II SA/LU 392/22

II SA/Lu 392/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Marcin Małek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 615/23 - Wyrok NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Dz.U. 2020 poz 53
art. 13
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.41/542/OS/2022 w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] maja 2019 r., A. K. (dalej "skarżący", "dłużnik" lub "strona"), wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłacanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: P. K., W. K. i W. K.. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wyjaśnił, że jego choroba nie pozwala mu na możliwość uregulowania ww. należności.
Decyzją z [...] listopada 2019 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z [...] lutego 2020 r., utrzymało w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji.
Następnie obie te decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 19 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 221/20. Sąd stanął na stanowisku, że w świetle dokumentacji medycznej skarżącego, rokowania co do jego możliwości zarobkowych w przyszłości, a także mając na uwadze źródła dochodów jego rodziny (są to w istocie wyłącznie środki publiczne), fakt konieczności utrzymania dwóch małoletnich córek, a także wprawdzie pełnoletniego, ale studiującego jeszcze syna, liczne zadłużenia rodziny z innych tytułów, konieczne jest rozważenie przez organ umorzenie skarżącemu co najmniej w części spornej należności. Zdaniem Sądu oczywiście konieczne będzie ponowne podjęcie przez organy czynności wyjaśniających i próby ustalenia aktualnej sytuacji rodziny skarżącego i jego stanu zdrowia. O ile jednak skarżący w dalszym ciągu jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i w tym zakresie lekarz specjalista nie potwierdzi korzystnej zmiany, rokującej na przyszłość, nie do zaakceptowania będzie odmowa uwzględnienia jego wniosku o umorzenie. W postępowaniu wyjaśniającym przy ustalaniu aktualnej sytuacji skarżącego, w tym materialnej, organ powinien skorzystać ze wszystkich możliwych środków dowodowych, w tym powinien rozważyć przesłuchanie żony skarżącego oraz jego dorosłego syna.
Po przeprowadzaniu ponownego postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji decyzją z [...] grudnia 2021 r., działając na podstawie m.in. art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2021 r. poz. 877 ze zm.- dalej jako "ustawa"), ponownie odmówił skarżącemu umorzenia należności głównej w kwocie [...]zł oraz ustawowych odsetek za opóźnienie w kwocie [...]zł (na dzień wystawienia decyzji) z tytułu wypłaconych przedmiotowych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że stosownie do wskazań Sądu wezwał stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz oświadczeń na temat sytuacji rodzinnej oraz stanu zdrowia. Jednocześnie z uwagi na zbliżający się upływ czasu na jaki zostało wydane orzeczenie o niepełnosprawności zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi strona złożyła oświadczenie, z którego wynikało, iż z uwagi na ciężki stan zdrowia nie było możliwości stawienia się celem złożenia dodatkowych wyjaśnień. Do pisma załączyła oświadczenie o stanie majątkowym oraz oświadczenie na temat sytuacji dochodowej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków w gospodarstwie domowym. Na potwierdzenie sytuacji zdrowotnej załączona została dokumentacja medyczna. Następnie strona dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r. o zaliczeniu do osób całkowicie niezdolnych do pracy do 31 lipca 2024 r. Jednocześnie organ mając na uwadze wytyczne zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w charakterze strony celem złożenia wyjaśnień na okoliczność ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie w całości zaległości z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo wezwani zostali świadkowie - żona strony M. K. oraz syn strony - P. K.. Jak wynika z akt sprawy wezwania adresowane do świadków zostały doręczone w trybie zastępczym z art. 44 k.p.a. Świadkowie nie zgłosili się ani w terminie wskazanym w wezwaniach ani też w terminie późniejszym. Natomiast dłużnik w odpowiedzi skierował do organu pismo, do którego dołączył zaktualizowane oświadczenie o stanie majątkowym, oświadczenie na temat sytuacji dochodowej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków w gospodarstwie domowym oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r., kopię decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 20 sierpnia 2021 r., kopię decyzji ZUS O. Lublin z [...] sierpnia 2021 r.
Z dokumentów tych wynika, że dłużnik podtrzymuje wcześniejsze oświadczenia, iż prowadzi jednoosobowe odrębne gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodów, nie posiada majątku, nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Jak ustalono strona ma przyznany zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od 1 maja 2021 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a także świadczenie uzupełniające od 1 maja 2021 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Z bazy danych świadczeniobiorców świadczenia wychowawczego MOPR w L. wynika, że żona strony M. korzysta ze świadczenia wychowawczego na córki W. K. i W. K. po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci. Rodzina w dalszym ciągu nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.
