II SA/Lu 373/23

II SA/Lu 373/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /przewodniczący/
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 132
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 75, art. 86, art. 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 lutego 2023 r., znak: GN-V.7534.1.84.2022.MJC w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Lu 373/23
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. Wojewoda Lubelski (dalej – Wojewoda, organ II instancji) rozpatrzył odwołanie G. N. (dalej – strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 8 listopada 2022 r., znak: GD-NN-III.6821.29.2022 kończącej postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania wynikającego z waloryzacji kwoty 17 716,00 zł, ustalonej ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Lublin z dnia 7 lipca 1976 r., znak: GTO.VIII.6602/8/76 o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynikało, że:
- decyzja wywłaszczeniowa została wydana na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek Dyrekcji Budowy Trasy W-Z;
- ww. decyzją orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w L. i oznaczonej w planie numerem [...] o pow. 0,4429 ha, stanowiącej współwłasność spadkobierców W. G., tj. żony Z. G. i syna J. G., a także M. K., J. C., L. P. i A. C.;
- ustalone na rzecz ww. osób odszkodowanie w łącznej kwocie 70 864,00 zł miało zostać wypłacone najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji;
- zobowiązanym do zapłaty odszkodowania była Dyrekcja Budowy Trasy W-Z (późniejszy Miejski Zarząd Dróg i Mostów);
- G. N. zwróciła się z wnioskiem z dnia 2 czerwca 2022 r. (później uzupełnionym) o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania;
- prawo G. N. do wystąpienia w charakterze strony ustalono w oparciu o postanowienie Sądu Powiatowego Wydziału Cywilnego z dnia 10 sierpnia 1959 r., sygn. akt: [...] o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po W. G., zmarłym dnia 30 sierpnia 1958 r. przez J. G. (udz. 3/8 cz.), G. N. (udz. 3/8 cz.) i Z. G. (udz. 1/4 cz.) oraz postanowienie Sądu Rejonowego Wydziału Cywilnego z dnia 3 marca 1998 r., sygn. akt: [...] o stwierdzeniu nabycia praw po Z. G., zmarłej dnia 5 grudnia 1993 r. przez G. N. i J. J. G. po połowie;
- wniosek o zwrot odszkodowania należy rozpatrywać na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344) w tym jej przepisu art. 132 ust. 3 określającego, że wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty oraz że waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania;
- zawarta w powyższym przepisie regulacja ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących regulacji;
- według poglądów doktryny i orzecznictwa sądowoadministracyjnego roszczenie odszkodowawcze wynikające z decyzji administracyjnej nie ulega przedawnieniu, co znajduje potwierdzenie w art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.);
- wypłata odszkodowania na podstawie obowiązujących przepisów prawa może nastąpić tylko i wyłącznie wówczas, gdy nie zostało ono wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego;
- istotne znaczenie ma to, czy doszło do wypłaty odszkodowania (wypłata odszkodowania powoduje, że ponowne żądanie jego wypłaty, a także jego waloryzacji jest bezpodstawne);
- od wydania decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu upłynęło 46 lat, co spowodowało, że mimo podjętych czynności, nie uzyskano kompletnego materiału archiwalnego (w Archiwum Sądu Rejonowego nie natrafiono na sprawy z udziałem spadkobierców W. G.; P. S.A. Centrum Obsługi Finansowej informowała, że udzielenie informacji o przekazach nadanych m. in. w latach 80-tych nie jest możliwe z uwagi na zniszczenie dokumentów zgodnie z obowiązującymi procedurami; P. S.A. informował, że nie posiada dokumentacji związanej z realizacją zapłaty odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości z lat 70-tych ubiegłego wieku; podczas wglądu do akt wywłaszczeniowych Urzędu Wojewódzkiego w L. nie odnaleziono dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną działkę; Zarząd Dróg i Mostów nie odnalazł dokumentów świadczących o wypłacie odszkodowania);
