II SA/LU 393/25

II SA/Lu 393/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 64, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi U. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2025 r., znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 7 listopada 2024 r. znak: [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz U. A. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
U. A. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2025 r.
w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny i prawny:
K. S. od dnia 9 maja 2024 r. jest mieszkanką Domu Pomocy Społecznej w T. . Do partycypowania w kosztach pobytu K. S. ddw domu pomocy społecznej zobowiązana jest zstępna, tj. jej córka U. A., a w dalszej kolejności opłatę wnosi Gmina L..
Prezydent Miasta L. decyzją z dnia listopada 2024 r. ustalił U. A. opłatę za pobyt K. S. w Domu Pomocy Społecznej w T. w wysokości: 2 452,12 zł za okres od dnia 09.05.2024 r. do dnia 31.05.2024 r. miesięcznie oraz odmówił zwolnienia z ponoszenia przedmiotowych opłat.
Na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwiema córkami, a źródłem utrzymania rodziny w/w jest wynagrodzenie małżonka z tytułu umowy o pracę oraz wynagrodzenie starszej córki, która uczęszcza do szkoły, przy czym za zajęcia praktyczne otrzymuje wynagrodzenie. Wskazano, że dochód rodziny wynosi: 20 274,89 zł w miesiącu kwietniu 2024 r., tj. 4 643,60 € x 4,3662 zł - kurs euro na dzień 06.11.2024 r. r. według tabeli NBP, a dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 5 068,72 zł. Natomiast w miesiącu maju 2024 r. 21 545,06 zł, tj. (4 934,51 € x 4,3662 zł - kurs euro na dzień 06.11.2024 r. r. według tabeli NBP). W związku z powyższym uznano, że wskazany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie. Badając możliwości finansowe strony na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń organ I instancji ustalił, że stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą łącznie 13102,62 zł (3 000,92 € x 4,3662 zł =, tj. kurs euro na dzień 06.11.2024 r. według tabeli NBP).
Strona wnosząc o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS wskazała na art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm. – dalej jako "u.p.s.") w związku z trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną, podkreślając, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, korzysta z ubezpieczenia rodzinnego. Wyjaśniła, że jest także osobą długotrwale chorującą, od 2012 r. leczy się psychiatrycznie na depresję w Przychodni Przyszpitalnej Szpitala Psychiatrycznego w L., a odkąd wyemigrowała do Niemiec, tj. od dnia 3 sierpnia 2015 r. w tamtejszej Przychodni Psychiatrycznej. W 2016 r. zdiagnozowano u niej raka tarczycy, ale po operacji usunięcia tarczycy choroba przeszła w stan reemisji. Z uwagi na powyższe na stałe przyjmuje leki i korzysta z wizyt u lekarzy specjalistów w celu kontrolowania choroby. Ze względu na chorobę nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W związku z tym nic posiada własnych zasobów finansowych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej. Jej rodzina utrzymuje się z jednego wynagrodzenia męża oraz okresowo dochodem w chwili obecnej jest wynagrodzenie za praktyki starszej córki. Do akt sprawy strona złożyła zaświadczenie lekarskie przetłumaczone na język polski. Organ I instancji stwierdził, że na leki przepisane przez lekarza psychiatrę strona wydaje ok. 236,00 zł miesięcznie (wycena przyjmowanych leków w oparciu o ceny ze stron internetowych, gdyż strona nie przedłożyła dokumentacji potwierdzającej zakup lekarstw).