Nadto, w zakresie sytuacji zdrowotnej strony organ ustalił, iż obecnie strona posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r. o całkowitej niezdolności do pracy z terminem do 31 lipca 2024 r. oraz o niezdolności do samodzielnej egzystencji z terminem do 31 lipca 2022 r. (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji określona została na 17 grudnia 2020 r.). Z kolei z poprzedniego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 10 lipca 2018 r. wynikało, że strona ma ustaloną całkowitą niezdolność do pracy od dnia 27 października 2013 r.
Biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego organ podkreślił, że strona oraz rodzina strony będąca we wspólnym gospodarstwie domowym uniemożliwiła skorzystania z dowodów w postaci zeznań z przesłuchania świadków jak i zeznań samej strony. Dodatkowo fakt wspólnego gospodarowania z resztą rodziny przy jednoczesnym niewskazywaniu obecnie źródła utrzymania pozostałych członków rodziny znacząco utrudnia pełne zobrazowanie sprawy. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma natomiast wyjątkowy charakter i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej.
W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zastosowanie ulgi ustanowionej w art. 30 ust. 2 ustawy jest prawem, a nie obowiązkiem organu właściwego wierzyciela. Działanie dłużnika sprzeczne z normami prawa nie może być premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń w zastępstwie alimentów, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci na podatników. Już z tego powodu - zdaniem organu - brak jest podstaw do umorzenia należności alimentacyjnych skarżącego, gdyż równałoby się to z rezygnacją przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty za niego wydatkowanej.
Organ podniósł, że nie kwestionuje, iż stan zdrowia dłużnika obecnie uniemożliwia wykonywanie pracy, jednakże niezdolność do pracy nie występowała w jego przypadku w całym okresie nie alimentacji. Skarżący został obciążony obowiązkiem alimentacyjnym w 2012 r. roku. Z kolei całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona kilkanaście miesięcy później. Pomimo zatem, że strona być może miała możliwość wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego oraz spłaty zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego to jednak nie dokonywała żadnych wpłat na rzecz funduszu, które pomniejszyłyby należność. Tego rodzaju postępowanie nie może być więc premiowane całkowitym zwolnieniem z długu wobec funduszu alimentacyjnego.
Ponadto zaznaczył, że nie bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia jest fakt, iż niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz całkowita niezdolność do pracy dłużnika zostały ustalone na czas określony. Zatem lekarz specjalista na podstawie całokształtu dokumentacji zdrowotnej strony uznał, że są rokowania w przedmiocie poprawy stanu zdrowia strony na przyszłość, a zatem jest możliwość odzyskania choćby części należności w przyszłości. Skoro zaś dłużnik nie posiada obecnie żadnego dochodu, czy też majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby prowadzić skutecznie egzekucję, zatem ciążące na dłużniku jego zobowiązanie nie zagraża jego egzystencji.
Skarżący, od tej decyzji złożył odwołanie zarzucając wydanie jej z naruszeniem art. 30 ust. 2 ustawy, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte rozpoznanie i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a także błędną ocenę okoliczności w świetle oświadczeń złożonych przez stronę, a także dokumentacji medycznej i orzeczeń lekarskich. Skutkiem tego doszło do błędnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy polegającej na sprowadzeniu instytucji umorzenia do należności jedynie do postaci iluzorycznej poprzez nie uwzględnienie stanu faktycznego i wybiórcze stosowanie materiału dowodowego, gdyż dokładna analiza zebranego materiału dowodowego pozwala na uznanie, że jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowa i zachodzą przesłanki do umorzenia należności objętych wnioskiem.
Decyzją z 1 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium zreferował przebieg sprawy oraz mając na uwadze treść art. 30 ust. 1 i 2 ustawy wyjaśnił, że umorzenie należności ma charakter uznaniowy a nie związany, a co za tym idzie, organ może, ale nie musi umorzyć takiej należności. Obowiązkiem organu jest jednak prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, tak aby ocena sytuacji strony była wszechstronna i umożliwiała analizę również w toku postępowania odwoławczego.
Zdaniem Kolegium, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie, a najważniejszą kwestią jest to, że aktualizując ocenę stanu zdrowia przy uwzględnieniu obecnie występujących od 2020 r. dodatkowych schorzeń orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r. dłużnik uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy do 31 lipca 2024 r. oraz stwierdzono istniejącą od dnia 17 grudnia 2020 r. do 31 lipca 2022 r. niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało po przeprowadzeniu bezpośredniego badania, dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym kart informacyjnych leczenia szpitalnego w okresie: 2020, 2021 r. co by wskazywało, iż uwzględniona została dokumentacji medyczna przedstawiona w niniejszym postępowaniu.
W tym Kontekście organ wyjaśnił, że ani on ani organ pierwszej instancji nie jest uprawniony do samodzielnej oceny przedstawionej dokumentacji medycznej oraz do tego, aby na jej podstawie wyprowadzać własne wnioski co do przyszłych rokowań. Decydujące znaczenie w tym zakresie posiada aktualne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r. z którego wynika, że istniejące schorzenia sprowadzają okresowo całkowitą niezdolność do pracy, a do lipca 2022 r. niezdolność do samodzielnej egzystencji.
