II SA/LU 373/24

II SA/Lu 373/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 16 § 1, art. 61 § 1 i § 5, art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 4aa
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 marca 2024 r., znak: SKO.41/950/OS/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z 29 grudnia 2023 r., znak: MOPR.D-ŚS.460.101601.3.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do sądu postanowieniem z 28 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu zażalenia R. O. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z 29 grudnia 2023 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 20 czerwca 2023 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. O..
Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z 13 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 22 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W dniu 21 grudnia 2023 r. skarżący złożył kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. O.. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenie, w którym podniósł, że stan zdrowia jego matki uległ znacznemu pogorszeniu w porównaniu do okresu sprzed kilku miesięcy.
Postanowieniem z 29 grudnia 2023 r., na podstawie art. 61a k.p.a. Prezydent Miasta Lublin odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu wniosek skarżącego z 21 grudnia 2023 r. dotyczy tej samej sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją ostateczną z 13 lipca 2023 r.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nie przeprowadzenie postępowania dowodowego co poskutkowało błędnym stwierdzeniem, że postępowanie dotyczy sprawy, w której zapadło już rozstrzygnięcie, podczas gdy stan faktyczny sprawy jest diametralnie inny niż tej w której organ wydał decyzję z 13 lipca 2023 r. Zdaniem skarżącego organ błędnie przyjął, że istnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Do zażalenia skarżący dołączył karty informacyjne leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia lekarskie, dotyczące stanu zdrowia matki.
Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 28 marca 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, że pomiędzy sprawami zainicjowanymi wnioskami skarżącego z 20 czerwca 2023 r. i z 21 grudnia 2023 r. zachodzi stan tożsamości, wykluczający dopuszczalność wszczęcia postępowania. W obydwu wnioskach skarżący występował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zachodzi więc tożsamość podmiotu
i tożsamość istoty treści żądań. Pomiędzy obydwiema sprawami zachodzi również tożsamość podstaw prawnych rozstrzygnięcia, gdyż nie doszło do żadnej zmiany stanu prawnego. Tożsamy pozostaje również stan faktyczny obydwu spraw. Do obydwu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący dołączył to samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jego matki oraz ten sam plan dzienny opieki nad matką. Z tym, że w załączonym do wniosku z grudnia 2023r. dopisano punkt obejmujący: "Pomoc w załatwianiu się w nocy". Skoro decyzja odmowna z 13 lipca 2023 r. (utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 22 września 2023 r.) została wydana w stanie faktycznym kształtowanym tym samym orzeczeniem o niepełnosprawności i tym samym zakresem czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawną nie ma mowy o odmiennościach stanów faktycznych spraw.
W skardze do sądu administracyjnego na postanowienie Kolegium R. O. zarzucił naruszenie:
(1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego dokumentów załączonych do zażalenia skarżącego, wskazujących na istotną zmianę faktycznych podstaw rozstrzygnięcia; tj. istotnego pogorszenia stanu zdrowia matki, a w szczególności kart informacyjnych ze szpitali;
(2) art. 61a k.p.a., przez bezzasadne uznanie, że wystąpiły przesłanki ustawowe do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z uwagi na tożsamość sprawy
i brak pojawienia się nowych okoliczności w sytuacji, gdy tożsamość sprawy nie występuje;
(3) art. 80 k.p.a., poprzez niedokonanie nawet dowolnej oceny ww. dowodów, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w ogóle się do tych dokumentów nie odniesiono;
(4) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, w sytuacji gdy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zasadne było jego uchylenie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium oraz postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie procesowym z 21 maja 2024 r. skarżący podjął polemikę z argumentami Kolegium wyrażonymi w odpowiedzi na skargę, podkreślając, że bezsprzecznie doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy, ze względu na zmiany w stanie zdrowotnym jego matki.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie Kolegium jest dotknięte wadami skutkującymi koniecznością jego uchylenia. Ponadto, niezbędne dla końcowego prawidłowego załatwienia sprawy jest również uchylenie postanowienia organu I instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy zasadnie uznały, że zachodzi podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, złożonego w dniu 21 grudnia 2023 r., z uwagi na zaistnienie stanu powagi rzeczy osądzonej, tzn. z uwagi na fakt, że wniosek dotyczy tej samej sprawy, która już została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Kolegium z 22 września 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 13 lipca 2023 r., odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, stosownie natomiast do treści art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa, podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym, przy czym przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej z nich zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. Przesłankami przedmiotowymi są oczywiste niebudzące wątpliwości przypadki wystąpienia przeszkód procesowych. Jedną z nich stanowi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), która zaistnieje w sytuacji, gdy wniosek o wszczęcie postępowania będzie dotyczył sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., ponowne rozstrzygnięcie przez organ administracji sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, skutkuje nieważnością tego kolejnego rozstrzygnięcia. Skutek ten wynika przede wszystkim z zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z tą regułą, uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Do czasu uchylenia decyzji ostatecznej w jednym z określonych trybów nie jest dopuszczalne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej ze sprawą zakończoną taką decyzją. Z kolei tożsamość spraw administracyjnych zachodzi w przypadku, gdy występują w nich te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Istnieje również ugruntowane już orzecznictwo, dotyczące zastosowania tego poglądu do spraw dotyczących wniosków o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sądy podkreślają brak możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego, w sytuacji rozstrzygnięcia wcześniejszą decyzją ostateczną o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku ponownego wystąpienia z wnioskiem przez ten sam podmiot, w tym samym stanie prawnym i niezmienionym stanie faktycznym (por. przykładowo w najnowszym orzecznictwie: wyroki NSA z 9 sierpnia 2023 r., I OSK 1662/22; z 4 grudnia 2023 r. I OSK 2153/22; z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2017/22; z 2 lutego 2024 r., I OSK 75/23; z 18 kwietnia 2024 r., I OSK 743/23).
