II SA/Lu 377/23

II SA/Lu 377/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-07-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/
Robert Hałabis
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 20 marca 2023 r., znak: SKO.II.41/629/PS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. J. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 20 marca 2023 r. w przedmiocie zasiłku celowego .
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że skarżący w dniu 1 lutego 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
W trakcie przeprowadzonej w dniu 7 lutego 2023 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawcy, z której wynika, że skarżący ma 46 lat, jest kawalerem, nie ma dzieci i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą długotrwale bezrobotną, nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych. Utrzymuje, że nie może znaleźć żadnej pracy odpowiadającej kwalifikacjom zawodowym, posiadanemu wykształceniu i zgodnej ze światopoglądem. Wnioskodawca nie posiada żadnego źródła utrzymania. Mieszka w mieszkaniu własnościowym po zmarłych rodzicach. Ponosi stałe wydatki miesięczne za czynsz - 430 zł, gaz - 50 zł oraz energię elektryczną - 50 zł.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Wydziału Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia 10 lutego 2023 r. przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z uchwałą Nr III/26/2018 Rady Miasta z dnia 18 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania udzielane w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019- 2023 udziela się wsparcia osobom i rodzinom spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150%, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. – dalej jako "u.p.s.") i znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 wyżej cytowanej ustawy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że strona spełnia przesłanki do nabycia świadczenia z pomocy społecznej. Wskazano, że w przypadku skarżącego występuje bezrobocie i spełnione jest kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Przyznając świadczenie w kwocie 200 zł organ I instancji wskazał, że wysokość przyznanego świadczenia z pomocy społecznej może nie spełniać oczekiwań wnioskodawcy, natomiast organ pomocowy dysponuje określonymi środkami finansowymi i przyznając pomoc musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także potrzeby pozostałych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją w odwołaniu skarżący podniósł, że powołana decyzja jest dla niego krzywdząca, bowiem organ I instancji przyznał mu zasiłek w kwocie niższej niż w poprzednim roku. Zdaniem skarżącego pomoc społeczna ma pomagać, a nie powodować bezdomność i ubóstwo, a kierowane do niego propozycje uczestnictwa w Centrum Integracji Społecznej (dalej jako "CIS") są niemoralne i nie powinny być kierowane do jego osoby.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 20 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz stwierdził, iż bezspornym jest, że wnioskodawca spełnia przesłanki do nabycia świadczeń z pomocy społecznej, albowiem jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie posiada źródła dochodu. Z uwagi na trudną sytuację dochodową przyznano skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 200 zł.
Kolegium podkreśliło, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Wskazano, że nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i to w oczekiwanej wysokości. W ocenie Kolegium skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca jest osobą zdolną do pracy, w wieku aktywności zawodowej (ur. w 1977 r.), posiada wyższe wykształcenie i brak jest obiektywnych przeszkód, aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłaby mu zaspokojenie jego potrzeb. Zwrócono uwagę, że przy ograniczonych środkach finansowych, jakimi dysponuje Ośrodek, nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącego. Kolegium podkreśliło, że skarżący nie został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy, gdyż objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup żywności czy częściowe pokrycie opłat mieszkaniowych itp. Od początku 2023 r. do dnia wydania decyzji przez organ I instancji wnioskodawca otrzymał pomoc w postaci zasiłków okresowego i celowego w łącznej kwocie 1176 zł. Zasiłek celowy w kwocie 200 zł w lutym 2023 r. nie był jedyną formą wsparcia dla skarżącego, gdyż otrzymał on także zasiłek okresowy w kwocie 388 zł.
Kolegium podkreśliło, że skarżący otrzymuje regularnie pomoc finansową, jednakże powyższe nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem i zawsze w oczekiwanej wysokości. Uwzględnianie każdego jego żądania i wypłata na jego rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jego potrzeb i w żądanej przez niego kwocie, spowodowałoby wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby go z aktywności i odpowiedzialności. Organ wyraźnie podkreślił, że działania takie byłyby całkowicie niezgodne z zasadą subsydiamości pomocy społecznej.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie zasad Konstytucji RP wyrażonych w:
- preambule - Źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna jest Bóg;
- art. 25.2 - Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym;
- art. 30 - Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych;
- art. 31.1 - Wolność człowieka podlega ochronie prawnej;
- art. 31.2 - Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje;
- art. 32.2 - Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny;
- art. 38 - Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia;
- art. 40 - Nikt nie może być poddany nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu, (art. 47) Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym;
- art. 53.1 - Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii;
- art. 54.1 - Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji;
- art. 65 - Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy;
- art. 67.2 - Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa;
- art. 75.1 - Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania;
- art. 76 - Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.