W tym stanie rzeczy Kolegium nie ma podstaw, aby twierdzić, iż skarżący utracił możliwość zarobkowania również w przyszłości. Jednocześnie organ podkreślił, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wydane zostało na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504) w myśl którego przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji. Stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.
Dodatkowo organ zauważył, iż zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, o czym mowa w art. 13 ust. 5 ww. ustawy, co by oznaczało, że po lipcu 2022 r. nie można wykluczyć takiej aktywności zawodowej skarżącego. W sytuacji gdy wydane zostało orzeczenie przez lekarza orzecznika ZUS Kolegium nie może podważać oceny stanu zdrowia strony analizując występujące na przestrzeni lat objawy oraz wypowiadać się co do trwałości niezdolności do pracy w oparciu o samodzielną ocenę wzajemnego powiązania ustalonych schorzeń i skutków tych relacji, skuteczności stosowanych procedur leczniczych w oparciu o własne przekonania, doświadczenie życiowe, czy wiedzę powszechną, ponieważ lekarz orzecznik ZUS, który wydając okresowe orzeczenie wypowiedział się co do rokowań związanych z poprawą stanu zdrowia.
W tych okolicznościach - zdaniem Kolegium - brak jest podstaw, aby stwierdzić że obecna sytuacja zdrowotna i dochodowa strony jest trwała i zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające całkowite umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego.
Nadto, zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie poczynione zostały ustalenia dotyczące sytuacji życiowej, dochodowej oraz zdrowotnej skarżącego, które w sposób szczegółowy zostały przedstawione i przeanalizowane, w kontekście unormowań art. 30 ust. 2 ustawy. W związku z tym bezpodstawny jest zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa procesowego i nie wyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego.
Końcowo zauważyło, iż skarżący domaga się umorzenia w całości należności funduszu alimentacyjne. Z uwagi na zasadę wnioskowości wynikającą z art. 30 ust. 2 ustawy, brak jest podstaw do podejmowania czynności, których nie obejmuje wniosek.
Skarżący wywiódł skargę na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
W jej treści powielił zarzuty zawarte w odwołaniu podnosząc, że decydujące znaczenie w sprawie przypisano względom społecznym istotnie marginalizując słuszny interes skarżącego. Mając bowiem na uwadze charakter schorzeń skarżącego (psychiatryczne i onkologiczne) wydaje się mało prawdopodobne, że ten wkrótce przestanie być inwalidą i zacznie pracować by móc spłacić przedmiotowe należności. Ponadto organ uporczywie kłamie w kwestii wspólnego gospodarowania z rodziną, co jest całkowita nieprawdą. Fakt, iż w odległych postępowaniach deklarowany był fakt wspólnego zamieszkiwania czy gospodarowania nie może oznaczać, iż taki stan istnieje w dalszym ciągu.
Jednocześnie podniósł, że członkowie jego rodziny nie otrzymali żadnych wezwań i nie mieli wiedzy o sprawie, co jest zrozumiałe skoro razem nie gospodarują. Nie może zatem być mowy o braku współdziałania strony z organem. Faktem natomiast jest, że skarżący znajduje się w sytuacji życiowej tak zdrowotnej jak i materialnej, która uprawnia go do skorzystania z możliwości umorzenia przedmiotowych należności na postawie art. 30 ust. 2 ustawy. Jest bowiem inwalida I grupy, od 2013 r. leczy się psychiatrycznie, a od 2020 r. również onkologicznie (rak złośliwy), a charakter tych chorób nie daje – wbrew twierdzeniom organów – nadziei na rychły powrót do zdrowia oraz aktywność zawodową. Także skromne środki finansowe w postaci zasiłku z pomocy społecznej ([...] zł ) oraz [...] zł z ZUS maja charakter czasowy krótkotrwały i nie pozwalają na spłatę zobowiązań choćby w niewielkiej części. Ich wysokość nie wystarcza bowiem na same leki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem między innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Sąd nie jest natomiast władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych.
Dokonana przez Sąd zgodnie z powyższymi zasadami kontrola legalności decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, prowadzi do konstatacji że są one zgodne z przepisami prawa, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin, odmawiającą skarżącemu umorzenia należności (wraz z odsetkami), z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Materialnoprawną podstawę orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy, który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Lektura przywołanego przepisu prowadzi do wniosku, że decyzja w przedmiocie zastosowania ulg ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie sprawy, organ administracji musi poprzedzić wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Uznanie oznacza bowiem przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organy administracji przy wydaniu decyzji nie naruszyły wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
I tak, w orzecznictwie jednolici przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny - co należy podkreślić - mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2022 r. , sygn. akt I OSK 721/19, WSA w Białymstoku z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 885/21, WSA w Kielcach z 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 762/21).
