II SA/Lu 4/24

II SA/Lu 4/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /przewodniczący/
Jacek Czaja
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3, ust. 5 i ust. 7
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg E. B., H. B., B. P., B. B., M. L. i E. K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 14 listopada 2023 r., znak: GN-V.7534.2.49.2023 w przedmiocie zwrotu udziałów w prawie własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie I; II. oddala skargę M. L. i E. K. w zakresie punktu II zaskarżonej decyzji; III. odrzuca skargę M. L. i E. K. w zakresie punktu I zaskarżonej decyzji; IV. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz skarżących E. B., H. B., B. P. oraz B. B. po 337 (trzysta trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. nr GN-V.7534.2.49.2023 po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Lublin oraz M. i E. K. od decyzji Starosty Lubelskiego z dnia 26 września 2023 r. nr IGM.6821.67.2020.MWM w sprawie zwrotu udziałów w prawie własności nieruchomości, oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym prowadzonym przez Prezydenta Miasta Lublin pod nr P.0663.2022.2751 i P.0663.2022.2872, które stanowią część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnymi nr [...], jako projektowane działki nr [...] o pow. 0,1656 ha i nr [...] o pow. 0,0674 ha oraz projektowana działka nr [...] o pow. 0,0010 ha położonej w L. pomiędzy ul. Z. i ul. S. w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] (obr. 43, ark. 14) oraz [...] (obr. 43, ark. 16), uregulowanej w księgach wieczystych nr [...] i [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktów I i II oraz punktów od IV do X, dotyczących orzeczenia o zwrocie oraz wskazania osób uprawnionych, na rzecz których następuje zwrot nieruchomości i kwot zwaloryzowanego odszkodowania zwracanych przez te osoby, stosownie do ich udziałów w zwracanej nieruchomości i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania przed organem I instancji, a w pozostałej części, t.j. w pkt III utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych :
W dniu 13 maja 2020 r. do Prezydenta Miasta Lublin wpłynął wniosek L. B., H. K. i B. B. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, stanowiących dawną własność J. L., położonych w L. w obrębie geodezyjnym 43 – W., w obszarze położonym obecnie pomiędzy ulicami Z. i S., m.in. działek wywłaszczonych decyzją z 30 marca 1974 r., znak: GK.IV-6602/27/74 na cel budowy nowego zakładu Fabryki Maszyn Rolniczych w L., oznaczonych w dacie wywłaszczenia nr ewidencyjnymi [...] wchodzących obecnie w skład działek o nr [...] (obr. 43, ark. 14) i [...] (obr. 43, ark. 16).
Postanowieniem z dnia 1 lipca 2020 r., znak: GN-V.7534.2.76.2020.KR Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot w przedmiocie ww. działek, stanowiących własność Gminy L., wobec wystąpienia przesłanek wyłączenia określonych w art. 24 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 26 § 2 i § 3 k.p.a. w związku z art. 142 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344, ze zm., dalej jako u.g.n.) i wyznaczył Starostę L.
W związku z tym, że złożony wniosek zawierał braki formalne, organ pismem z dnia 20 lipca 2020 r. wezwał do jego uzupełnienia poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających legitymację do występowania z przedmiotowym wnioskiem, tj. dokumentu z którego będzie wynikało, że ww. są spadkobiercami byłego właściciela J. L., w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia bez rozpatrzenia, zaznaczając jednocześnie, iż wyznaczony termin może zostać na uzasadniony wniosek strony przedłużony.
W dniu 4 sierpnia 2020 r. udział w postępowaniu w charakterze pełnomocnika B. B. i L. B. zgłosił M. C. Do pisma załączył udzielone mu pełnomocnictwo oraz w związku z powzięciem informacji o wezwaniu jego mocodawców do uzupełnienia wniosku o zwrot zwrócił się o przesłanie wezwania na jego adres oraz o maksymalne wydłużenie terminu na jego uzupełnienie motywując koniecznością przeprowadzenia postępowania spadkowego po J. L., co z uwagi na przeciętny czas procedowania w sądzie rejonowym będzie z pewnością odsunięte w czasie.
W dniu 7 sierpnia 2020 r. organ przychylając się do prośby pełnomocnika wyznaczył dodatkowy termin na uzupełnienie wniosku do dnia 30 października 2020 r. pod rygorem pozostawienia bez rozpatrzenia.
W dniu 30 października 2020 r. do organu, za pośrednictwem platformy elektronicznej e-PUAP, wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika ww. o przedłużenie wyznaczonych terminów dostarczenia dokumentów.
Przychylając się do prośby w piśmie z dnia 5 listopada 2020 r. organ po raz drugi wydłużył termin do dnia 31 grudnia 2020 r.