- nie odnaleziono bezpośrednich dokumentów wskazujących jednoznacznie, iż odszkodowanie należne m.in. matce wnioskodawczyni, zostało wypłacone, ewentualnie złożone do depozytu sądowego;
- nie pozyskano żadnych dowodów świadczących wprost, aby nie wypłacono odszkodowania lub nie złożono go do depozytu sądowego (nie pozyskano także dokumentu, z którego wynikałoby, że Z. G. ubiegała się o wypłatę ustalonego odszkodowania);
- nie ma bezpośrednich dowodów potwierdzających wypłatę odszkodowania, dla ustalenia, czy odszkodowanie zostało wypłacone szczególne znaczenie posiadają dowody pośrednie, a te z kolei nie pozwalają na uznanie w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że faktycznie zaniechano wypłaty odszkodowania;
- brak jest dokumentacji w aktach archiwalnych, co nie oznacza, że akt tych nie było;
- nie można przyjąć, że brak potwierdzenia w postaci dokumentu księgowego jest dowodem na brak wypłacenia odszkodowania;
- brak dowodu potwierdzającego odbiór odszkodowania, spowodowany upływem czasu, nie może stanowić podstawy do twierdzenia, że odszkodowanie nie zostało w ogóle wypłacone, czy odebrane;
- okoliczność, że nie toczyło się postępowanie o złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania jest zasadniczym dowodem na to, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości zostało zrealizowane;
- nie ujawniono żadnych materiałów mogących świadczyć o sprzeciwie wobec odszkodowania, proteście przeciwko jego wysokości czy proteście przeciwko wypłacie;
- wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów na okoliczność, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone (za takie nie może być uznane jej oświadczenie, bowiem nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem czy organem prowadzącym postępowania; instytucja oświadczenia z art. 75 § 2 k.p.a. zasadniczo nie jest przeznaczona do dokonywania ustaleń w zakresie okoliczności, które są sporne i w żadnym razie nie może korzystać z pierwszeństwa przy ustalaniu stanu faktycznego; prowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczność zdarzeń sprzed kilkudziesięcioleci obarczone jest ryzykiem wynikającym z szeregu uwarunkowań poznawczych);
- nie ma żadnych podstaw aby twierdzić, że odszkodowanie za grunt w ogóle nie było wypłacone;
- nieruchomość, za którą strona ubiega się odszkodowania, nie była wywłaszczona "indywidualnie", lecz wraz z innymi sąsiednimi gruntami;
- w toku poszukiwania materiałów archiwalnych nie odnaleziono nie tylko dokumentacji związanej z odszkodowaniem należnym wymienionym w tej decyzji spadkobiercom W. G., tj.: jej matce Z. G. oraz bratu J. G., lecz żadnej dokumentacji związanej z odszkodowaniami za sąsiednie grunty;
- brak przedawnienia w prawie administracyjnym nie może prowadzić w prostej linii do koncepcji, że każdy kto po upływie niemalże pół wieku, oświadczy, że nie otrzymał odszkodowania - otrzyma je na podstawie art. 132 ust. 3 obecnie obowiązującej ustawy;
- taka zasada prowadziłaby do licznych nadużyć;
- art. 132 ust. 3 ustawy stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty ustalonego odszkodowania, to jednak z okoliczności danej sprawy musi wynikać, że istotnie za tego rodzaju zbiorowe wywłaszczenie odszkodowania nie były wypłacane (tego rodzaju ustalenie nie może być przy tym oparte jedynie na jednostronnym oświadczeniu jednego z wywłaszczonych bądź jego spadkobierców);
- roszczenie G. N. jest bezprzedmiotowe (roszczenie może funkcjonować tylko i wyłącznie w przypadku istnienia zobowiązania; zobowiązanie, które wynika z decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 7 lipca 1976 r., GTOA/II.6602/8/76 dotyczy jedynie Z. G. i J. G., nie obejmuje natomiast wnioskodawczyni; powyższa decyzja jest ostateczna i cechuje się gwarancją trwałości wynikającą z art. 16 i art. 110 k.p.a. oraz jak każda decyzja korzysta z domniemania prawidłowości).
