II SA/Lu 390/25

II SA/Lu 390/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Joanna Cylc-Malec /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par1, art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2016 poz 169
art. 23 ust.1, art. 27 ust.1, art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi S. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 25 kwietnia 2025 r., znak: SKO.41/1390/OS/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 4 czerwca 2025 r. S. Z. (dalej: skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia [...] kwietnia 2025 r. znak: [...] utrzymujące
w mocy postanowienie Burmistrza [...] (dalej organ I instancji) z dnia [...] marca 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy.
W dniu 30 grudnia 2024 r. na adres mailowy Ośrodka Pomocy Społecznej
w [...] wpłynęła wiadomość skarżącego informująca, że A. B. pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty, które przekazuje on na rachunek bankowy wierzycielki. W załączeniu wiadomości skarżący przesłał potwierdzenie przelewu wykonanego na rachunek A. B. w kwocie [...]zł.
Następnie pismami z 13 stycznia 2025 r. oraz 14 stycznia 2025 r. skarżący wniósł o wstrzymanie wypłaty bieżących alimentów oraz o wydanie decyzji dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń przez A. B., z uwagi na fakt płacenia przez niego bieżących alimentów.
Pismem z 29 stycznia 2025 r. poinformowano skarżącego, że kwoty, które otrzymywała wierzycielka za każdym razem przekazywała na konto egzekucyjne, ponadto organ nie posiada informacji od Komornika Sądowego o skuteczności egzekucji i z tych względów organ nie może przychylić się do żądań skarżącego.
Pismem z 17 lutego 2025 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o wydanie decyzji administracyjnej o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Burmistrz [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2025 r. znak: [...] odmówił wszczęcia postępowania.
Organ I instancji wskazał, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające wobec informacji skarżącego o wpłatach na konto A. B. alimentów w kwocie [...]zł na rzecz córki. Sprawa ta została zweryfikowana i zgodnie z przedstawionym potwierdzeniem i złożonym oświadczeniem przez A. B. z dnia 7 stycznia 2025 r. kwota [...]zł wpłacona na konto wierzycielki w dniu 28 grudnia 2024 r. została 2 stycznia 2025 r. przekazana na rachunek bankowy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] R. W.. Następnie Komornik po potrąceniu kosztów komorniczych przekazał kwotę wpłaconych alimentów na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na poczet zadłużenia z Funduszu Alimentacyjnego.
Organ ustalił, że wierzycielka otrzymywała od skarżącego kwotę zasądzonych alimentów na rachunek bankowy, jednak kwoty te za każdym razem przekazywała na konto organu egzekucyjnego, następnie organ egzekucyjny wyegzekwowane w ten sposób kwoty przekazywał organowi właściwemu zgodnie z art. 27 pkt. 9 w/w ustawy. Organ poinformował, że wstrzymanie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego może nastąpić wyłącznie na podstawie art. 21 ust. 1-4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Żaden z powyższych przepisów prawa nie ma jednak zastosowania w niniejszej sprawie. W związku z tym brak jest jakichkolwiek podstaw do wszczęcia postępowania zgodnie z wnioskiem skarżącego z dnia 17 lutego 2025 r. i dlatego na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego należało odmówić wszczęcia postępowania.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie.
Kolegium rozpatrując sprawę wskutek wniesionego zażalenia postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. znak: [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że egzekucja względem dłużnika była bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia właściwego Komornika. A. B. także udzieliła stosownych wyjaśnień, w których potwierdziła fakt dokonywanych przez stronę wpłat, jak i to, że regularnie przekazuje je na konto komornika. Analiza zadłużeń w aktach sprawy dokonana przez organ również potwierdza powyższe.
Kolegium podkreśliło, że w myśl art. 27 ust. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ prowadzący postępowanie egzekucyjne przekazuje wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty organowi właściwemu wierzyciela, o którym mowa w ust. 3a, do wysokości wypłaconych przez ten organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, zgodnie z kolejnością określoną odpowiednio w art. 28 ust. 1 i 2.