W odpowiedzi na powyższe do organu wpłynęły następujące dokumenty:
- wyciąg z aktu urodzenia nr II 562/1924 I. Z. L.,
- wyciąg z aktu zgonu nr 1301-65 I. K.,
- odpis skrócony aktu małżeństwa I. Z. L., c. J. L.,
- wyciąg z aktu urodzenia H. K.,
- odpis skrócony aktu zgonu H. K.,
- postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 11.10.2001 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po H. K.,
Następnie w dniu 10 marca 2021 r. zostały okazane organowi kolejne oryginały dokumentów:
- w postaci odpisu skróconego aktu zgonu L. B.,
- aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 26.01.2021 r. po zmarłym L. B.,
- aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 08.03.2021 r. po zmarłej H. B., z których organ sporządził kopie, poświadczył je za zgodność i włączył do akt sprawy.
W dniu 11 maja 2021 r. do akt sprawy zostały włączone pełnomocnictwa uprawniające p. M. C. do reprezentacji spadkobierczyń po L. B.
Dopiero w dniu 18 maja 2022 r. organowi przedłożone zostało postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt: [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po byłym właścicielu wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, na podstawie którego ustalono, że spadek po zmarłym w dniu 28 czerwca 1987 r. J. L. nabyły jego dzieci, tj. H. B., H. L. oraz wnuki H. K. i E. K.
Spadek po H. L. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt: [...] nabyła w całości M. L. Spadek po zmarłym H. K.na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L.e z dnia 11 października 2001 r., sygn. akt: [...] nabyła H. K. w całości. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 26 stycznia 2021 r. Rep. A nr [...] spadek po L. J. B. zmarłym w dniu 3 grudnia 2020 r. nabyły: H. B., B. P. i E. B. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 8 marca 2021 r. rep. A [...] spadek po H. B. zmarłej dnia 19 listopada 2014 r. nabyli: B. B. i L. B..
Wnioskiem z dnia 18 maja 2022 r. i 2 czerwca 2022 r. E. K. i M. L. reprezentowani przez r.pr. A. M. przyłączyli się do wniosku o zwrot nieruchomości jako spadkobiercy J. L.
Zawiadomieniem z dnia 21 czerwca 2022 r. Starosta Lubelski poinformował o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości stanowiącej byłą własność J. L.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, że zawnioskowany do zwrotu teren, oznaczony dawnymi nr [...], wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa w dniu 30 marca 1974 r. pod budowę Lubelskiej Fabryki Maszyn Rolniczych, pozostawał poza ogrodzeniem przedsiębiorstwa państwowego i nie był wykorzystywany na jego potrzeby. Obecnie przedmiotowy grunt w części stanowi teren trawiasty, porośnięty samosiejkami drzew i krzewów, zaś na pozostałej części urządzono komercyjny parking, prowadzony przez dzierżawcę terenu. Zdaniem organu znajdujące się na nieruchomości sieci infrastruktury technicznej, jak sieć ciepłownicza, kolektor sanitarny, deszczowy, sieć gazowa i wodociągowa mają charakter ogólnomiejski. Stanowią infrastrukturę obsługującą pobliskie osiedle mieszkaniowe oraz podmioty gospodarcze zlokalizowane na sąsiednich terenach przemysłowych, w tym również zabudowania dawnej Lubelskiej Fabryki Maszyn Rolniczych, jednak sieci te nie zostały wybudowane w ramach realizacji celu wywłaszczenia i nie służą do wyłącznej jego obsługi. W jego ocenie fakt przyłączenia danego obiektu do miejskiej sieci ciepłowniczej czy kanalizacyjnej, nie może prowadzić do uznania tej infrastruktury za element realizacji ściśle wskazanego celu wywłaszczenia jakim była budowa Lubelskiej Fabryki Maszyn Rolniczych. W związku z powyższym uznał za zasadne orzeczenie o zwrocie obszaru oznaczonego jako projektowane działki nr [...], położonych w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] (obr. 43, ark. 14) i nr [...] (obr. 43, ark. 16). (decyzja Starosty z dnia 21 marca 2023 r., znak: IGM.6821.67.2020,MWM).
Organ orzekł także o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu udziału w wysokości ½ w wywłaszczonej nieruchomości prowadzone w stosunku do M. I. L. i E. K. z powodu wygaśnięcia roszczenia o zwrot. Zdaniem organu I instancji składając wniosek o zwrot w dniu 18 maja 2022 r. oraz 2 czerwca 2022 r. przekroczono termin materialnoprawny wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n.