We wniesionej do WSA skardze zarzucono naruszenie:
1. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1, 29 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) w oraz art. 21 i 64 ust. 2 Konstytucji RP, art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") poprzez niedochowanie obowiązku realizacji zasady prawdy obiektywnej i ustalenie stanu faktycznego w sposób istotnie sprzeczny z treścią dokumentów zgromadzonych w sprawie, a to wadliwe uznanie, iż zobowiązanie do wypłaty odszkodowania wynikające z decyzji Prezydenta Miasta Lublina z dnia 7 lipca 1976 r. znak: GTO.YII.6602/8/76 dotyczy jedynie Z. G. i J. G., podczas, gdy treść przywołanej decyzji powinna być interpretowana w ten sposób, że odszkodowanie ustalone zostało na rzecz nieustalonych spadkobierców W. G. oraz spadkobierców ustalonych: J. G. i Z. G.; zaś wykładnia odmienna pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równej ochrony prawa dziedziczenia.
2. art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie, przy zbieraniu materiału dowodowego w sprawie, wniosku G. N. (zawartego we wniosku wszczynającym postępowanie z dnia 2 czerwca 2022 r.) o odebranie od niej oświadczenia w trybie art. 75 § 2 k.p.a. przy jednoczesnym uznaniu, iż złożone przez Skarżącą pisemne oświadczenie nie spełnia wymogów oświadczenia złożonego w ww. trybie, w sytuacji, gdy:
a. Skarżąca złożyła wniosek o przyjęcie od niej oświadczenia w sposób wyraźny, co stosownie do wykładni językowej naruszonego przepisu obligowało organ administracji publicznej do odebrania oświadczenia we wskazanym trybie;
b. żaden z przepisów prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia faktu niedokonania wypłaty odszkodowania jak również faktu niedoręczenia zawiadomienia o możliwości podjęcia odpowiednich sum z depozytu sądowego;
c. brak jest dowodów bezpośrednich czy nawet pośrednich na dokonanie wypłaty odszkodowania na rzecz Skarżącej oraz Z. G. lub wpłatę tego odszkodowania do depozytu sądowego i doręczenie uprawnionym zawiadomienia o możliwości podjęcia wpłaconych tam kwot;
3. art. 86 k.p.a. w zw. z art. art. 7 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe nieprzeprowadzenie z urzędu uzupełniającego dowodu z przesłuchania strony, w sytuacji, gdy organ uznał za niewyjaśnione i istotne fakty dotyczące przyczyn zaniechania przez Skarżącą dochodzenia wypłaty odszkodowania we wcześniejszym okresie przyjmując, że strona odwołująca powinna wykazać dlaczego przez kilkadziesiąt lat nie złożyła stosownego wniosku o odszkodowanie i interpretując zinterpretował te braki dowodowe na niekorzyść wnioskodawczyni;
4. art. 7 k.p.a., 77 §1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez:
- nieznajdującą podstaw w stosowanych przepisach prawa próbę przerzucenia na Skarżącą ciężaru udowodnienia faktu braku wypłaty odszkodowania na jej rzecz, w sytuacji, gdy organ nie był w stanie odnaleźć żadnych dowodów nawet pośrednio wskazujących na wypłatę przedmiotowej kwoty na rzecz Z. G. lub wpłatę przedmiotowych kwot do depozytu sądowego,
- wadliwą ocenę braku informacji o wszczęciu postępowania w przedmiocie złożenia do depozytu sądowego kwot odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jako pośrednie potwierdzenie okoliczności wypłaty odszkodowania na rzecz uprawnionych, w sytuacji, gdy odszkodowanie ustalone zostało na rzecz nieustalonych spadkobierców W. G. oraz spadkobierców ustalonych: J. G. i Z. G., co obligowało organ do wpłaty do depozytu sądowego kwot przeznaczonych dla osób których dane personalne nie zostały ustalone, a co w konsekwencji prowadzić powinno do odmiennych wniosków odnośnie wypłaty uprawnionym odszkodowania;
