II SA/Lu 35/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy o włączeniu nagrobków do gminnej ewidencji zabytków z powodu braku należytych ustaleń faktycznych.
Skarżący zakwestionowali zarządzenie Wójta Gminy o włączeniu dwóch nagrobków do gminnej ewidencji zabytków, twierdząc, że nie przeprowadzono odpowiedniego postępowania wyjaśniającego i że nagrobki nie stanowią zabytków. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność zarządzenia. Podkreślono, że nawet przy automatycznym włączaniu zabytków z wojewódzkiej ewidencji do gminnej, organ gminy musi zweryfikować zgodność danych ze stanem faktycznym i prawnym, czego w tej sprawie zaniechano.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę M. G. i J. G. na zarządzenie Wójta Gminy dotyczące włączenia dwóch nagrobków do gminnej ewidencji zabytków (GEZ). Skarżący zarzucili naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków, twierdząc, że organ nie przeprowadził wymaganego postępowania wyjaśniającego i że nagrobki nie spełniają ustawowej definicji zabytku. Podnosili również, że nie byli informowani o postępowaniu, a ich nieruchomość znajduje się na terenie przeznaczonym pod uprawy polowe, a nie cmentarz. Wójt Gminy argumentował, że wpis do GEZ nastąpił na podstawie pozytywnej opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i zgodności z wojewódzką ewidencją zabytków (WEZ), powołując się na zasadę automatyzmu. Sąd uznał skargę za zasadną i stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia. Sąd podkreślił, że choć wpis do GEZ zabytku z WEZ ma charakter automatyczny, organ gminy ma obowiązek zweryfikować zgodność danych z kartą adresową ze stanem faktycznym i prawnym, a także ustalić tożsamość zabytku. W tej sprawie organ nie podjął wymaganych czynności wyjaśniających, a dane w karcie adresowej różniły się od tych z WEZ, co budziło wątpliwości co do faktycznego istnienia cmentarza na działce skarżących. Brak należytych ustaleń faktycznych uzasadniał stwierdzenie nieważności zarządzenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ gminy nie jest zwolniony z obowiązku weryfikacji danych i ustalenia tożsamości zabytku, nawet jeśli jest on już wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przepisy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nakładają na organ gminy obowiązek sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie adresowej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym i prawnym, a także ustalenia tożsamości zabytku, nawet jeśli jest on ujęty w wojewódzkiej ewidencji. Brak podjęcia tych czynności uzasadnia stwierdzenie nieważności zarządzenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (10)
Główne
u.o.z art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 147
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem § § 18
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem § § 18a
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem § § 18b ust. 1 i 4
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem § § 18c
Pomocnicze
u.o.z art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.s.g. art. 101
Ustawa o samorządzie gminnym
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ gminy nie przeprowadził wymaganych czynności wyjaśniających przed włączeniem nagrobków do gminnej ewidencji zabytków. Dane w karcie adresowej zabytku włączonej do GEZ różniły się od danych w karcie z WEZ, co budziło wątpliwości co do tożsamości zabytku i jego lokalizacji. Brak jednoznacznego ustalenia, czy na działce skarżących faktycznie znajduje się zabytek (cmentarz greckokatolicki) objęty wpisem do WEZ.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Wójta Gminy opierająca się na zasadzie automatyzmu włączania zabytków z WEZ do GEZ bez dodatkowej weryfikacji.
Godne uwagi sformułowania
organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który jest wpisany do ewidencji wojewódzkiej nie zwalnia organu gminy z własnej oceny włączanego do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej w zakresie wymaganej treści tej karty organ gminy ma obowiązek zweryfikować (a więc ustalić) stosownie do §18 ust. 1 rozporządzenia organ gminy czuwa nad tym, by dane zawarte w karcie adresowej zabytków włączonych do GEZ były zgodne ze stanem faktyczny i prawnym
Skład orzekający
Joanna Cylc-Malec
przewodniczący sprawozdawca
Grzegorz Grymuza
sędzia
Marcin Małek
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązki organów gmin przy prowadzeniu gminnej ewidencji zabytków, konieczność weryfikacji danych i ustalenia tożsamości zabytku nawet w przypadku wpisu do wojewódzkiej ewidencji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury włączania zabytków do gminnej ewidencji, ale zasady weryfikacji danych mają szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury administracyjne i dokładne ustalenia faktyczne, nawet w pozornie rutynowych sprawach, takich jak wpis do ewidencji zabytków. Pokazuje też potencjalne konflikty między właścicielami nieruchomości a organami ochrony zabytków.