Kolegium zestawiając obowiązujące regulacje prawne, które przywołało
w postanowieniu, ze stanem faktycznym rozpatrywanej sprawy stwierdziło, brak podstaw do wszczęcia postępowania, zgodnie z żądaniem strony.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący podniósł, że Kolegium błędnie ustaliło, że bieżące alimenty wypłacane na rzecz córki W. Z. nie stanowią podstawy do wstrzymania wypłat z Funduszu Alimentacyjnego,
które ma miejsce, gdy egzekucja alimentów jest skuteczna, co oznacza, że dłużnik regularnie i w pełnej wysokości płaci alimenty. W jego ocenie taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie co stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Skarżący wskazał również, że Kolegium niezgodnie z prawem przyjęło, że bieżące alimenty wypłacane na rzecz córki podlegają egzekucji komorniczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydanie w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na który służy zażalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Powołany przepis określa dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny przedmiotowe nie zostały wprawdzie skonkretyzowane w ustawie, jednak znajdują one oparcie
w ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Przez przyczyny te należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem faktycznym i prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Taki przypadek zachodzi
w szczególności, gdy: żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej już decyzją lub, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W sytuacji, gdy zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, organ jest zobligowany do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Przesłanką do wydania zaskarżonego postanowienia była przyczyna przedmiotowa tj. brak podstaw do wszczęcia postępowania zgodnie z żądaniem strony. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie główną przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania jest to, skarżący nie jest stroną postępowania i to przede wszystkim obligowało organ do wydania zaskarżonego postanowienia.
Zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Po otrzymaniu wniosku organ w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić m.in., czy pochodzi on od strony.
Z kolei w myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
W uchwale NSA z 30 czerwca 2022 r. o sygn. akt I OPS 1/22 stwierdzono, że interes prawny należy charakteryzować przez pryzmat źródła, z którego on wynika, ponieważ determinuje ono kolejne cechy interesu prawnego wskazywane w doktrynie i orzecznictwie. Tak więc interes prawny oraz obowiązek jednostki są określane przez normę materialną będącą normą prawa powszechnie obowiązującego, przy czym nie ma znaczenia to, do jakiej gałęzi prawa norma ta należy. Stwierdzenie posiadania interesu prawnego jest wynikiem ustalenia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Z kolei podstawę roszczenia jako instrumentu urzeczywistniania interesu prawnego w określonym kształcie, mogą stanowić tylko normy prawa administracyjnego.
Zauważyć należy, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia alimentacyjne zobowiązana jest do ich zwrotu, o czym stanowi art. 23 ust. 1 ustawy. Postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego kończy się decyzją administracyjną i jest co do zasady wszczynane z urzędu. Przepis art. 23 ust. 1-9 ustawy nie zawiera regulacji uprawniającej w szczególności dłużnika alimentacyjnego do skutecznego zainicjowania tego rodzaju postępowania. Jest to o tyle uzasadnione, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (skoro powiadamia się go jedynie przyznaniu tych świadczeń i obowiązku ich zwrotu – art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy). Konsekwentnie nie jest więc też stroną postępowania o nienależnie pobrane świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego (por. np. IV SA/Po 900/19). A więc nie może zainicjować swoim wnioskiem postępowania w tym ostatnio wskazanym przedmiocie, także na zasadzie art. 233 k.p.a.
Interesu prawnego dłużnika alimentacyjnego w sprawie przyznania osobie uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie można także upatrywać w obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. W tym przypadku obowiązek świadczeń alimentacyjnych znajduje źródło w wyroku sądu powszechnego opatrzonego klauzulą wykonalności, natomiast twierdzenia odnośnie spłaty zadłużenia do rąk przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych mogą mieć znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez właściwego komornika. Zaliczka alimentacyjna oznacza kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Istota zaliczki alimentacyjnej polega na częściowej lub całkowitej spłacie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zobowiązania w postaci świadczenia alimentacyjnego i wobec tego decyzja o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej nie wpływa na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, w tym nie powoduje powstania po jego stronie nowych obowiązków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16).