5. art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na bezpodstawnym rozszerzeniu zakresu przesłanek uzasadniających wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Skarżącej, a to wskazanie przez Wojewodę Lubelskiego na konieczność wykazania przez Skarżącą "że nikt ze zbiorowo wywłaszczonych tym samym aktem administracyjnym nie otrzymał odszkodowania bądź, że wszyscy je otrzymali z wyjątkiem odwołującej - i wskazać na okoliczności temu towarzyszące", podczas, gdy warunkiem odmowy wypłaty zwaloryzowanych kwot odszkodowania nie może być sytuacja faktyczna innych stron postępowania wywłaszczeniowego, zaś Skarżąca w treści swojego wniosku wskazywała, iż jej sytuacja była w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydenta Miasta Lublina z dnia 7 lipca 1976 r. znak: GTO.VII.6602/8/76 wyjątkowa, bowiem odszkodowanie ustalone zostało na rzecz nieustalonych spadkobierców W. G. oraz spadkobierców ustalonych: J. G. i Z. G., zaś dane Skarżącej - jako spadkobiercy W. G., na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 10 sierpnia 1958 r. sygn. akt [...], nie zostały w decyzji ujawnione, pomimo, że we wcześniej prowadzonych postępowaniach wywłaszczeniowych, organy prawidłowo wskazywały krąg spadkobierców po W. G.;
6. art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 75 § 2 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, iż interes Skarżącej w niniejszym postępowaniu pozostaje w sprzeczności z interesem organu rozstrzygającego, a zatem oświadczenie Skarżącej złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej nie mogłoby posłużyć jako dowód przy dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego w zakresie faktu wypłaty kwot przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości lub doręczenia Skarżącej informacji o wpłacie przedmiotowej kwoty do depozytu sądowego.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 8 listopada 2022 r. znak: GD-NN-III.6821.29.2022.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a."), zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.
Z uwagi na charakter sporu należy przypomnieć, że w świetle art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.
Według przywołanego przepisu istnieje możliwość wystąpienia z wnioskiem o wypłatę dotychczas nie wypłaconego odszkodowania. Warunkiem jego wypłaty jest natomiast istnienie decyzji ustalającej odszkodowanie oraz brak jego wypłaty.
W przedmiotowej sprawie bez naruszenia wspomnianego przepisu rozstrzygnięto w sprawie. Skarżąca nie wykazała, że wynikające z decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie nie zostało wypłacone. Wspomnianą decyzją ustalono odszkodowanie w łącznej kwocie w wynoszącej 70 864,00 zł. Miało ono zostać wypłacone uprawnionym osobom najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji. Zobowiązanym do zapłaty odszkodowania była Dyrekcja Budowy Trasy W-Z.
W myśl art. 26 ust. 2 ówcześnie obowiązującej wówczas ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Zgodnie z ustępem 2a ww. przepisu suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia.
Wobec wniosku skarżącej o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego wymienionego wyżej decyzją wywłaszczeniową, istotnym było ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie osoba uprawniona - w tym przypadku matka skarżącej, nie otrzymała i nie odebrała należnego odszkodowania.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdzał, aby taka okoliczność miała miejsce. Organ stosownie do treści art. 75 § 1 k.p.a., podjął szereg czynności zmierzających do pozyskania niezbędnych dokumentów i dopuścił jako dowód w sprawie wszystko, co mogło przyczynić się do obiektywnego wyjaśnienia sprawy.
Zdaniem składu orzekającego WSA, w działaniu Wojewody oraz organu I instancji nie można dopatrzeć się naruszenia przepisów prawa.