Zgodnie z utrwalonym od dawna stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, stan powagi rzeczy osądzonej w sprawie administracyjnej występuje w przypadku zaistnienia tożsamości spraw, na którą składa się tożsamość podmiotowa (te same strony postępowania) i przedmiotowa, determinowana tym samym (nie zmienionym) stanem faktycznym i prawnym spraw. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie również w orzecznictwie dotyczącym spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. We wszystkich przywołanych przykładowo orzeczeniach podkreślano, że zachodzi uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wniosek dotyczy tego samego opiekuna, sprawującego opiekę nad tą samą osobą, a przy tym wnioskujący o przyznanie świadczenia nie wykazał zmiany stanu faktycznego i prawnego w stosunku do sprawy już wcześniej rozstrzygniętej decyzją ostateczną.
W rozpoznawanej sprawie, wbrew stanowisku Kolegium, pomiędzy sprawami zainicjowanymi dwoma wnioskami skarżącego – z 20 czerwca 2023 r. (rozstrzygniętą ostateczną decyzją Kolegium z 22 września 2023 r.) i z 21 grudnia 2023 r. nie zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej, z uwagi na to, że skarżący powołał się na okoliczności wskazujące na zmiany stanu faktycznego sprawy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Okoliczności powoływane przez skarżącego wymagały weryfikacji, to zaś oznaczało konieczność wszczęcia postępowania administracyjnego, celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego sprawy. Co więcej, nie można również mówić o tożsamości stanu prawnego spraw, z uwagi na istotne zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r.
Sytuacja w rozpoznawanej sprawie jest o tyle specyficzna, że na etapie czynności podejmowanych przez organ I instancji skarżący nie wykazał jeszcze w sposób przekonujący, że doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy. Jakkolwiek powołał się na to w oświadczeniu z 21 grudnia 2023 r. (k. 43 akt adm.
I inst.), podnosząc, że doszło do znaczących zmian w stanie zdrowia matki, to twierdzeń tych nie poparł jeszcze wówczas dokumentacją medyczną, a dołączony do tego oświadczenia wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych przy matce ("Plan dzienny opieki nad matką") w istocie nie różnił się od wykazu złożonego wcześniej (dołączonego do wniosku z 20 czerwca 2023 r., k. 9 akt adm. I inst.). Jedyna różnica sprowadzała się do wpisania jednego elementu, który nie miał żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy (pomoc matce przy załatwianiu się w nocy). Sam fakt pomocy w korzystaniu z toalety w godzinach nocnych nie wpływa na możliwość podejmowania zatrudnienia czy innej aktywności zawodowej, a zatem na ocenę kluczowej przesłanki zawiązku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (innej aktywności zawodowej) a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W tych uwarunkowaniach, na tym etapie zasadniczo broniło się stanowisko organu I instancji, wyrażone w postanowieniu z 29 grudnia 2023 r. że pomiędzy sprawami zainicjowanymi dwoma wnioskami skarżącego zachodzi tożsamość, kreująca przesłankę powagi rzeczy osądzonej, gdyż skarżący w tym momencie nie wykazał jeszcze zmiany stanu faktycznego sprawy.