Dłużnik alimentacyjny nie jest zatem stroną postępowania w sprawie zarówno przyznania świadczeń, jak i zwrotu, w razie ich nienależnego pobrania przez osobę uprawnioną (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2020 r., I OSK 1118/20). W związku z tym, konsekwentnie, nie może on również skutecznie żądać wstrzymania wypłat tego świadczenia dla osoby uprawnionej.
Żądanie skarżącego może być jedynie podstawą do podjęcia czynności przez organ z urzędu, który potraktuje je jako otrzymanie informacji, które wymagają sprawdzenia. Jednakże kwestia ta pozostaje w gestii organu. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony należy bowiem uznać pogląd, że wszczęcie postępowania z urzędu jest prawem a nie obowiązkiem organu (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r., II OSK 2216/21; wyrok NSA z 13 stycznia 2021 r., II OSK 2697/20; wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r., II OSK 2129/18; wyrok NSA z 19 czerwca 2019 r., I OSK 2162/17). To prawo organu przekształca się w obowiązek prawny wyłącznie wówczas, gdy ustalenia, którymi dysponuje organ, dają podstawę do przyjęcia, że stwierdzony stan faktyczny odpowiada dyspozycji przepisu prawa materialnego.
W niniejszej sprawie organy błędnie uznając, że skarżący posiada legitymację procesową do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania dokonały takiej oceny. Natomiast stanowisko organów mówiące o braku podstaw do wszczęcia postępowania ze względu na obowiązujące przepisy i stan faktyczny sprawy było w ocenie Sądu prawidłowe.
Przedstawiając zatem powody, dla których nieskutecznymi okazały się zarzuty podniesione w skardze należy podkreślić, że art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów statuuje bezwzględny obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W przypadku braku wywiązania się z tego obowiązku dochodzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w wyniku, którego wyegzekwowane środki są zaliczane na poczet należności zgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 tej ustawy. Kolejność ustalona w art. 28 ust. 1 i 2 zostaje również zachowana w sytuacji, gdy wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty przekazywane są przez organ egzekucyjny organowi właściwemu wierzyciela i następnie przez ten organ zaspokajane (art. 27 ust. 9 i 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Procedura przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego opiera się na informacji o bezskuteczności prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego egzekucji. Podejmowane przez organ egzekucyjny czynności mają więc na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania nałożonego obowiązku. Z tego też względu przystąpienie przez zobowiązanego do realizacji obowiązku po wszczęciu postępowania egzekucyjnego będzie zawsze uznawane za pozytywny efekt prowadzonej egzekucji. Wpłaty dokonywane przez skarżącego na konto A. B., które zostały następnie przekazane na konto komornika tytułem zasądzonych alimentów zasadnie zostały przez organ uznane za kwoty uzyskane z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego, do których odnosi się art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Należy również dodać, że zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nie oznacza, że skarżący jest pozbawiony ochrony swoich praw, może on np. wystąpić do prokuratora o zbadanie decyzji przyznającej ww. świadczenia. Przyznanie przedmiotowych świadczeń wiąże się bowiem z bezskutecznością egzekucji orzeczonych alimentów, zatem w postępowaniu egzekucyjnym dłużnik może składać zarzuty co do prowadzonej egzekucji, w tym kwestionować istnienie zaległości. Przy czym weryfikacja stanu bezskuteczności egzekucji nie może być dokonana przed organami administracji, bowiem zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji nie jest przedmiotem kontroli organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej. Zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji (art. 10 ust. 4 ustawy), jako czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, podlega kontroli sądu powszechnego w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 k.p.c. (vide: wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1725/16; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt 1726/16; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 2027/16). Dłużnik może także w sądzie rodzinnym wystąpić o zmianę obowiązku alimentacyjnego.
Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie wniosku skarżącego z 17 lutego 2025 r. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., było co do zasady prawidłowe a uchybienie organów nie daje podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem pozostaje bez wpływu na zasadność zawartego w nim rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.