W treści skargi skarżący wskazał m.in., że Kolegium nie odniosło się w sposób merytoryczny do argumentu wypłaty w 2023 r. na jego rzecz środków finansowych w mniejszej wysokości, mając na uwadze, że jego wydatki miesięcznie potrzebne do minimalnej egzystencji oscylują w kwocie 800 – 1200 zł. Zdaniem skarżącego propozycje pracy w CIS były dla niego krzywdzące, bowiem posiada on wykształcenie uprawniające do pracy umysłowej a nie fizycznej i tylko takiej propozycji pracy oczekuje. Skarżący podniósł, że od chwili rejestracji w PUP aktywnie poszukuje pracy, jednakże żadna z ofert aktualnie znajdujących się w PUP nie odpowiada jego wykształceniu, doświadczeniu zawodowemu oraz zawodowym aspiracjom. Skarżący zwrócił uwagę, że rynek pracy w C. jest trudny, niewydolny, brak jest przedsiębiorstw i inwestycji. Skarżący podkreślił, że po pięciu latach studiów oczekuje od Państwa, do czego ma prawo, pracy na godnym poziomie wynagrodzenia, zgodnej z jego kwalifikacjami i aspiracjami zawodowymi. Zdaniem skarżącego ma on pełne prawo odmówić uczestnictwa w pracach społecznie użytecznych i nie powinien być do nich przymuszany. Ma także prawo odmówić wykonywania wszelkich czynności, które naruszałyby jego prawa i swobody obywatelskie, a zwłaszcza jego godność osobistą.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia 20 marca 2023 r.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W replice na odpowiedź na skargę skarżący podkreślił, że jest osobą bezrobotną nie z własnej woli i winy od 2006 r., a żadna firma, instytucja, zakład na terenie C. nie chcą go zatrudnić, a PUP i MOPR są niewydolne w tym względzie. Dodał, że nie posiada żądnego źródła dochodu, nikt nie pomaga mu finansowo, jest osobą samotną, z przeciwskazaniami do pracy fizycznej, z nietolerancją pokarmową, co generuje wyższe koszty utrzymania. Skarżący podkreślił, że grozi mu realna bezdomność, głód oraz niedojadanie. Wskazał, że MOPR mimo, że jest do tego zobowiązany, nie wnioskował do Rady Miasta o przyznanie mu wyższego świadczenia, w celu zapewnienia mu godziwej pomocy, gwarantującej godne, właściwe wsparcie, o którym mówi nie tylko Konstytucja RP, prawo Boże, a także ustawa o pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259ze zm., dalej "p.p.s.a."), na wniosek organu, a skarżący nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji przyznającą skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w wysokości 200 zł miesięcznie.
Podstawę materialną wydanych na rzecz skarżącego rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności – niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny, którego zakres zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku zasiłku celowego. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść powyższej regulacji wskazuje na dwojaki poziom luzu decyzyjnego organu – z jednej strony pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" ma charakter niedookreślony, co oznacza konieczność ustalenia w konkretnych uwarunkowaniach danej sprawy, czy żądane przez wnioskodawcę środki mają służyć zaspokojeniu takiej potrzeby, którą można uznać za niezbędną. Z drugiej strony, organ podejmując decyzję w przedmiocie przyznania zasiłku (a także w przedmiocie jego wysokości), działa w granicach luzu decyzyjnego, co wynika z użycia w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania: "może być przyznany". Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia tych interesów organ orzekający w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej okolicznościami. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem pełniejsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (najczęściej ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu nie ma podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, choć zakres udzielonego wsparcia nie jest zgodny z oczekiwaniami skarżącego.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż objęta programem rządowym pomoc przewidziana w uchwale Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. z 2018 r. poz. 1007), realizowana jest trybie przewidzianym w przepisach ustawy i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w przepisie art. 39 u.p.s. W świetle tej regulacji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (por. art. 39 ust. 2 u.p.s.). Pozostaje to w spójności z treścią przepisów ww. uchwały Rady Ministrów, z której wynika m.in., iż program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, a do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej. Rolą zasiłku celowego w systemie pomocy społecznej jest zaspokojenie potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową.