Organ I instancji uznał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji jednoznacznie wynika, iż strona jest osobą bezrobotną, długotrwale, przewlekle chorującą, podlegającą stałej opiece i kontroli lekarskiej. Stwierdził, że fakt długotrwałej choroby, jako szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. strona wykazała poprzez dokumentację medyczną zawierającą zarówno rozpoznanie danej choroby, okoliczności wskazujące na jej długotrwały charakter, wskazane leczenie i zalecenia. Organ I instancji oceniał, że strona dysponuje stałym miesięcznym dochodem, którego wysokość pozwala, ponosić opłaty za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej w wysokości ustalonej przedmiotową decyzją. Miesięczny dochód rodziny strony po przeliczeniu na złotówki wynosi ok. 20 000 zł. Na podstawie złożonego przez stronę w oświadczenia ustalono, że po potrąceniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania jak również tych dodatkowych - związanym z m.in. ubezpieczeniem, czy chociażby kredytem za samochód i kredytem konsumpcyjnym, kosztami paliwa jak również korepetycjami z matematyki oraz biletem miesięcznym w łącznej wysokości 13 102,62 zł miesięcznic do dyspozycji 4 - osobowej rodziny pozostaje kwota ok. 7 000,00 zł, w której należy uwzględnić koszty związane z zakupem leków w wys. ok. 236 zł/mies, żywności, środków kosmetyczne - higienicznych itp. Dokonując oceny poczynionych ustaleń w granicach art. 64 u.p.s. oraz rozpatrując wniosek strony, po zweryfikowaniu całości posiadanej dokumentacji w przedmiotowej sprawie, głównie mając na uwadze okoliczności związane z jej sytuacją osobistą i zdrowotną, jak i aktualne możliwości płatnicze, organ I instancji uznał, że obciążenie w/w opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej, na którą kwalifikuje się dochodowo, pozostaje w granicach możliwości finansowych strony. Stwierdził, że niewątpliwie w rodzinie występują problemy związane z długotrwałą chorobą skarżącej, jak również nie kwestionowany jest fakt utrzymywania się rodziny z jednego wynagrodzenia. Jednakże okoliczności te nie przesądzają o zasadności zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt K. S. w Domu Pomocy Społecznej w T. .
Strona we wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuciła naruszenie art. 64 pkt 2 oraz ust. 3 u.p.s., poprzez niezastosowanie zwolnienie w sytuacji, gdy spełnia przesłanki wymienione w przepisie. Zdaniem strony organ I instancji błędnie przyjął, że jej sytuacja finansowa pozwala na ponoszenie opłaty ustalonej zaskarżoną decyzją, podczas gdy ze względu na występujące schorzenia nie ma możliwości podjęcia żadnej pracy, pozostając na utrzymaniu męża. Podniosła, że błędne jest twierdzenie przedstawione w uzasadnieniu decyzji, iż kwota 7 tys. zł pozwala na utrzymanie czteroosobowej rodziny w realiach cen w Niemczech.
Decyzją z dnia 7 maja 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że organ I instancji dokonał szczegółowej analizy przedstawionych przez stronę ponoszonych wydatków w kontekście możliwości wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości ustalonej zaskarżoną decyzją, co szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z ustaleniami wysokość ponoszonych stałych wydatków wynosi około 3 000,92 €, tj. 13 102,62 zł miesięcznie, przy czym koszt zakupu leków to około 236 zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że w świetle poczynionych ustaleń po wniesieniu opłaty za pobyt K. S. w DPS w wysokości ustalonej zaskarżoną decyzją, stronie pozostaje do dyspozycji kwota ok. 4 920,14 zł miesięcznie w odniesieniu do dochodu z miesiąca kwietnia 2024 r., a w odniesieniu do dochodu z miesiąca maja 2024 r. jest to kwota około 4 856,17 zł. W ocenie Kolegium wysokość środków pozostałych do dyspozycji pozwoli na zaspokojenie pozostałych potrzeb związanych z zakupem produktów spożywczych, środków czystości, odzieży czy też innych. Zdaniem Kolegium organ I instancji dokonał prawidłowej oceny poczynionych ustaleń w granicach unormowań wynikających z art. 64 u.p.s. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że w przypadku strony występują takie okoliczności jak długotrwała choroba, jednak podkreślono, iż decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s, zależna jest nie tylko od wystąpienia okoliczności, o których stanowi przepis, ale również od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji zarzuciła naruszenie
I. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik spraw, tj.:
1. art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokonania czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w szczególności poprzez:
- brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego przede wszystkim w zakresie ustalenia sytuacji materialnej skarżącej i brak prawidłowej analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, m.in. oświadczenia z dnia 7 lipca 2024 r., podczas gdy w w/w oświadczeniu skarżąca nie wykazała wszystkich wydatków jakie ponosi na utrzymanie siebie oraz rodziny m.in. na żywność, koszty dojazdów poza pracą (paliwo) podatek od pojazdów, abonamentu na Radio i Telewizję, prąd, koszty związane z eksploatacją pojazdów, a które to wydatki są typowymi wydatkami każdej rodziny, a organ nie pouczył skarżącej co powinno być uwzględnione w takim oświadczeniu, jak też skarżąca działała w błędnym przekonaniu, że w sytuacji kiedy organ zapozna się z tym dokumentem ewentualnie wezwie ją do jego uzupełnienia;
- poczynienie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że w przypadku skarżącej nie zachodzi okoliczność, która uzasadniałaby zwolnienie z opłat za pobyt matki w DPS. podczas gdy w niniejszej sprawie występują uzasadnione okoliczności, będące podstawą do zwolnienia z w/w opłat w postaci długotrwałej choroby skarżącej, bezrobocie jak też to, że skarżąca utrzymuje się z jednego wynagrodzenia (męża), co wynika ze złożonych do organu dokumentów, a też wprost przyznał to organ wydający decyzje w sprawie, a także sytuacja materialna skarżącej nie pozwala na to, by partycypowała ona w opłatach za pobyt matki w DPS;
- przez brak wszechstronnej i wyczerpującej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności w zakresie okoliczności rodzinnych i majątkowych skarżącej, tj. posiadanych przez nią obciążeń finansowych, która to analiza winna skutkować brakiem ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt jej matki w DPS.
2. art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby w toku postępowania skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącej jakich dokumentów organ wymaga, aby udowodnić sytuacje materialną w rodzinie.
co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych;
3.art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.
II. przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie decyzji zaskarżonej decyzji tj.:
art. 64 pkt pkt. 2 u.p.s. polegające na uznaniu, iż w sprawie nie występują przesłanki zwolnienia skarżącej w części i w całości z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, podczas gdy w przypadku skarżącej występują uzasadnione okoliczności w postaci długotrwałej choroby, jak też to, że skarżąca utrzymuje się z jednego wynagrodzenia (męża), które uzasadniają zwolnienie,
art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez jego zastosowanie i obciążenie skarżącej koniecznością partycypowania w opłatach za pobyt matki w DPS, podczas gdy istniały uzasadnione wątpliwości co do aktualnych możliwości materialnych ponoszenia opłaty przez skarżącą.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że prawidłowa analiza niniejszej sprawy nie pozwolą na uznanie, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Podkreślono, że organ przyznał wprost, że skarżąca spełnia przesłanki z art. 64 u.p.s., tj. strona jest osobą długotrwale chorą, bezrobotną, jak też utrzymuje się z jednego wynagrodzenia (męża). Zwrócono uwagę na jakiego rodzaju chorobę cierpi skarżąca (choroba psychiczna) i jaką chorobę przeszła w ostatnim czasie (rak tarczycy) - już sam ten fakt, w ocenie strony powinien prowadzić do wniosku, że obciążenie wydatkami osoby w takim stanie jest niezgodne z zasadami słuszności.