Na skutek odwołań złożonych przez Prezydenta Miasta Lublin oraz M. I. L.i E. K. Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r., znak: GN-V.7534.2.26.2023.MJC uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty Lubelskiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W ocenie Wojewody Lubelskiego rozstrzygnięcie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz art. 64 § 2, art. 10 § 1, art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zaznaczył, iż w związku z powyższym przedwczesne jest dokonywanie oceny, czy w sprawie została spełniona przesłanka zbędności wywłaszczonej nieruchomości, uzasadniająca orzeczenie o jej zwrocie.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia 26 września 2023 r. ponownie orzekł o zwrocie udziałów na rzecz B. B. h. B., B. P., E. B. oraz H. K. w łącznej wysokości ½ w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dokumentacji geodezyjno- prawnej zarejestrowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym prowadzonym przez Prezydenta Miasta L. pod nr P.0663.2022.2751 i P.0663.2022.2872, które stanowią część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnymi nr [...], jako projektowane działki nr [...] o pow. 0,1656 ha i nr [...] o pow. 0,0674 ha oraz projektowana działka nr [...] o pow. 0,0010 ha położonej w L. pomiędzy ul. Z. i ul. S. w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] (obr. 43, ark. 14) oraz [...] (obr. 43, ark. 16). Jednocześnie zobowiązano wnioskodawców do zwrotu kwoty 13 265,22 zł stosownie do udziałów w zwracanej nieruchomości, ustalonej tytułem odszkodowania za y wywłaszczoną nieruchomość, zwaloryzowanej według wskaźników wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ustalonej na dzień wydania powyższej decyzji. Organ I instancji umorzył ponadto postępowanie prowadzone w stosunku do M. I. L. i E. K. z powodu wygaśnięcia roszczenia o zwrot.
Odwołanie od decyzji złożyła Gmina L., wnosząc o jej uchylenie w pkt I i II oraz od IV do X. Strona odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 141 ust. 2 u.g.n., wskutek błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznania, że w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Odwołanie złożył również pełnomocnik M. I. L. i E. K., co do części dotyczącej pkt III decyzji, w przedmiocie orzeczenia o umorzeniu w sprawie zwrotu udziału w wysokości ½ w wywłaszczonej nieruchomości prowadzonego w stosunku do nich.
Wojewoda Lubelski w wyniku prowadzonego postępowania odwoławczego wskazaną powyżej decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części odnoszącej się do punktów I i II oraz punktów od IV do X, dotyczących orzeczenia o zwrocie oraz wskazania osób uprawnionych, na rzecz których następuje zwrot nieruchomości i kwot zwaloryzowanego odszkodowania zwracanych przez te osoby, stosownie do ich udziałów w zwracanej nieruchomości i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania przed organem I instancji, a w pozostałej części, tj. w pkt III utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestionowana decyzja Starosty Lubelskiego z 26 września 2023 r., w części dotyczącej orzeczenia o zwrocie udziałów w wywłaszczonej nieruchomości została wydana w oparciu o przepisy art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ust. 1 i art. 105 § 1 u.g.n.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty7, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Jak stanowi art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).
Wojewoda podniósł, że w przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., który stanowi, iż określone w przepisie art. 136 ust. 3 uprawnienie poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Termin wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 zm. u.g.n. jest niewątpliwie terminem prawa materialnego, przewidzianym do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Ponadto z jego upływem łączy się skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co oznacza, że jest to termin zawity (prekluzyjny).
Powyższy przepis został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej, w przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa wart. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Z powyższych regulacji wynika, że termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości upływał co do zasady 14 maja 2020 r.
W dniu 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), którą do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (ustawy COVID-19) dodano m. in. przepis art. 15 zzr ust. 1, zgodnie z którymi w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów materialnych do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt. 2) oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt. 5) - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres (w dniu wejścia w życie ustawy obowiązywał na terenie kraju stan epidemii ogłoszony z powodu COVID-19). Termin wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 zm. u.g.n. jest niewątpliwie terminem prawa materialnego, przewidzianym do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, a z jego upływem łączy się skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co oznacza, że jest to termin zawity.
Przytoczony powyżej przepis art. 15zzr ust. 1 pkt. 5 z dnia 2 marca 2020 r. ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zawiesił z dniem 31 marca 2020 r. bieg 12-sto miesięcznego terminu wynikającego z art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wstrzymanie lub zawieszenie terminów nastąpiło jednak z dniem 14 marca 2020 r., tj. z dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej w związku z COVID-10. Przepis art. 15zzs został dodany na podstawie art. 1 pkt. 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta weszła w życie 31 marca 2020 r. W dacie uchwalenia ustawy i wejścia jej w życie nie obowiązywał już stan zagrożenia epidemicznego (odwołany 20 marca 2020 r.), zaś ustawodawca wyraźnie wskazuje, że zarówno nierozpoczęcie biegu terminów, jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w okresie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Zatem uzasadnione jest przyjęcie, że wstrzymanie lub zawieszenie biegu terminów nastąpiło z dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego tj. 14 marca 2020 r. Zawieszenie biegu terminu trwało do 23 maja 2020 r., z upływem którego wszedł w życie przepis art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020 r. poz. 875) - zgodnie z jej art. 76, który stanowi, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1, rozpoczęły swój bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy. Przyjmując, że termin został zawieszony z dniem 14 marca 2020 r. (ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego), termin zawieszenia wynosił 62 dni, więc termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, licząc od 24 maja 2020 r. upływał w dniu 24 lipca 2020 r.