Jak wynika z treści kontrolowanych decyzji przy określaniu wysokości udzielonej skarżącemu pomocy wzięto pod rozwagę jego sytuację życiową, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach organy muszą realizować cele powierzone im w ustawie. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 201/17).
W ocenie Sądu rozstrzygając o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego, organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący korzysta ze wsparcia MOPR od kwietnia 2021 r., tj. od czasu kiedy zmarli jego rodzice, na utrzymaniu których pozostawał. W 2022 r. skarżący otrzymał pomoc finansową w formie zasiłku okresowego (4656 zł) , zasiłku celowego na zakup posiłków lub żywności (2800 zł) oraz zasiłku celowego na częściowe porycie opłat mieszkaniowych (600 zł). Natomiast w 2023 r. był to zasiłek okresowy (776 zł) oraz zasiłek celowy na zakup posiłków lub żywności (400 zł). Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący ma 46 lat, jest kawalerem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu własnościowym po zmarłych rodzicach. Posiada wyższe wykształcenie i jest osobą długotrwale bezrobotną (od 2006 r.). Wnioskodawca nie ma ponadto żadnego źródła utrzymania.
Należy podkreślić, że żaden z organów orzekających, a także Sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Wbrew jednak stanowisku wnioskodawcy, okoliczności podnoszone przez niego nie mogły stanowić podstawy kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych.
Obowiązujące przepisy, wbrew przekonaniu skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP, na które powołuje się skarżący określają jedynie ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia, zaś konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W myśl ust. 2, ww. przepisu obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Powyższe unormowania wskazują wyraźnie, że to ustawy określają przesłanki i zasady przyznawania świadczeń ze środków publicznych. Rozdział środków musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ustawa o pomocy społecznej waży i uwzględnia wszystkie te wartości. W świetle tej ustawy, organ I instancji, a następnie Kolegium prawidłowo rozpoznało wniosek skarżącego. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest, że wnioskodawcy regularnie przyznawana jest pomocy społeczna zarówno w formie zasiłku celowego na zakup żywności, jak i okresowego. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności), zgodnie z którą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności, co oznacza zakaz wyręczania przez państwo jednostki i rodziny z zadań, które mogą one zrealizować samodzielnie. W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są bowiem zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyroki NSA: z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07; z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 571/22; opubl. w CBOSA). Trafnie podkreśla się, że celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18).
Należy zwrócić uwagę, że skarżący nie jest osobą niepełnosprawną, posiada wykształcenie wyższe, ale systematycznie dowodzi, że nie ma dla niego odpowiedniej oferty pracy zgodnej z wykształceniem i jego aspiracjami zawodowymi. Wnioskodawca również odmówił uczestnictwa w programie oferowanym przez CIS oraz w innych proponowanych przez MOPR formach wsparcia, które pomogłyby mu w pokonaniu trudnej sytuacji finansowej. Prawidłowo organy orzekające argumentowały, że rozpoznając wniosek pomocowy, właściwy organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocowy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W przedmiotowej sprawie organ rozpoznając wniosek skarżącego miał obowiązek dokonać oceny nie tylko jego sytuacji materialnej, ale musiał także uwzględnić ilość i rodzaj skierowanych do niego wniosków o udzielenie pomocy oraz posiadane środki finansowe. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby środki wystarczyły na cały rok budżetowy i z pomocy społecznej mogła skorzystać jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA: z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1153/21, z 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 698/16, CBOSA). Podkreślić należy, że obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza jednak, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby.
Całokształt powyższych okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu pomocy finansowej na zakup posiłku w określonej wysokości zdecydowały możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.
Końcowo warto podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek – albo nie w pełnym zakresie - zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.