Z bezspornych ustaleń organu wynika, że wywłaszczenia dokonano na podstawie wniosku Dyrekcji Budowy Trasy W-Z. Nie występują okoliczności wskazujące, że decyzję z dnia 7 lipca 1976 r. doręczono skarżącej. W dniu 13 lipca 1976 r. doręczono tę decyzję Z. G. i J. G. (k. 56 akt adm.). Oferta z dnia 27 listopada 1975 r. dotycząca dobrowolnego odstąpienia nieruchomości była kierowana do Z. G. (k.53 akt adm.) oraz J. G. (k. 51 akt adm.). W aktach sprawy brak jest dowodu, że od decyzji wywłaszczeniowej zostało wniesione odwołanie, co spowodowało, że zaistniały podstawy do przyjęcia, że rozstrzygnięcie to stało się prawomocne. Prezydent Miasta Lublina w dniu 10 września 1976 r. umieścił adnotację o wykonalności decyzji (k. 58 akt adm.). W realiach rozpoznawanej sprawy brak jest więc obiektywnych podstaw do interpretacji tejże decyzji - w sposób przyjęty przez skarżącą, co podkreślono w skardze - a mianowicie, że organ ustalił odszkodowanie zarówno na rzecz nieustalonych spadkobierców W. G. oraz spadkobierców ustalonych – J. G. i Z. G.
Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów dotyczących sposobu wypłaty należnych z tytułu wywłaszczenia odszkodowań organ zobowiązany był do podjęcia szeregu działań w celu ustalenia okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozpoznania wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania. Organ ustalił, że w Archiwum Sądu Rejonowego w L. nie natrafiono na sprawy z udziałem – W. G., Z. G., J. G. i G. N. Z akt sprawy wynika, że informacje powinny dotyczyć J. G., a nie J. G. Ta omyłka oczywiście nie ma wpływu na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że brak jest danych o złożeniu do depozytu spornego odszkodowania. Organ uzyskał od P. S.A. Centrum Obsługi Finansowej odpowiedź w sprawie przekazu na rzecz Z. G., że udzielenie informacji o przekazach nadanych nie jest możliwe, ponieważ dokumenty te zostały zniszczone zgodnie z wówczas obowiązującymi. P. S.A. informował, że nie posiada dokumentacji związanej z realizacją zapłaty odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości. Bezskuteczne okazały się poszukiwania prowadzone w Archiwum Urzędu Wojewódzkiego (notatka z dnia 2 stycznia 2023 r.). Nie odnaleziono więc dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną działkę .
Z powyższych uwag wynika, że organ rozpatrując złożony przez skarżącą wniosek poszukiwał niezbędnych dowodów na wiele sposobów. Działania te nie przyniosły jednak zamierzonego rezultatu, tj. uzyskania dowodu potwierdzającego wypłatę odszkodowania lub złożenia go do depozytu sądowego. Nie natrafiono również na jakikolwiek ślad wskazujący, że nie zostało wypłacone lub, że uprawnieni dochodzili jego wypłaty. Brak jest jakiegokolwiek dowodu – poza wyjaśnieniami złożonymi przez samą skarżącą - wskazującego nawet pośrednio, że odszkodowanie nie zostało wypłacone osobom – co wyżej wykazano - biorącym czynny udział w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym wywłaszczenia działki nr [...] o powierzchni 0,4429 ha wchodzącej w skład "Dóbr F.". Zatem oświadczenie skarżącej z dnia 3 czerwca 2023 r. (k.1 akt adm.), że nie wypłacono jej – jako uprawnionemu spadkobiercy W. G. – odszkodowania, jak również, że nie zawiadomiono jej o złożeniu sumy odszkodowania przypadającej do wypłaty do depozytu sądowego i nie wezwano do podjęcia depozytu, było niewystarczającym dowodem do pozytywnego załatwienia wniosku z dnia 2 czerwca 2023 r. (k.18 akt adm.) w przedmiocie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania wraz z odsetkami. Podobnie należy ocenić pismo strony z dnia 26 sierpnia 2022 r. (k. 35 akt adm.) precyzujące pierwotny wniosek, jak też późniejsze wyjaśnienia strony zawarte w treści odwołania od decyzji organu I instancji.
Wojewoda podjął dodatkowe czynności wyjaśniające zwracając się w dniu 13 stycznia 2023 r. do Miejskiego Zarządu Dróg i Mostów w celu uzyskania informacji w przedmiocie wypłaty odszkodowania. Miejski Zarząd Dróg i Mostów (następca Dyrekcji Budowy Trasy W-Z) nie posiadał dokumentacji w tej sprawie.