Przechodząc do oceny legalności wydanej w sprawie decyzji organu I instancji wątpliwości Wojewody wzbudziło aż 2-krotne wydłużanie przez Starostę terminów do uzupełnienia dokumentów, z których wynikać miało, że wnioskodawcy posiadają legitymację do występowania w przedmiotowej sprawie, tj. dokumentu stwierdzającego nabycie spadku po byłym właścicielu J. L., zamiast pozostawienia wniosku bez rozpoznania, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. Określony w art. 64 § 2 k.p.a. siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych podania jest terminem ustawowym, a zatem nie mógł być przez organ administracji przedłużony bez wykazania uprawdopodobnienia braku winy. W ocenie organu odwoławczego argumentacja uprzedniego pełnomocnika wnioskodawców M. C. wskazująca na konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego po byłym właścicielu J. L. nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem J. L. zmarł w dniu 28 czerwca 1987 r. Spadkobiercy byłego właściciela mieli wystarczająco dużo czasu, by złożyć do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, przed upływem ustawowego terminu do złożenia wniosku o zwrot, który jak już wyżej wskazano upływał 24 lipca 2020 r.
Zestawienie powyższych dat wskazuje, że wnioskodawcy na przeprowadzenie postępowania spadkowego przed upływem ustawowego terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mieli aż 33 lata. Brak przeprowadzenia postępowania spadkowego po byłym właścicielu nieruchomości w odpowiednim terminie może świadczyć o niedbalstwie stron, rozumianym jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy.
Tymczasem postępowanie spadkowe zostało zainicjowane dopiero w 2021 r., tj. po wystąpieniu z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że z wnioskiem wystąpiły osoby, które w chwili jego złożenia, tj. 13 maja 2020 r., nie posiadały uprawnień do wystąpienia o zwrot nieruchomości jako spadkobiercy J. L. W tym miejscu wskazano, że organ administracyjny nie ma możliwości samodzielnego ustalenia spadkobierców zmarłej strony na podstawie oświadczeń potencjalnych jej następców prawnych, gdyż dowodem istnienia takiego następstwa może być jedynie postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie aktu dziedziczenia. Zgodnie bowiem z art. 1025 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm., dalej jako k.c.), domniemanie, że dana osoba jest spadkobiercą wynika jedynie albo z treści postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku albo z notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Na podstawie więc tych tylko dokumentów spadkobierca może wykazać swoje następstwo prawne po spadkodawcy (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 438/21). Ponadto podkreślono, że w myśl art. 136 ust. 1 u.g.n., legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje byłemu właścicielowi (właścicielom) lub jego spadkobiercy (spadkobiercom).
W niniejszej sprawie swoje prawa do roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości wnioskodawcy udokumentowali dopiero przy piśmie z dnia 18 maja 2022 r., tj. po upływie ustawowego terminu do złożenia wniosku o zwrot, skutkującego wygaśnięciem roszczenia.
W takiej sytuacji, gdy wnioskujący o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie posiadają legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o jej zwrot, postępowanie w tym zakresie staje się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie prowadzone na wniosek nieuprawnionych winno podlegać umorzeniu, w myśl art. 105 § 1 k.p.a.
Z tych względów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zdaniem Wojewody należało uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktów I i II oraz punktów od IV do X, dotyczących orzeczenia o zwrocie oraz wskazania osób uprawnionych, na rzecz których następuje zwrot nieruchomości i kwot zwaloryzowanego odszkodowania zwracanych przez te osoby, stosownie do ich udziałów w zwracanej nieruchomości i w tym zakresie orzec o umorzeniu postępowania przed organem I instancji, a w pozostałej części utrzymać w mocy decyzję.
Skargę na powyższą decyzję w dniu 19 grudnia 2023 r. złożyli E. B., H. B., B. P., B. B. reprezentowani przez adw. B. G.. Ponadto w dniu 22 grudnia 2023 r. do organu odwoławczego wpłynęła skarga M. I. L. i E. K. reprezentowanych przez r.pr. A. M.