“Wpis do ewidencji zabytków bez weryfikacji? Sąd administracyjny wyjaśnia obowiązki gmin.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 35/21 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2021-06-15 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2021-01-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Grymuza Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/ Marcin Małek Symbol z opisem 6369 Inne o symbolu podstawowym 636 Hasła tematyczne Zabytki Sygn. powiązane II OSK 2086/21 - Wyrok NSA z 2022-12-13 Skarżony organ Wójt Gminy Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 2187 art. 22 ust. 5 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Dz.U. 2011 nr 113 poz 661 par. 18, par 18a, par 18c, par 18b Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem Dz.U. 2019 poz 2325 art. 147 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. i J. G. na zarządzenie Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2019r., nr [...] w przedmiocie włączeniu do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia; II. zasądza od Wójta Gminy na rzecz skarżących M. G. i J. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie J. i M. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 713), skargę na Zarządzenie nr [...] Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej "GEZ") Gminy Ż. w zakresie wpisu dwóch nagrobków znajdujących się na będącej ich własnością nieruchomości oznaczonej nr ewide[...] w miejscowości L. domagając się stwierdzenie nieważności zarządzenia w tym zakresie. Zarzucili wydanie zarządzenia z naruszeniem art. 22 ust. 4 i 5 oraz art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia [...] lipca 2003 r. (Dz.U. z 2021r., poz.710), dalej jako "u.o.z", przez przyjęcie, że nagrobki stanowią zabytki. Wyjaśnili, że o wpisie spornych nagrobków do GEZ dowiedzieli się z pisma Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2020 r., wcześniej nie wiedzieli, że Wójt prowadzi postępowanie w tej sprawie. Podnieśli, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy Ż. (uchwała Rady Gminy Ż. z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...]) ich działki oznaczone nr ewid. [...] i 437 położone są w obszarze upraw polowych, łąk i pastwisk, a w § 4 pkt 1 tego planu, dotyczącym środowiska kulturowego obejmującego rejestr zabytków, nie ma informacji, że na nieruchomościach stanowiących własność skarżących zlokalizowane są nagrobki objęte ochroną na podstawie ustawy o ochronie zabytków (...). Podnieśli, że uznanie za zabytek winno być poprzedzone stosownym postępowaniem wyjaśniającym, którego organ nie przeprowadził. Samo natomiast stwierdzenie, że nagrobki pochodzą z XIX w., nie świadczy o tym, że nagrobki są "zabytkiem" w ustawowym rozumieniu; do dokonania wpisu do GEZ nie było wystraczające lakoniczne stwierdzenie, że "według wiedzy organu nagrobki wpisane są do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków" (dalej "WEZ") – organ powinien jednoznacznie potwierdzić stosownymi dokumentami, że taki wpis w WEZ istnieje, albo powinien przeprowadzić szczegółowe postępowanie, wyjaśniając, dlaczego nagrobki zakwalifikował jako zabytek. Podnieśli, że uznanie nagrobków za zabytek tylko ze względu na ich wiek, nie może stanowić o prawidłowości dokonanego wpisu. Dokonany wpis ogranicza prawo własności skarżących, a więc powinien być uzasadniony. Do akt sprawy wpłynęło także pismo pełnomocnika skarżących, stanowiące uzupełnienie zarzutów skargi. Pełnomocnik wskazywał, że skarżący nie byli informowani o postępowaniu w przedmiocie uznania posadowionych na ich nieruchomości dwóch nagrobków za cmentarz grekokatolicki, a zabytek taki nie figuruje także w wykazie zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubelskiego i do rejestru zabytków archeologicznych województwa lubelskiego stanowiącego załącznik do obwieszczenia nr [...] L. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] stycznia 2021 r. W dacie zakupu nieruchomości na działce również nie istniał cmentarz greckokatolicki. Skarżący w związku z inwestycjami na nieruchomości uzyskali pozwolenie na budowę z dnia [...] marca 2016 r., a w toku tego postępowania nie ujawniono zabytków na ich nieruchomości; na tej nieruchomości były także prowadzone w 2019 r. prace związane z budową i rozbiórką linii energetycznych na podstawie decyzji z [...] marca 2019 r. o pozwoleniu na budowę, ale decyzja ta również nie zawiera informacji o wpisie do rejestru zabytków znajdujących się ich nieruchomości, informacji takiej nie ma również w rejestrze gruntów. Pełnomocnik dodatkowo wyjaśniła, że - w przekonaniu skarżących - stary cmentarz znajduje się ok. kilometra od ich działki, w lesie, a więc wpisy do rejestru zabytków powinny dotyczyć tamtego obiektu. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że wydanie zaskarżonego zarządzenia o utworzeniu gminnej ewidencji zabytków Gminy Ż., składającej się z wykazu 174 kart zabytków, zostało zaopiniowane pozytywnie przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w piśmie z [...] grudnia 2019 r. Na działce skarżących nr ewid.[...] w miejscowości L. znajdują się dwa nagrobki stanowiące obiekt zabytkowy, ujęty w wojewódzkiej oraz gminnej ewidencji zabytków, objęte ochroną konserwatorską na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit f ustawy o ochronie zabytków. Gminna Ewidencja Zabytków prowadzona jest przez wójta w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, a wykaz obiektów objętych w tej ewidencji musi być zgodny z wykazem obiektów w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Wynika to z § 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2019 r., poz. 1886), dalej jako "rozporządzenie", zgodnie z którym włączenie zabytku wskazanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako ujętego w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków jest obowiązkiem organu prowadzącego gminną ewidencję zabytków. W rozpatrywanej sprawie lista obiektów zabytkowych ujętych w WEZ została przekazana Wójtowi Gminy pismem z dnia [...] grudnia 2010 r., co było podstawą do utworzenia gminnej ewidencji zabytków Gminy Ż.. Z pisma tego wynika, że na terenie gminy Ż. znajdują się obiekty ujęte w karcie ewidencyjnej zabytków znajdującej się w WEZ, a które nie zostały wpisane do ewidencji zabytków. W związku z tym konieczne stało się przeprowadzenie sprawdzenia aktualności wykazu poprzez ustalenie, czy nie zachodzi rozbieżność pomiędzy wykazem a stanem faktycznym, w szczególności dokonanie weryfikacji istnienia obiektów (kwerenda terenowa). Czynności te organ podjął i ustalił, że obiekt objęty wykazem "cmentarz greckokatolicki" istnieje i w związku z tym nie zachodzi okoliczność wyłączenia zabytku z WEZ. Wójt [...] podkreślił, że dokonując ujęcia obiektu w GEZ czynności wyjaśniające sprowadzały się do potwierdzenia istnienia danego obiektu (zabytku) w WEZ, ponieważ obiekt zakwalifikowany jako zabytek w ewidencji wojewódzkiej nie może być odmiennie kwalifikowany, jako nie zabytkowy, i w konsekwencji pominięty w gminnej ewidencji zabytków. Mając na uwadze pismo WEZ z [...] grudnia 2010r., a także uzgodnienie tego organu z [...] października 2019r., Wójt [...] nie badał, czy nagrobki noszą cechy zabytku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżone zarządzenie należy do aktów i czynności, których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz.2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1950/12: "wyznaczenie, na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., przez organ gminy, w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, obiektu zabytkowego do włączenia do gminnej ewidencji zabytków stanowi sprawę z zakresu administracji publicznej. Akt ten, zapewniając warunki prawno-organizacyjne umożliwiające zachowanie zabytków znajdujących się na terenie gminy, władczo wkracza bowiem w zespół uprawnień właściciela zabytku objętego wpisem do gminnej ewidencji. (...) Zarządzenie to stanowi akt organu jednostki samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej podlegający kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.)". Ujęcie w ewidencji nie odbywa się w sformalizowanym postępowaniu administracyjnym, jednak nie można przyjąć, że jest ono dowolne i nie podlega żadnym regułom. Zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. - wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Już na gruncie przepisu § 18 rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonego zarządzenia (z dniem [...] października 2019 r. przepis ten został zmieniony przez § 1 pkt 6 rozporządzenia z dnia [...] września 2019 r. zmieniającego (...), Dz.U z 2019, poz.1886) – stosownie do którego "wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym", przyjmowano w literaturze i orzecznictwie, że choć organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w tym przedmiocie, to jednak konieczne jest umotywowanie tej czynności i poparcie jej stosownymi dowodami. Brak przepisów określających tryb postępowania nie oznaczał, że dokonanie tej czynności mogło nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że ujęcie obiektu w ewidencji zabytków musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję "zabytku" z