Słuszną jest zatem argumentacja Wojewody, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed 46 lat, a co oznacza, a czego musi mieć świadomość strona, że odnalezienie dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania po tak długim czasie jest utrudnione, a w określonych przypadkach niemożliwe, zważywszy na obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo- księgowych. Zasadnie Wojewoda uznał, że brak dowodu potwierdzającego odbiór odszkodowania, spowodowany upływem czasu, nie może stanowić podstawy do twierdzenia, iż odszkodowanie nie zostało w ogóle wypłacone czy odebrane. Zniszczenie akt nie oznacza bowiem, że akt tych nie było. Podkreślić należy, że prowadzenie negocjacji w 1975 r. z uprawnionym osobami w przedmiocie dobrowolnego odstąpienia nieruchomości i zaoferowanie konkretnej kwoty w ofercie (7 086,40 zł za grunt o powierzchni 0,4429 ha) świadczy o tym, że osoby te były już wcześniej uprzedzone o przysługującym im prawie do uzyskania odszkodowania. Decyzja wywłaszczeniowa w tej materii okazała się jednoznaczna. Jej odmienna interpretacja jest czynnością niedopuszczalną w sytuacji, kiedy decyzja Prezydenta Miasta Lublin z dnia 7 lipca 1976 r. odnosi się jedynie do Z. G. i J. G. Decyzja ta nadal obowiązuje. Nie rozstrzyga o prawach wnioskodawczyni i w konsekwencji jej nie dotyczy.
W sytuacji braku jakichkolwiek bezpośrednich dowodów na wypłatę odszkodowania, należało odwołać się do istniejących dowodów pośrednich. Słusznie jednak uznały organy, że również te nie pozwalają na uznanie w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że faktycznie zaniechano wypłaty odszkodowania.
Wbrew zarzutom skargi, mając na uwadze zakres czynności podjętych przez organ w celu pozyskania dokumentów pozwalających na rozpoznanie sprawy, oraz pozyskanie opisanych dokumentów, które pośrednio świadczyć mogą, że doszło do wypłaty odszkodowania, nie można zarzucić organom, iż dokonały błędnych ustaleń. Nieskuteczny jest zarzut, że w innych postępowaniach wywłaszczeniowych organ je prowadzący prawidłowo określił krąg spadkobierców po W. G., zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego z dnia 10 sierpnia 1958 r. Nietrafny jest zarzut o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej przy ustalaniu stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie. Nie można zarzucić organom administracji publicznej niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy w sytuacji, gdy pomimo dołożenia daleko idących starań, nie były w stanie uzyskać bezpośredniego dowodu z dokumentu księgowego lub bankowego potwierdzającego wypłatę przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W przypadku bowiem, gdy tego rodzaju dokumentacja jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia - 9 kwietnia 2015 r., II SA/Lu 568/14, 16 grudnia 2015 r., II SA/Lu 272/15, 16 marca 2017 r., II SA/Lu 1133/16).
Co ważne, sama skarżąca również nie przedstawiła żadnych - nawet najmniejszych - dowodów potwierdzających, iż do wypłaty tego odszkodowania faktycznie nie doszło. Skarżąca nie może przerzucać ciężaru dowodu wyłącznie na organ administracji i oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkować korzystnym rozstrzygnięciem dla wnioskodawczyni. W postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa również na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji, kiedy ciężar dowodu spoczywa także na stronie postępowania, obowiązek organu administracji może ograniczać się do oceny przedstawionych przez nią dowodów.