W pierwszej skardze decyzji zarzucono:
1. naruszenie art. 136 ust. 7 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n.poprzez błędną wykładnię, w wyniku której organ uznał, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przez spadkobierców dawnego właściciela po terminie, o którym mowa w tej regulacji, a który upływał w dniu 24 lipca 2020 roku, w sytuacji, gdy wniosek o zwrot został złożony w dniu 13 maja 2020 roku, a więc w ustawowym terminie, w wyniku którego naruszenia organ uchylił prawidłową decyzję Starosty Lubelskiego z dnia 26 września 2023 roku, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia;
2. naruszenie art. 924 i 925 k.c. poprzez ich bezzasadne niezastosowanie oraz uznanie, że w dacie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości skarżącym nie przysługiwały uprawnienia do wystąpienia o zwrot nieruchomości jako spadkobiercom dawnego właściciela, w sytuacji gdy nabyli oni uprawnienia do nieruchomości w drodze spadkobrania po J. L., H. B. i L. B. - w dacie otwarcia spadków (śmierci spadkodawców), a tym samym w dacie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości posiadali uprawnienia z tego tytułu, które to naruszenie doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji, oraz miało wpływ na treść rozstrzygnięcia;
3. naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie co w konsekwencji skutkowało uchyleniem prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji Starosty Lubelskiego, ergo miało wpływ na treść rozstrzygnięcia;
4. naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i bezpodstawne uchylenie decyzji Starosty Lubelskiego, w sytuacji gdy brak było przesłanek do zastosowania tego trybu z uwagi na powołane zarzuty, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia;
5. naruszenie art. 105 §1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione zastosowanie tej regulacji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, w sytuacji gdy wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przez spadkobierców właścicieli przedmiotowej nieruchomości w wymaganym prawem terminie, a tym samym brak było podstaw do umorzenia postępowania, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji w części, tj. w zakresie punktu I oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację świadczącą, zdaniem pełnomocnika skarżących. o zasadności złożonego środka zaskarżenia.
W drugiej ze skarg złożonej w imieniu M. I. L. i E. K. zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, tj.:
1. art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz 2 k.p.a., poprzez bezzasadne uchylenie decyzji Starosty Lubelskiego w zakresie pkt I i II - oraz od IV do X, jak i utrzymanie w mocy powyższej decyzji w zakresie pkt Iii i przedwczesne uznanie, że postępowanie należy umorzyć, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozbawiło skarżących możliwości ochrony ich słusznych praw;
2. art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i ust. 3a u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie (nieuwzględnienie) przy ocenie kwestii terminowości złożonych przez skarżących wniosków o przyłączenie do toczącego się postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, faktu zawinionego działania (zaniechania) Starosty, polegającego na niedopełnieniu obowiązku zawiadomienia Skarżących o możliwości zwrotu udziału w przedmiotowej nieruchomości, tj. wydanie decyzji z naruszeniem zasady równego traktowania obywateli oraz pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a w rezultacie przedwczesne zastosowanie art. 136 ust. 7 u.g.n.;
3. art. 136 ust. 3a i 5 u.g.n. poprzez wadliwe przyjęcie, że złożenie przez uczestników 13 maja 2020 r. oraz przez skarżących odpowiednio w dniu 18 maja oraz 2 czerwca 2022 r. wniosku o zwrot wywłaszczonego udziału w nieruchomości nastąpiło po terminie, skutkując wygaśnięciem roszczenia, w sytuacji gdy pierwotny wniosek uczestników został złożony w terminie, zaś zdarzeniem otwierającym 3-miesięczny termin na złożenie wniosku przez Skarżących o zwrot udziału w nieruchomości było otrzymanie przez Skarżących zawiadomienia ze strony organu, co jednak w rozpatrywanym wypadku nie nastąpiło w wyniku zaniechania organu I instancji, przez co bieg terminu na złożenie wniosku nie rozpoczął się, a zatem nie doszło do uchybienia terminowi na złożenie wniosku przez skarżącego oraz nie doszło do wygaśnięcia roszczenia;
4. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie mającego znaczenie dla jej rozstrzygnięcia a także zarzutów przedstawionych przez Skarżących w odwołaniu od decyzji organu I instancji; •
5. art. 7, 8 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
a) niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek wydania zaskarżonej decyzji, nieuwzględnienie podczas jej wydania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;
b) nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa;
c) prowadzenie postępowania w sposób uniemożliwiający pogłębienie zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
6. art. 80 k.p.a. poprzez brak rzetelnego, wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonym postanowieniu całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń, przede wszystkim prowadzących niesłusznie do częściowego uchylenia oraz częściowego utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji;
7. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji w zakresie pkt III wspomnianej decyzji oraz nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w sytuacji gdy postanowienie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
8. art. 15zzzzzn2 Ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej jako "ustawa COVID") poprzez jego niesłuszne niezastosowanie powyższego przepisu, mimo, że jego zastosowanie było w pełni uzasadnione, a w konsekwencji niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sprawie zwrotu udziałów skarżących w wywłaszczonej nieruchomości;
9. art. 2, art. 7, art. 21, art. 64 Konstytucji RP, poprzez wydanie decyzji, która nie czyni zadość społecznemu odczuciu sprawiedliwości i niezgodnej z duchem demokratycznego, państwa prawnego, a prowadzącej do niesprawiedliwych i niesłusznych rezultatów, polegających na unicestwieniu prawą własności Skarżących do nieruchomości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem pozbawiło Skarżących możliwości ochrony swoich słusznych praw.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego w całości o stwierdzenie nieważności, poprzedzającej zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego, decyzję Starosty Lubelskiego w zakresie pkt III tejże decyzji, a więc w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu udziału w wysokości ½ w wywłaszczonej nieruchomości prowadzonego w stosunku do skarżących, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 135 p.p.s.a. Dodatkowo wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżących od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu przedstawiono dodatkowe argumenty odnoszące się do przedstawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. WSA w Lublinie postanowił, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) połączyć sprawy wskazanych powyżej dwóch skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia – wspólna sygnatura II SA/Lu 4/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Pierwsza ze skarg złożona w imieniu E. B., H. B., B. P., B. B. reprezentowanych przez adw. B. G. jest w pełni zasadna. Zaskarżona decyzja Wojewody Lubelskiego w części oznaczonej jako punkt I została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie orzeczenia w tym zakresie. Sąd podkreśla jednocześnie, że decyzja Wojewody odnosząca się do skarżących M. I. L. oraz E. K. jest prawidłowa. Ponadto skarżący ci nie mieli interesu prawnego do zaskarżenia decyzji w części dotyczącej punktu I, co skutkowało odrzuceniem ich skargi w tym zakresie – art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Na wstępie należy wyjaśnić, że podstawę prawną żądania wszystkich skarżących odnośnie zwrotu udziałów w wywłaszczonej (opisanej szczegółowo powyżej) nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 7 u.g.n., dodanym do tej ustawy z dniem 14 maja 2019 r., tj. wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (zm.u.g.n.), uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Mając na względzie, że w niniejszej sprawie wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości wywłaszczonej na podstawie aktu wydanego przeszło 50 lat temu (decyzja Urzędu Miejskiego w Lublinie z dnia 30 marca 1974 r.) , powyższy przepis należy stosować w powiązaniu z art. 2 ust. 1 zm.u.g.n., zgodnie z którym w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Jak już wyżej wskazano, wymieniona nowelizacja u.g.n. weszła w życie w dniu 14 maja 2019 r., co oznacza, że przewidziany w jej art. 2 ust. 1, 12-miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, kończył bieg z dniem 14 maja 2020 r.
W dniu 31 marca 2020 r. weszła jednak w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568), którą do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (ustawy COVID-19) dodano m.in. przepis art. 15zzr ust. 1, zgodnie z którymi w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, m.in. do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2) oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5) - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Termin wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 2 ust. 1 zm.u.g.n. jest niewątpliwie terminem prawa materialnego, przewidzianym do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Ponadto z jego upływem łączy się skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co oznacza, że jest to termin zawity (prekluzyjny).
Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został ogłoszony na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r., mocą rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433). Stan zagrożenia epidemicznego został następnie odwołany z dniem 20 marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego – Dz. U. z 2020 r. poz. 490), jednak w jego miejsce, od tego dnia ogłoszono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Stan epidemii został zniesiony z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. z 2022 r. poz. 1027).
Z kolei terminy, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, biegły dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), a zatem od 24 maja 2020 r.
W świetle przedstawionych wyżej regulacji, wynikający z art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 zm.u.g.n. termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mający zastosowanie w niniejszej sprawie – uwzględniając okres zawieszenia jego biegu z mocy art. 15 zzr ust. 1 ustawy COVID-19 – upłynął z dniem 24 lipca 2020 r. Co słusznie wyjaśnił również organ odwoławczy.