Zasadnicza zmiana sytuacji procesowej nastąpiła na etapie postępowania zażaleniowego. Skarżący dołączył do zażalenia dokumenty, które mogły już wskazywać na istotną zmianę stanu faktycznego w zakresie stanu zdrowia matki – trzy karty leczenia szpitalnego matki oraz dwa zaświadczenia lekarskie. Materiał ten nie został poddany jakiejkolwiek ocenie organu odwoławczego, a sytuacja nie była bynajmniej oczywista. Twierdzenia skarżącego o znaczącym pogorszeniu się stanu zdrowia matki, w porównaniu do stanu istniejącego poprzednio (stanowiącego podstawę wydania decyzji ostatecznej w sprawie wniosku z czerwca 2023 r.), poparte dokumentacją medyczną, wymagały weryfikacji. Weryfikacja takiego materiału wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem konieczne było wszczęcie postępowania administracyjnego. Działając prawidłowo, w obliczu takiej sytuacji, Kolegium powinno było uchylić postanowienie organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia celem weryfikacji podnoszonych przez skarżącego twierdzeń co do zmiany stanu faktycznego sprawy. Nie ma znaczenia fakt, że dokumentacja medyczna mająca obrazować stan zdrowia matki została dołączona dopiero do zażalenia. Stan faktyczny sprawy musi być ujmowany kompleksowo, tworzą go również te okoliczności, które strona podniosła dopiero na etapie postępowania przez organem II instancji.
Istotna zmiana stanu zdrowia matki skarżącego – osoby, nad którą opieka ma być sprawowana – gdyby została potwierdzona, mogłaby mieć istotny wpływ na ocenę przesłanek do przyznania skarżącemu prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.
Jak już sygnalizowano wyżej, nie jest również trafne stanowisko Kolegium co do tożsamości stanu prawnego stanowiącego podstawę rozpoznania wniosków skarżącego. Trzeba zauważyć, że w toku postępowania w sprawie drugiego wniosku skarżącego istotnej zmianie – z dniem 1 stycznia 2024 r. – uległ stan prawny w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Drugi wniosek skarżącego został złożony w dniu 21 grudnia 2023 r., organ I instancji wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w dniu 29 grudnia 2023 r., zażalenie zostało wniesione w dniu 1 lutego 2024 r., a postanowienie Kolegium nosi datę 28 marca 2024 r.
Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r.
W stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r., w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., kluczową przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było istnienie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy – warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było wykazanie, że osoba zobowiązana do opieki, stale i osobiście ją sprawuje nad bliską osobą niepełnosprawną. Kluczową kwestią było zatem ustalenie, czy opieka ta stanowi przeszkodę w wykonywaniu pracy zarobkowej, a tym samym czy zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z (niepodejmowaniem) zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Oceniając istnienie wspomnianego związku, organy muszą zakresie bazować na całokształcie zebranego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim – orzeczeniu o niepełnoprawności, dokumentacji medycznej oraz ustaleniach poczynionych w toku wywiadu środowiskowego. Dokonanie prawidłowej oceny w zakresie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (innej aktywności zawodowej) a opieką sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, wymaga analizy materiału dowodowego obrazującego stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz obrazującego zakres i charakter czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej w istotnym stopniu determinuje zakres koniecznej opieki – inaczej wygląda zakres opieki w przypadku osoby mającej trudności w poruszaniu się, ale sprawnej w zakresie podstawowych czynności samoobsługowych (higiena, spożywanie posiłków, wstawanie z łóżka, ubieranie się, itd.), a inaczej w przypadku osoby, która ze względu na schorzenia (np. poważne schorzenia neurologiczne) nie jest w stanie tych podstawowych czynności wykonywać samodzielnie.
Trzeba także wskazać, że podstawowym źródłem ustaleń faktycznych w sprawie dotyczącej świadczeń rodzinnych jest rodzinny wywiad środowiskowy, który może być przeprowadzony zwłaszcza w sytuacji, gdy w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). To wywiad środowiskowy daje najpełniejszy obraz sytuacji – trzeba bowiem pamiętać, że to nie sam stan zdrowia osoby niepełnosprawnej jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz zakres opieki sprawowanej przez osobę ubiegająca o świadczenie, uniemożliwiający pogodzenie tej opieki z jakąkolwiek aktywnością zawodową.