Brak było również podstaw zarówno do przesłuchania skarżącej na podstawie art. 86 k.p.a. jak i do odebrania od niej oświadczenia w trybie art. 75 § 2 k.p.a. Pomijając już nawet upływ czasu od istotnych dla sprawy zdarzeń podnieść należy, że z treści art. 86 k.p.a. wynika, że dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym,), pozostawionym do uznania organu. Co więcej, wprowadzenie do systemu środków dowodowych przesłuchania strony jest kwestią kontrowersyjną, co wynika z tego, że źródłem informacyjnym jest w tym przypadku podmiot bezpośrednio zainteresowany w danej sprawie. Powstają wątpliwości wypływające stąd, że strona będąc bezpośrednio zainteresowana sprawą, jest mało wiarygodnym środkiem dowodowym (zob. wyrok NSA z dnia 18 września 2018 r., II GSK 3315/16). Instytucja oświadczenia z art. 75 § 2 k.p.a. zasadniczo nie jest przeznaczona do dokonywania ustaleń w zakresie okoliczności, które są sporne i w żadnym razie nie może korzystać z pierwszeństwa przy ustalaniu stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt: II OSK 1618/07). W realiach badanej sprawy, byłby to w istocie jedyny dowód, który nie mógłby podlegać obiektywnej ocenie (weryfikacji) z uwagi na brak innych dowodów umożliwiających ocenę złożonego przez stronę oświadczenia. Ponadto jak się wskazuje w nauce prawa administracyjnego, oświadczenie strony w postępowania administracyjnym można porównać do rozwiązania prawnego przyjętego w postępowaniu cywilnym, dotyczącego faktów przyznanych w toku postępowania przez stronę przeciwną. Przepis art. 229 k.p.c. stanowi, że nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Tak też należy sytuować w systemie środków dowodowych postępowania administracyjnego oświadczenie strony (patrz: B. Adamiak [w:] Adamiak, Borkowski, Komentarz, 2014, s. 358, Nb 8).
W tych okolicznościach nie można zarzucić organom naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów proceduralnych wymienionych w skardze. Zaskarżona decyzja oparta jest na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, który znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, ocenionym w całokształcie bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów (bez naruszenia art. 80 k.p.a.).
Niezadowolenie strony z podjętego przez Wojewodę rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.
Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP). Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 2 ). Konstytucyjna zasada ochrony własności i prawa do dziedziczenia nie została przez Wojewodę naruszona. Podobnie trzeba ocenić zarzut o naruszeniu art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, określającej w tym przepisie, że prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.
Okoliczność, że skarżąca dziedziczy po W. G. jest niewystarczająca do uznania strony, że w świetle przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odszkodowanie, o którym mowa w decyzji z dnia 7 lipca 1976 r. jest w pełni należne i powinno po zwaloryzowaniu być wypłacone wnioskodawczyni. Organ orzekając o odmowie wypłaty odszkodowania nie naruszył przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w tym jej art. 7 przewidującym w ust. 1, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. To, że obowiązek odszkodowania ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie (art. 7 ust. 2) nie oznacza, że skarżąca powinna je obecnie otrzymać. Zaskarżona decyzja nie narusza art. 17 ust. 2 dawnej ustawy wywłaszczeniowej. Powyższy przepis stanowi, że osoby zainteresowane, których miejsce pobytu jest nieznane, zawiadamia się za pomocą obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń urzędu gminy (miejskiego). Trudno zarzucić Wojewodzie, że niezgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 2 ww. ustawy orzekł w sprawie odmowy wypłaty odszkodowania. Należy nadmienić, że stosownie do art. 29 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (dekret uchylony z dniem 1 stycznia 1983 r.) właściciel nieruchomości obowiązany był do ujawnienia swego prawa. Skontrolowaną decyzję wydano z poszanowaniem art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wymieniony przepis stanowi, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 1478/19 wyjaśniono, że roszczenia o odsetki mają administracyjny charakter (brzmienie art. 132 ust. 2 u.g.n. nie daje podstaw do dochodzenia roszczenia o odsetki w odrębnym - cywilnym – postępowaniu). Zarzut skargi dotyczący wadliwej wykładni art. 132 ust. 2 u.g.n polegającej na bezpodstawnym rozszerzeniu zakresu przesłanek uzasadniających wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania okazał się nieusprawiedliwiony, co wyżej wykazano.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.