II SA/Lu 378/23

II SA/Lu 378/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17b ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par 1 pkt 1 lit. a, c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Sygn. Sygn. akt II SA/Lu 378/23 [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 28 lutego 2023 r., znak: SKO.II.41/571/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Chełm z 6 lutego 2023 r., znak: OPS.4602.3873.87.2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 lutego 2023 r., znak: SKO.II.41/571/ŚR/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania G. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Chełm z 6 lutego 2023 r, znak: OPS.4602.3873.87.2023 odmawiającą G. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. S. (ur. 4 października 2021 r.).
Stan sprawy przedstawia się następująco.
G. S. wnioskiem z 25 stycznia 2023 r. wystąpiła do organu pomocy społecznej Gminy Chełm o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem T. S. (ur. 4 października 2021 r.). Do wniosku dołączyła:
1) orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z 12 września 2022 r., znak: MOPR.PZOON.41571-I 11584/2022, zaliczające T. S. do osób niepełnosprawnych, wydane do dnia 30 września 2024 r. oraz stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia;
2) oświadczenie, że sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym synem ze wskazaniem czynności, które wykonuje celem zapewnienia prawidłowej opieki nad synem;
3) oświadczenie, w którym stwierdziła, że oprócz niej do alimentacji względem jej niepełnosprawnego syna obowiązany jest jego ojciec R. S.,
4) oświadczenie, o którym mowa w art. 17b u.ś.r., że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, oraz że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2023 r.
Celem zweryfikowania twierdzeń wnioskodawczyni, organ pierwszej instancji w dniu 27 stycznia 2023 r. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że G. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. S.. Małżonkowie mają syna T. S., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Na skutek ustania funkcji życiowych po porodzie i przebytej reanimacji dziecko ma szereg zaburzeń, w tym metabolicznych, problemy ze wzrokiem (jest po operacji zaćmy) i obniżone napięcie mięśniowe, przez co nie siada. Ze względu na schorzenia jest leczony i diagnozowany w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie oraz w lokalnych placówkach medycznych. T. S. wymaga rehabilitacji, w tym masaży i ćwiczeń, które wykonywane są w lokalnych gabinetach medycznych oraz w domu. Wymaga stałego podawania lekarstw i stałej opieki. Ze względu na konieczność opieki nad synem G. S. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym o profilu rolno-ogrodniczym, w którym obecnie pracuje wyłącznie jej mąż.
Utrzymując w mocy decyzję odmawiającą wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium nie zakwestionowało niepełnosprawności T. S. oraz tego, że wymaga on opieki. Uznało jednak, że nie występują wszystkie ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ uznał, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca, posługując się zwrotem: "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby uprawnione do omawianego świadczenia pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazywany związek przyczynowy powinien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym. Świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przysługuje za samą opiekę nad członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia.
Kolegium stanęło na stanowisku, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wymaga od wnioskodawczyni absencji zawodowej. G. S. wykonuje przy synu m.in. czynności takie, jak: pobudka, czynności higieniczne, wymiana pampersów, przygotowywanie ubrań i ubieranie, karmienie butelką, wyjście na spacer, zabawy oraz układanie go do snu i nocne czuwanie. Kolegium jest zdania, że wymienione czynności nie są bezpośrednio związane z niepełnosprawnością jej syna. Są zwykłymi czynnościami standardowo wykonywanymi przez rodziców przy małoletnim dziecku w wieku niemowlęcym, niezależnie od tego, czy jest ono niepełnosprawne, czy też nie. Kolegium wskazało, że małoletnie dziecko w wieku syna strony wymaga zdecydowanie więcej uwagi niż dzieci w wieku szkolnym, a wykonywane przy nim czynności niekiedy wymagają od rodziców absencji zawodowej, jednak stanęło na stanowisku, że z tego tytułu nie przysługuje wnioskodawczyni wynagrodzenie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Według