W ocenie skarżącej organ nie przeprowadził wyczerpująco postępowania dowodowego przede wszystkim w zakresie ustalenia jej sytuacji materialnej. Brak było w toku postępowania inicjatywy ze strony organu (U. A. nie była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika), dotyczącej ustalenia wydatków jakie ponosi, zwłaszcza, że skarżąca na stałe przebywa w Niemczech (od 10 lat) co powoduje, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony w sposób standardowy - w zasadzie się nie odbył - a ograniczył się jedynie do wymiany urzędowych pism. Skarżąca w przesłanym oświadczeniu z dnia 7 lipca 2024r, nie wykazała wszystkich wydatków jakie ponosi na utrzymanie siebie oraz rodziny m.in. na żywność, koszty dojazdów poza pracą (paliwo) podatek od pojazdów, abonamentu na Radio i Telewizję, prąd, koszty związane z eksploatacją pojazdów, a które to wydatki są typowymi wydatkami każdej rodziny. Trudno uznać, zdaniem skarżącej, że rodzina nie dokonuje zakupów wyżywienia (a ten wydatek nie był uwzględniony w oświadczeniu). Organ nie pouczył skarżącej co powinno być wskazane w takim oświadczeniu, jak też skarżąca działała w błędnym przekonaniu, że w sytuacji, kiedy organ zapozna się z tym dokumentem ewentualnie wezwie ją do jego uzupełnienia. Strona podkreśliła, że organ pozostał bierny w wyjaśnieniu wskazanej powyżej okoliczności - również przy określeniu wysokości dochodu rodziny zgodnie z art.8 ust. 13 u.p.s.
Podkreślono, że nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że dochody małżonka skarżącej nie są stałe, a z zaświadczenia załączonego do skargi od pracodawcy wynika, że jego wynagrodzenia miesięcznie wynosi 2 837,17 EURO, co znacznie obniża kwotę, pozostającą do dyspozycji rodziny. Dodatkowo skarżąca do skargi przedłożyła potwierdzenie ponoszenia wydatków, jakie ponosi na utrzymanie siebie i rodziny, wnosząc o ponowne przeanalizowanie jej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego i według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie natomiast do treści przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związane granicami skargi (art. 134 ustawy).
Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. ustalającą skarżącej odpłatność za pobyt matki K. S. w DPS w T. oraz odmawiającą skarżącej zwolnienia z ponoszenia ww. odpłatności.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej do Sądu decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).
W przedmiotowej sprawie skarżąca w toku postępowania prowadzony w sprawie wnosiła o zwolnienie jej z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS wskazując na swoją długotrwałą chorobę i związane z tym bezrobocie, a także fakt utrzymywania się rodziny skarżącej z jednego wynagrodzenia jej męża. Powyższe okoliczności zostały wskazane w art. 64 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić". W konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20; wszystkie przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Kontrolując legalność aktu sąd ocenia czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14).
Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 665/20).
W niniejszej sprawie podejmując rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia skarżącej z przedmiotowej opłaty organy orzekające przyjęły, że U. A. jest osobą długotrwale chorą, bezrobotną, jak również jej rodzina utrzymuje się z jednego wynagrodzenia jej męża i stwierdziły, że strona jest w stanie płacić za pobyt matki w DPS.
W ocenie Sądu z treści zaskarżonych decyzji wynika, że organy tylko w sposób pobieżny ustaliły sytuację majątkową strony i pozornie przenalizowały jej sytuację pod kątem przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. Wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. organy nie dokonały wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, w szczególności nie ustaliły faktycznych wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącej, biorąc pod uwagę jedynie wydatki przedstawiane przez stronę w jej oświadczeniu z dnia 7 lipca 2024 r. Organy skupiły się szczególnie na wysokości uzyskiwanego przez męża strony dochodu w EURO, nie biorąc pod uwagę, po pierwsze faktu, że skarżąca wraz z rodziną mieszka w Niemczech, a po drugie nie ustaliły wszystkich wydatków, które ponosi rodzina skarżąca, w tym m.in. na żywność. Wiedzą powszechnie znaną jest, że koszty utrzymania, w tym koszty żywności w Niemczech są wyższe od kosztów ponoszonych w tym samym zakresie w Polsce. W związku z powyższym przyjęcie, że do dyspozycji rodziny strony (po potrąceniu wydatków przedstawionych przez stronę w piśmie z dnia 7 lipca 2024 r.) pozostaje ok. 7.000 zł, w której należy uwzględnić koszty leków, żywności, środków kosmetyczno - higienicznych jest zdaniem Sądu przedwczesne. Rozpoznając przedmiotowy wniosek organy uznając, że dochód w rodzinie skarżącej przekracza 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie o kwotę 3.268,72 zł (w 04.2024 r.) oraz 3.586,27 zł (w 05.2024 r.), nie ustaliły w pełnym stopniu wszystkich comiesięcznych wydatków, a tym samym nie przeanalizowały jakie faktyczne obciążenie finansowe stanowi nałożona opłata na sytuację materialną skarżącej.