W badanej sprawie organy przyjęły, że okoliczności takie nie zachodzą, bowiem naruszenie sprawności organizmu skarżącego ma charakter okresowy, co wynika z aktualnego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 1 lipca 2021 r. Jego treść wprost stanowi, że istniejące schorzenia sprowadzają okresową do 31 lipca 2024 r całkowitą niezdolność do pracy, a do 31 lipca 2022 r. niezdolność do samodzielnej egzystencji. Organ podkreślił, że wydane orzeczenie o niepełnosprawności ma charakter czasowy, a skoro tak to można uznać, że jest szansa, iż w przyszłości stan zdrowia skarżącego pozwoli mu na podjęcie zatrudnienia, a to umożliwi mu podjęcie starań o spłatę chociażby części zadłużenia.
W ocenie Sądu stanowisko to zasługuje na aprobatę. Mianowicie, nie ulega wątpliwości na gruncie niniejszej sprawy, że skarżący jest chory oraz, że na powstanie choroby nie miał żadnego wpływu. Poza sporem pozostaje również i to, że choroba ma wpływ na jego sytuację materialną. Rzeczą powszechnie znaną i niewymagającą posiadania wiadomości specjalnych jest, iż schorzenie, na które cierpi skarżący jest bardzo niebezpieczne dla zdrowia i życia człowieka.
Jednakże, organy w ocenie schorzenia w kontekście szans na poprawę muszą zdać się na ocenę właściwych do tego organów. Jak już wyżej wskazano dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny.
Mając powyższe na uwadze, Kolegium nie miało podstaw, aby przyjąć, że dłużnik utracił możliwość zarobkowania również w przyszłości.
Z przywołanego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jednoznacznie bowiem wynika, że orzeczenie to wydane zostało okresowo, na stosunkowo krótki okres, co oznacza, że według wiedzy medycznej istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy i zarobkowania przez skarżącego w przyszłości. Organ rozstrzygający sprawę nie może natomiast podważać oceny stanu zdrowia wykwalifikowanego organu oraz wypowiadać się co do trwałości niezdolności do pracy w oparciu o samodzielną ocenę wzajemnego powiązania ustalonych schorzeń i skutków tych relacji, skuteczności stosowanych procedur leczniczych w oparciu o własne przekonania, doświadczenie życiowe, czy wiedzę powszechną. To jedynie lekarz orzecznik ZUS, który wydał omawiane orzeczenie uprawniony jest wypowiedzieć się co do rokowań związanych z poprawą stanu zdrowia strony.
Innymi słowy, skoro lekarz orzecznik nie wykluczył poprawy stanu zdrowia i podjęcia zatrudnienia w przyszłości, to organ nie miał innej możliwości jak uznać, że obecna sytuacja wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, gdyż nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności funduszu alimentacyjnego w całości wraz z odsetkami, tj. przeszkody uniemożliwiające spłatę zadłużenia nie mają trwałego charakteru.
Jednocześnie z treści tego orzeczenia wynika, że zostało ono wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania, dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym kart informacyjnych leczenia szpitalnego w okresie: 2020, 2021 r. co jednoznacznie wskazuje, iż uwzględniona została dokumentacji medyczna, na którą powoływał się skarżący w toku postępowania administracyjnego i sądowego.
Trafnie przy tym podniósł organ, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wydane zostało na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504) w myśl którego przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji. Stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.
Podsumowując, skoro orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym legitymuje się skarżący ma charakter czasowy, a w jego uzasadnieniu wskazano, że naruszenie sprawności organizmu skarżącego uznano za okresowe, to oznacza to, że według stanu wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.
W tej sytuacji organy uprawnione były do wyboru rozstrzygnięcia w postaci odmowy umorzenia przedmiotowych należności, przedstawiając w tym zakresie w sposób wyczerpujący i logiczny swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). W tej sytuacji bez znaczenia są wywody skarżącego dotyczące ustaleń w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i dziećmi oraz celowości wzywania członków rodziny celem ich przesłuchania. Kwestie, te z uwagi na rozstrzygający dowód w postaci orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie mają większego znaczenia.
Końcowo trzeba także zaakcentować, że - wbrew twierdzeniom strony - umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużnika na wszystkich podatników, a temu sprzeciwia się interes społeczny. Natomiast trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający (wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 311/19).
Z podanych względów Sąd doszedł do wniosku, że podniesione w skardze zarzuty są niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.
Z tych względów Sąd, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.
Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, a to z uwagi na zgodny wniosek stron o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Z tego względu w myśl art. 120 tej ustawy sprawa rozpoznana została w tym trybie na posiedzeniu niejawnym, w składzie 3 sędziów.