Kolegium również pozostałe deklarowane przez stronę czynności nie przesądzają o zasadności przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Czynności takie, jak: przygotowywanie posiłków sprzątanie, pranie, prasowanie oraz robienie zakupów nie zajmują całej doby. Są to bowiem standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość ludzi, także tych, którzy są aktywni zawodowo. Mogą być zatem z powodzeniem wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Także spraw urzędowych nie załatwia się codziennie. Jest to czynność okazjonalna, którą wykonuje się sporadycznie, zazwyczaj klika razy do roku. Co więcej, czynność ta nie jest ściśle związana ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
W ocenie Kolegium również pozostałe czynności opiekuńcze wykonywane przy synu nie wymagają od strony rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazać bowiem należy, że w przypadku rolnika posiadającego funkcjonujące gospodarstwo rolne, które przynosi dochody i z którego się on utrzymuje, nie sposób uznać, że wsparcie finansowe państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego będzie zgodne z celem i istotą tego świadczenia, jakim jest rekompensata braku możliwości zarobkowania w związku ze sprawowaną opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., (I OPS 5/12) wskazał, że pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Powyższe stanowisko, zdaniem Kolegium, jest szczególnie istotne, zważywszy na rodzaj prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności rolniczej i zakres jej obowiązków w gospodarstwie rolnym. W złożonym w dniu 25 stycznia 2023 r. oświadczeniu G. S. oświadczyła, że zakres wykonywanych przez nią czynności ma charakter wyłącznie sezonowy. Co prawda, trwa on od lutego aż do listopada, jednakże zakres wykonywanych przez stronę czynności nie jest na tyle wymagający, aby uniemożliwić jej sprawowanie opieki nad dzieckiem. Z akt sprawy wynika, że w pierwszym okresie praca strony polega na wysiewaniu, pikowaniu, przesadzaniu oraz podlewaniu sadzonek kwiatów i warzyw. Od połowy marca strona pomaga przy przygotowywaniu sadzonek do sprzedaży, a od kwietnia - zajmuje się podlewaniem tuneli. Od maja natomiast strona zajmuje się przygotowywaniem kwiatów do sprzedaży oraz zbiorem warzyw i pielęgnacją roślin. Sezon kończy się w listopadzie sprzedażą chryzantem. Kolejny etap to prace porządkowe oraz zamówienia nasion na kolejny sezon. Z powyższego, w ocenie Kolegium, wynika, że czynności wykonywane przez stronę w gospodarstwie rolnym są zróżnicowane w zależności od pory roku pod względem intensywności, a ich wykonywanie nie nakłada się wzajemnie na siebie. Co więcej, fakt swobodnego zarządzania pracą przez rolników powoduje, że strona nie jest zobligowana do wykonywania obowiązków w określonych ramach czasowych. Może zorganizować swoją pracę tak, aby dostosować zakres wykonywanych obowiązków do sprawowania opieki nad dzieckiem. Ma więc możliwość nie tylko wykonywać zwykłe czynności opiekuńcze przy dziecku, ale również w razie konieczności podać mu lekarstwa, pojechać z nim na rehabilitację, czy nawet w nagłej sytuacji do lekarza bez uszczerbku dla pracy zarobkowej.
Kolegium podkreśliło, że G. S. nie jest jedyną osobą zobowiązaną do pracy w gospodarstwie rolnym. Właścicielem gospodarstwa jest jej mąż R. S.. Oznacza to, że obowiązki związane z jego prowadzeniem nie spoczywają wyłącznie na odwołującej się, lecz przede wszystkim na jej mężu. W złożonym oświadczeniu odwołująca się wprost wskazała, że jedynie pomaga w gospodarstwie, co oznacza, że to właśnie na R. S. spoczywa główny ciężar prowadzenia gospodarstwa rolnego. Stanowisko to potwierdza wykaz beneficjentów ARiMR, z którego jednoznacznie wynika że to właśnie mąż odwołującej pobiera dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto odwołująca się nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek pomocy synowi. R. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, poza sezonem sprzedażowym aktywnie uczestniczy w opiece nad synem. Jak ustalono w toku postępowania, sezon sprzedażowy trwa ok. 6 miesięcy. Oznacza to, że przez aż pół roku ojciec dziecka jest w pełni dyspozycyjny i ma możliwość realnie wspierać żonę w opiece nad dzieckiem. W ocenie Kolegium, również w okresie sprzedaży kwiatów R. S. jest w stanie angażować się w opiekę nad synem. On również jest rolnikiem, w związku z czym jako organizator własnej pracy ma możliwość zaplanować oraz dostosować rozkład zajęć w gospodarstwie rolnym do konieczności sprawowania opieki.