Nie budzi zatem wątpliwości, że wniosek z dnia 13 maja 2020 r., który zainicjował niniejsze postepowanie na rzecz E. B., H. B., B. P., B. B. oraz H. K., został złożony w ustawowym terminie. Natomiast wniosek M. I. L. oraz E. K. odpowiednio z dnia 18 maja 2022 r. oraz 2 czerwca 2022 r. złożono po upływie powyższego terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednolite w zasadzie stanowisko, że art. 136 ust. 3 u.g.n. (w wyniku nowelizacji obowiązującej od dnia 14 maja 2019 r.) przewiduje obecnie możliwość zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości na wniosek jednego z kilku spadkobierców wywłaszczonego właściciela (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 18.07.2023 r., II SA/Rz 237/23, LEX nr 3602453). Obecnie zatem każdy ze współwłaścicieli ma odrębną legitymację procesową do zgłoszenia żądania o zwrot udziału, niezależnie od takiego żądania pozostałych współwłaścicieli. W związku z tym, każdy z nich ma prawo złożyć taki wniosek w terminie określonym w art. 136 ust. 7 u.g.n. Organy oceniając terminowość złożenia wniosku powinny więc każdy oceniać w sposób indywidualny. Fakt, że niektórzy spadkobiercy J. L. złożyli wniosek o zwrot w terminie nie obliguje do przyjęcia, że pozostali spadkobiercy przyłączają się do pierwszego ze złożonych wniosków. Organy miały więc uprawnienie i obowiązek do odrębnego badania kwestii zachowania terminu określonego w art. 137 ust. 7 u.g.n. przez wszystkich spadkobierców.
Sąd nie podziela przy tym stanowiska Wojewody Lubelskiego zaprezentowanego w punkcie I decyzji oraz rozwiniętego w uzasadnieniu decyzji, że termin określony w art. 136 ust. 7 u.g.n. upłynął w stosunku do spadkobierców J. L. (oraz ich następców prawnych), którzy złożyli wniosek w dniu 13 maja 2020 r. Z przedstawionych powyżej rozważań wynika, że ustawowy termin do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia w wyniku obowiązywania przepisów szczególnych upłynął w dniu 24 lipca 2020 r. Słuszne jest stanowisko zaprezentowane w pierwszej ze skarg złożonej w imieniu spadkobierców przez adw. B. G., że sam fakt braku w dniu 13 maja 2020 r. postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku po J. L. nie świadczył o braku legitymacji do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nieuregulowanie sytuacji prawnej po zmarłym w 1987 r. J. L. nakazywał zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a. poprzedzone zawezwaniem domniemanych spadkobierców do wystąpienia z odpowiednim wnioskiem do sądu stosownie do treści art. 100 § 1 k.p.a. Z pewnością nie dysponowanie w dniu 13 maja 2020 r. postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku nie było brakiem formalnym wniosku o zwrot i nie mogło być sanowane w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Jednakże oczekiwanie organu I instancji na zakończenie postępowania spadkowego, jakkolwiek niepoparte zawieszeniem postępowania administracyjnego, nie może być uznane za całkowicie wadliwe. Uzyskując w dniu 18 maja 2022 r. postanowienie Sądy Rejonowego w L. Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia 16 marca 2022 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. L. Starosta Lubelski mógł prowadzić postępowanie w stosunku do wniosku z dnia 13 maja 2020 r. i zakończyć sprawę merytorycznym rozstrzygnięciem.
Sąd podziela przedstawione w skardze adw. B. G. rozważania odnoszące się do kwestii cywilnoprawnych związanych z nabyciem spadku. Spadkobiercy nabywają spadek z chwilą otwarcia spadku zgodnie z art. 925 k.c., a jego otwarcie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy – art. 924 k.c. Fakt dysponowania formalnym stwierdzeniem nabycia spadku po upływie terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n. nie świadczy o wygaśnięciu uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości. W tym zakresie decyzja organu odwoławczego naruszyła obowiązujące przepisy prawa materialnego i należało ją uchylić – co uczyniono w punkcie I wyroku.
Niniejsze rozstrzygnięcie nie przesądza jednocześnie o prawidłowości wydanego przez organ I instancji orzeczenia o zwrocie nieruchomości, gdyż okoliczność ta w ogólne nie była przedmiotem orzekania przez Wojewodę Lubelskiego. Obecnie natomiast organ ten powinien merytorycznie rozpatrzyć odwołanie Gminy w zakresie orzeczenia przez Starostę Lubelskiego zwrotu nieruchomości, w szczególności ocenić zniszczenie się przesłanek ustawowych pozwalających na zwrot nieruchomości – art. 136 ust. 3 u.g.n.
Odnosząc się do skargi M. I. L. oraz E. K. konieczne jest wskazanie, że złożone przez nich wnioski odpowiednio w dniu 18 maja 2022 r. oraz 2 czerwca 2022 r. nie mogły być merytorycznie rozpoznane w związku z upływem z dniem 24 lipca 2020 r. materialnoprawnego terminu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określonego w art. 136 ust. 7 u.g.n. Upływ terminu materialnego jest sytuacją obiektywną i spowodował wygaśnięcie uprawnienia do żądania zwrotu. W takiej sytuacji organ administracji powinien odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a., a prowadzone umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Dlatego też umorzenia postępowania odnoście wniosków tych skarżących już na etapie postępowania przed organem I instancji było prawidłowe. W sprawie nie miał zastosowania art. 136 ust. 5 u.g.n., gdyż nie odnosi się on do wniosków składanych na podstawie art. 136 ust. 7 u.g.n.
Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących r.pr. A. M. do wniosków złożonych przez tych skarżących nie miał również zastosowania art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z przywołanym wyżej art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1).
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2).
W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przytoczone unormowanie stanowi szczególne rozwiązanie prawne, które reguluje kwestie związane z terminami prawa administracyjnego w sposób odmienny, niż w normalnych okolicznościach. Umożliwia bowiem stronom przywrócenie terminów materialnoprawnych. Ustawodawca w przepisie tym zdecydował się ponadto dać stronom dodatkową szansę na dokonanie czynności kształtujących ich prawa i obowiązki na wypadek uchybienia terminu w trakcie panującej pandemii w związku z COVID-19. Oznacza to, że w sytuacji, kiedy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu o charakterze materialnoprawnym, obowiązkiem organu jest jego rozpatrzenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 862/21, LEX nr 3303012).
Brak możliwości zastosowania art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 wynika z dwóch powodów.
Po pierwsze zgodnie z dyspozycją tego przepisu miał on zastosowanie wyłącznie w okresie stanu epidemii, która zakończyła się dniu 16 maja 2022 r. Sąd wyjaśnia, że stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 491), które weszło w życie z dniem ogłoszenia. Stan ten został odwołany rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 1027), które weszło w życie w dniu 16 maja 2022 r.
W związku z tym złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez M. I. L. w dniu 18 maja 2022 r., a przez E. K. w dniu 2 czerwca 2022 r. nie mogło być rozpatrywane w perspektywie przepisu art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 obowiązującego jedynie w stanie epidemii.
Ponadto wątpliwe jest to, czy powołany przepis szczególny ma w ogóle zastosowanie do terminu określonego art. 136 ust. 7 u.g.n. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjne - w wyrokach z 18 stycznia 2023 r., I GSK 313/22, z 28 listopada 2023 r. II GSK 106/23, z 21 czerwca 2023 r. I GSK 1164/22, 28 lutego 2023 r. I GSK 1071/22, z 5 marca 2024 r. (dostępne w CBOSA) – prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym prawidłowa wykładnia przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 prowadzi do wniosku, że zakres zastosowania tego przepisu nie obejmuje uchybień terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, jednak zakończyły swój bieg przed 16 grudnia 2020 r. Analiza art. 15zzzzzn2 specustawy covidowej, wprowadzonego przez art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), w związku z dyspozycją przepisu końcowego art. 10 tej ustawy zmieniającej, nie pozostawia wątpliwości co do zakresu retroaktywnego działania nowej regulacji. Zdaniem NSA przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 powinien być stosowany dopiero od 16 grudnia 2020 r., co również świadczyłoby o niemożliwości zastosowania wynikających z niego norm w ramach przedmiotowego postępowania.
Przedstawione powyżej rozważania świadczą o niezasadności skargi M. I. L. oraz E. K., co uzasadnia rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku. Organy obu instancji miały obowiązek umorzyć postępowania wszczęte na wniosek tych podmiotów na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Orzekając o odrzucenia skargi M. I. L. oraz E. K. w zakresie punktu I zaskarżonej decyzji Sąd miał na względzie oczywisty brak legitymacji procesowej do objęcia skargą decyzji Wojewody Lubelskiego w tej części. Powyżej wskazano, że orzeczenie Wojewody Lubelskiego zawarte w punkcie I odnosiło się wyłącznie do B. B., H. B., B. P., E. B. oraz H. K.. W tej części decyzji organ odwoławczy nie odnosił się w ogóle do uprawnień bądź obowiązków M. I. L. oraz E. K., dlatego też nie mieli oni interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. Interes ten aktualny jest jedynie w zakresie punktu II zaskarżonej decyzji.
Sąd podkreśla, że kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja, ma charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a zaskarżonym aktem lub czynnością organu administracji. Innymi słowy, interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. W zakresie orzeczenia o prawach spadkobierców J. L. do żądania zwrotu nieruchomości każdy ze skarżących (spadkobierców) ma odrębny interes prawny wynikający z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 136 ust. 7 u.g.n. Okoliczność powyższa uzasadnia rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku.
O zwrocie na rzecz skarżących E. B., H. B., B. P. oraz B. B. kwoty po 337 zł kosztów postępowania orzeczono na podstawie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzone koszty postępowania obejmują uiszczony przez każdą ze skarżących wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości po 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżących, które stosownie do § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) wynosi 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości po 17 zł. Na kwotę 337 zł zasądzoną dla każdej ze wskazanych 4 skarżących składa się: wpis 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł oraz ¼ wynagrodzenia adwokata 120 zł.