podziela. Budowa obiektu zaspokajającego potrzeby szerszej grupy osób niż tylko mieszkańców osiedla stanowi realizację celu wywłaszczenia. Ogólnodostępność obiektu nie powoduje bowiem jego wyłączenia z zespołu urbanistycznego określanego jako osiedle mieszkaniowe. Innymi słowy, to że wykonana inwestycja zabezpieczała potrzeby (w tym przypadku sportowo-rekreacyjne) nie tylko mieszkańców osiedla [...], lecz również mieszkańców innych osiedli, a nawet dzielnic Lublina, nie oznacza, że nie stanowi ona infrastruktury tego osiedla.
W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcia organów obu instancji orzekające o odmowie zwrotu udziału w spornej działce na rzecz następców prawnych byłych właścicieli należało uznać za zasadne w świetle przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., a nadto wydane z zachowaniem zasad postępowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., oraz opatrzone uzasadnieniami odpowiadającymi kryteriom z art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych względów Sąd oddalił skargę na postawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).