Kolegium podkreśliło, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby w ostatnim czasie doszło do znacznego pogorszenia stanu zdrowia dziecka odwołującej się. Tymczasem, we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego G. S. oświadczyła, że z pracy w gospodarstwie rolnym zrezygnowała dopiero z dniem 1 stycznia 2023 r. Oznacza to, że odwołująca dotychczas (tj. przez ponad rok) była w stanie łączyć opiekę nad dzieckiem z pracą w gospodarstwie rolnym męża, co jednoznacznie wskazuje, że zakres opieki nie jest aż tak absorbujący, aby uniemożliwić jej wykonywanie czynności zarobkowych.
Reasumując, zdaniem Kolegium, większość czynności wykonywanych przez odwołującą się i jej męża to zwykłe czynności dnia codziennego związane z wychowywaniem dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonuje większość rodziców. T. S. wymaga wprawdzie czynności rehabilitacyjnych, jednakże, biorąc pod uwagę zakres sprawowanej przez stronę opieki, rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, fakt, że strona nie jest jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, jak również to, że jako rolnicy G. S. i jej mąż mogą elastycznie zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, Kolegium doszło do wniosku, że odwołująca się przy właściwej organizacji i współpracy męża w zakresie czynności opiekuńczych i zawodowych jest w stanie pracować w gospodarstwie rolnym i sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem.
W skardze na decyzję Kolegium G. S. zarzuciła naruszenie:
1) art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy choroba syna i związana z nią konieczność sprawowania stałej opieki nad nim zmusiła ją do zrezygnowania z pracy zarobkowej;
2) art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym uznaniu, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem z uwagi na fakt, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wymaga od skarżącej absencji zawodowej w sytuacji, gdy liczne schorzenia dziecka wymagają od skarżącej sprawowania nad nim stałej opieki, która uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej;
3) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczących faktycznych czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem małoletniego T. S., co skutkowało niezasadnym przyjęciem, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem syna nie wymaga od niej absencji zawodowej, a w konsekwencji brakiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w całości, a także zwrotu na jej rzecz od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Zgodnie z wnioskiem organu i wobec braku ze strony skarżącej żądania przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowi art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że syn skarżącej T. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami łącznie na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z 12 września 2022 r., znak: MOPR.PZOON.41571-I 11584/2022, wydane do dnia 30 września 2024 r., k. 3 akt adm.). Sprawowanie przez skarżącą opieki nad nim stanowi zatem podstawę do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym uzyskanie tego uprawnienia zależne jest dodatkowo od wykazania, że z powodu sprawowanej opieki skarżąca zmuszona była zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia spełnienia przez skarżącą warunku rezygnacji z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Organy orzekające w sprawie uznały, że w przypadku skarżącej warunek ten nie został spełniony, ponieważ skarżąca może pogodzić tak specyficzną pracę, jak praca w gospodarstwie rolno-ogrodniczym, z opieką nad dzieckiem. Ponadto w opiece tej wspiera ją mąż i jednocześnie ojciec dziecka. Wniosek ten, w ocenie Sądu, jest nieprawidłowy.
Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu służy temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że skarżąca do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dołączyła oświadczenie, w treści którego wskazała, że zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 2023 r. Złożone oświadczenie zostało opatrzone klauzulą o treści: "Jestem świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca spełniła obowiązek przewidziany w art. 17b ust. 2 u.ś.r. odnoszący się do osób występujących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, będących rolnikami, małżonkami rolników bądź domownikami.
Jednak w ocenie organów zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie skutkował koniecznością rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Innymi słowy, zdaniem organów, nie zaszła przesłanka rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością opieki nad synem. Analiza materiału dowodowego sprawy nie daje podstaw do sformułowania takiego wniosku.