Istotne znaczenie dla oceny przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ma również sytuacja rodzinna – w przypadku, gdy niepełnosprawny ma kilkoro najbliższych krewnych (np. dzieci), na wszystkich tych osobach spoczywa nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek alimentacyjny, a realizacja tego obowiązku może wyrażać się zarówno w bezpośrednim sprawowaniu opieki, jak we wspieraniu finansowym – pokrywaniu kosztów opieki, jeśli dana osoba (np. ze względu na aktywność zawodową) nie może bezpośrednio sprawować opieki. Zupełnie inaczej należy oceniać sytuację, kiedy wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedyną osobą, która może realizować obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, w sytuacji, kiedy do zażalenia została dołączona dokumentacja medyczna, wskazująca zdaniem skarżącego na istotną zmianę stanu zdrowia matki w porównaniu do stanu istniejącego w okresie rozpoznawania poprzedniego wniosku, twierdzenia te musiały zostać zweryfikowane. Wymagało to wszczęcia postępowania administracyjnego, w toku którego należało przeprowadzić wywiad środowiskowy, celem ustalenia, jaki jest rzeczywisty zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej, w jakim zakresie skarżący wykonuje czynności opiekuńcze względem matki i czy zakres tej opieki rzeczywiście wyklucza podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Sam materiał dołączony do zażalenia nie był wystarczający do dokonania pełnych ustaleń w tym zakresie. Jedna z kart informacyjnych dotyczyła pobytu matki skarżącego w szpitalu na oddziale chirurgii naczyniowej w marcu 2023 r., a zatem obejmowała stan istniejący w dacie składania pierwszego wniosku o ustalenia prawa do świadczenia i objęty ostatecznym rozstrzygnięciem z 22 września 2023 r. Druga karta informacyjna dotyczyła pobytu matki skarżącego w szpitalu neuropsychiatrycznym we wrześniu 2023 r., a zatem w okresie, kiedy trwało jeszcze postępowanie w sprawie pierwszego wniosku skarżącego (na etapie odwoławczym). Karty tej nie było wcześniej w materiale dowodowym sprawy, okoliczność pobytu w szpitalu nie była analizowana przez organy rozpatrujące pierwszy wniosek skarżącego. Z treści karty wynika, że w dniu wypisu pacjentka była w stanie dobrym, "spokojna, dostosowana, w stanie wyrównanym, bez ostrych objawów wytwórczych". Trzecia karta informacyjna dotyczyła kolejnego pobytu w szpitalu, na oddziale chirurgii naczyniowej, na przełomie listopada
i grudnia 2023 r. Z treści karty wynika, że pacjentkę wypisano do domu w stanie dobrym. Z kolei dołączone do zażalenia zaświadczenia lekarskie, wystawione w październiku 2023 r. i w styczniu 2024 r. wskazywały na brak możliwości samodzielnego funkcjonowania matki, przy czym pierwsze z zaświadczeń jest nader ogólnikowe, drugie z kolei zawiera szerszy opis sytuacji, ale jest trudne do odczytania. Materiał ten bezwzględnie wymagał weryfikacji w toku wywiadu środowiskowego, który pozwoliłby jednoznacznie przesądzić wszelkie wątpliwości co do zakresu koniecznej opieki nad matką skarżącego i wpływu tej opieki na możliwość podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącego. Istotnym elementem, wymagającym odniesienia organów, jest też sytuacja rodzinna – możliwość współdziałania w sprawowaniu opieki przez córkę niepełnosprawnej (siostrę skarżącego).
W opisanej sytuacji, twierdzenie organów o tożsamości spraw zainicjowanych wnioskami skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 20 czerwca 2023 r. i z 21 grudnia 2023 r. oraz w konsekwencji zastosowanie art. 61a k.p.a. było błędne. O ile jeszcze w przypadku organu I instancji błąd ten mógł być w pewnej mierze usprawiedliwiony, z uwagi na wskazane wyżej okoliczności, to wobec materiału dołączonego przez skarżącego do zażalenia, a także wobec zmian normatywnych, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu Kolegium jest nie do obrony. Odmawiając wszczęcia postępowania organy uchyliły się od wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).
W tej sytuacji zachodziła konieczność uchylenia zarówno zaskarżonego postanowienia Kolegium z 28 marca 2024 r., jak i postanowienia organu I instancji z 29 grudnia 2023 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę, po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, obowiązkiem organu I instancji będzie wszczęcie postępowania, celem zebrania materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z 21 grudnia 2023 r., z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wskazań Sądu. W szczególności niezbędne będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, przeanalizowanie materiału obrazującego stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącego, odniesienie się do stanu rodzinnego skarżącego i jego matki.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Pomimo uwzględnienia skargi sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego. Skarżący nie złożył wniosku w tym przedmiocie, Sąd nie może zaś w tym zakresie orzekać z urzędu. Ponadto, ze względu na przedmiot sprawy skarżący objęty był ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, nie wykazał natomiast, aby poniósł inne koszty postępowania, które mogłyby być objęte zwrotem