Sąd zwraca uwagę, że w art. 64 pkt 2 u.p.s. jako okoliczność uzasadniającą zwolnienie częściowe lub całkowite z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wskazano wystąpienie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, straty materialnej powstałej w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Przepis ten wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane, jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego. Ponadto przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat związanej z niepełnosprawnością czy długotrwałą chorobą, konieczna jest analiza takich okoliczności w kontekście potrzeb i np. wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba występująca o zwolnienie z przedmiotowej odpłatności powołuje się kumulatywnie na przesłankę długotrwałej choroby i związanym z nią bezrobociem, jak i sytuację materialną, w tym utrzymywanie się rodziny z jednego wynagrodzenia, należy wyjątkowo wnikliwie dokonać ustaleń faktycznych, a następnie w warunkach danej sprawy rozważyć czy sytuacja konkretnej osoby jest szczególna. Luz decyzyjny organu ograniczają przy tym dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, po drugie ogólna zasada art. 7 k.p.a. nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony.
Sąd w tym miejscu podkreśla, że możliwość prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego związana jest z zebraniem w sprawie niezbędnego materiału dowodowego, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wniosek ten wynika z podstawowej zasady postępowania administracyjnego jaką jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, ustalić wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, co pozwala na prawidłowe zastosowanie normy prawa materialnego. Wszechstronna ocena okoliczności konkretnej sprawy jest możliwa jedynie na podstawie kompletnego materiału dowodowego. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć czynności procesowe mające na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić stronie, że jej stanowisko zostało rozważone, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie niż oczekiwane przez stronę, to przyczyną tego są istotne powody oraz wskazanie ich w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązek precyzyjnego wyjaśnienia podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest szczególnie istotny w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego, które umożliwia organom pewną swobodę, luz decyzyjny.
Zdaniem Sądu, organy obydwu instancji nie spełniły obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów procesowych, wydając decyzje nie dysponowały bowiem wystarczającym materiałem dowodowym i nie ustaliły wszystkich istotnych dla sprawy faktów, które pozwoliłyby na wydanie prawidłowej decyzji ustalającej skarżącej odpłatności za pobyt jej matki w DPS oraz zwolnienia z niej. Podkreślić należy, że to do organu należy ustalenie, a następnie ocena "możliwości" ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ jak gospodarz postępowania zobowiązany będzie w należyty sposób przeprowadzić postępowanie dowodowe i wyjaśnić okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, w szczególności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej, biorąc pod uwagę jej stan zdrowia. Następnie dokona prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy w kontekście przesłanek określonej w art. 64 pkt 2 i 3 u.p.s. i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie i uzasadniając je zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Wskazać należy, że stosownie do art. 133 p.p.s.a. zasadą jest, iż sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, ograniczony do dowodu z dokumentu, dodatkowo podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Należy zwrócić uwagę, że strona do skargi załączyła szereg dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki m.in. na żywność, a także zaświadczenie ze szpitala o stałej hospitalizacji. Powyższe okoliczności powinny zostać ustalone i uwzględnione w toku ponownie przeprowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.