Kolegium wymieniło wśród wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych nad synem: pobudkę, czynności higieniczne, wymianę pampersów, przygotowywanie ubrań i ubieranie, karmienie butelką, wyjście na spacer, zabawy oraz układanie do snu i nocne czuwanie i oceniło, że te czynności są zwykłymi czynnościami standardowo wykonywanymi przez rodziców przy małoletnim dziecku w wieku niemowlęcym, niezależnie od tego, czy jest ono niepełnosprawne, czy też nie. Według Kolegium również pozostałe deklarowane przez stronę czynności takie, jak: przygotowywanie posiłków sprzątanie, pranie, prasowanie oraz robienie zakupów, czy załatwianie spraw urzędowych nie zajmują całej doby i nie przesądzają o zasadności przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Są to bowiem standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość ludzi, także tych, którzy są aktywni zawodowo. Stanowisko Kolegium można by uznać za prawidłowe, gdyby nie to, że syn skarżącej jest dzieckiem niepełnosprawnym ze zdiagnozowanymi poważnymi dysfunkcjami rozwojowymi, co organy obu instancji w powyższej ocenie pominęły.
Należy się zgodzić z Kolegium, że zakres czynności opiekuńczych sprowadzających się do pielęgnacji małego dziecka oraz prowadzenia gospodarstwa domowego, składa się na typowe czynności dnia codziennego, wykonywane także przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej niektóre z tych czynności nie są wykonywane codziennie i nie mają ściśle określonych ram czasowych. Jednak celem prawidłowego rozpatrzenia żądania skarżącej konieczne było przeprowadzenie oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką pod kątem indywidualnej sytuacji zdrowotnej niepełnosprawnego syna, czego w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło. Z dokumentów załączonych przez skarżącą do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (k. 1, 4, 5) oraz z treści wywiadu środowiskowego jasno wynika, że syn skarżącej po ustaniu funkcji życiowych zaraz po urodzeniu był reanimowany i jest w trakcie diagnozowania schorzeń genetycznych. Ma stwierdzone schorzenia metaboliczne, wymaga specjalnego karmienia, ma obniżone napięcie mięśniowe, nie siada, wymaga zajęć rehabilitacyjnych cztery razy w tygodniu i rehabilitacji domowej cztery razy dziennie, przed każdym posiłkiem wymaga przeprowadzenia ćwiczeń logopedycznych, w tym masażu twarzy na zewnątrz i od wewnątrz, ma także problemy ze wzrokiem (jest po operacji zaćmy wrodzonej). Ze względu na schorzenia jest leczony i diagnozowany w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie oraz w lokalnych placówkach medycznych. Jest pod opieką specjalistów: neurologa, logopedy, neurologopedy, rehabilitanta, okulisty, kardiologa (okoliczności te zostały potwierdzone w dołączonej do skargi dokumentacji medycznej T. S.).
Powyższe, w ocenie Sądu, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet tak specyficznej, jak praca w gospodarstwie rolno-ogrodniczym. Całokształt i rozmiar schorzeń, na które cierpi syn skarżącej i związany z nimi konieczny zakres sprawowanej nad nim opieki skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowy między koniecznością stałej opieki nad synem a rezygnacją skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym.
Natomiast co do zaprezentowanego przez Kolegium stanowiska, że ciężar sprawowanej opieki nad synem skarżąca może dzielić ze swoim mężem i ojcem dziecka, wskazać należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają żadnych regulacji co do kolejności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wielości podmiotów uprawnionych do jego otrzymania, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, a ocena ustawowych przesłanek odnosi się wyłącznie do osoby, która z takim wnioskiem wystąpiła.
Chybione jest też stanowisko Kolegium, że skoro skarżąca przez ponad rok aż do 1 stycznia 2023 r. była w stanie łączyć opiekę nad dzieckiem z pracą w gospodarstwie rolnym męża, to zakres opieki nie jest aż tak absorbujący, aby uniemożliwić jej wykonywanie czynności zarobkowych. Nawet bowiem jeżeli skarżąca była początkowo w stanie pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym synem oraz pracę w gospodarstwie rolnym, to wyraźnego zaznaczenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie o charakterze wnioskowym, a co za tym idzie, to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.
Organy wadliwie zatem oceniły materiał dowodowy i w konsekwencji błędnie uznały, że skarżąca nie spełnia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem.
Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynika sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.
Sąd nie orzekł o zwrocie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania sądowego, ponieważ skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od ponoszenia kosztów sądowych, żadnych kosztów postępowania w tej sprawie nie poniosła.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji uwzględni, że skarżąca spełnia określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad synem oraz oceni, czy skarżąca spełnia również pozostałe warunki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile zaś w sprawie nie wystąpią okoliczności świadczące o wystąpieniu którejkolwiek z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., obowiązkiem organu będzie przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.