art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji (zob. wyrok NSA z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15). Pogląd ten uległ wzmocnieniu wraz ze zmianą § 18 rozporządzenia, zgodnie z którym obecnie (tj. w dacie wydanie zaskarżonego w niniejszej sprawie zarządzenia) wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Stosownie zaś do § 18 b ust. 1 i 4 - o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie – na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia/wyłączenia karty - właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Jednocześnie z przepisu § 18c wynika, że organ ma obowiązek zgromadzić dokumenty dotyczące zabytku uzasadniające treść w karcie adresowej zabytku rubryki "czas powstania" oraz rubryki "historia, opis i wartość", zapewniając ich kompletność. Nie ulega wątpliwości, że to "gromadzenie" przybiera formę określonych czynności faktycznych o charakterze procesowym, zorganizowanym. Na obowiązek podejmowania czynności wyjaśniających przez organ gminy przy włączaniu/wyłączaniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków prawodawca wprost wskazał we wprowadzonym wspomnianym rozporządzeniem zmieniającym przepisie § 18a. Zgodnie z nim - 1. W przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie adresowej zabytku włączonej do gminnej ewidencji zabytków odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych lub usunięcia błędnych danych wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza nową kartę adresową zabytku zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym, zaś (ust. 2) pierwotną kartę adresową zabytku pozostawia się w gminnej ewidencji zabytków, łącząc ją trwale z nową kartą adresową zabytku. Oznacza to także, że organ samorządowy (wójt, burmistrz, prezydent) nie może w aktualnym stanie prawnym bez refleksji i własnych ustaleń włączać karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków. Wprawdzie zasadnie podniósł Wójt Gminy, że w odniesieniu do zabytków nieruchomych ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na tzw. zasadę automatyzmu w zakresie włączania tych zabytków do gminnej ewidencji zabytków. Wskazuje się, że zasada ta wynika z art.22 ust. 5 pkt 2 u.o.z., zgodnie z którym w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte (...) inne zabytki nieruchome (niewpisane do rejestru) znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. "Organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który jest wpisany do ewidencji wojewódzkiej. Ze względu na wskazany automatyzm w działaniu organu gminy, nie ma też podstaw do badania cech przedmiotu podlegającego wpisowi pod kątem spełniania ustawowych przesłanek uznania nieruchomości za zabytek. W myśl 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jedyną przesłanką wpisania obiektu do gminnej ewidencji zabytków jest jego wcześniejsze włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków". (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlk. z dnia 22 grudnia 2020 r., II SA/Gd 634/20). "Czynność materialno-techniczna w postaci wpisu do ewidencji gminnej i jej zakres niezbędnych ustaleń sprowadza się do stwierdzenia, czy dany obiekt jest wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków (...). Ciężar oceny w tym zakresie spoczywa na organie prowadzącym ewidencję wojewódzką, z uwzględnieniem faktu, że zakres tej oceny determinuje uproszczony charakter postępowania w sprawie wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Samodzielnej oceny podstaw do ujęcia zabytku w gminnej ewidencji organ gminy dokonuje w przypadku podstawy wpisu wskazanej w art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r., IV SA/Po 377/19). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, wskazana zasada w świetle przytoczonych, aktualnie obowiązujących (od [...] października 2019r.), przepisów rozporządzenia, nie zwalnia organu gminy z własnej oceny włączanego do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej w zakresie wymaganej treści tej karty. O ile obligatoryjne jest włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków, jeśli zabytek taki został ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, to jednak nie ulega wątpliwości, że musi zachodzić tożsamość tego zabytku, co organ gminy ma obowiązek zweryfikować (a więc ustalić) stosownie do §18 ust. 1 rozporządzenia. Organ gminy nie jest uprawniony do badania tego, czy taka nieruchomość (włączona do WEZ) posiada cechy "zabytkowe", ale powinien zbadać, czy dane tej nieruchomości (położenie, numer ewidencyjny działki, granice, zagospodarowanie, opis), pozwalające na jej identyfikację, wskazane w karcie ewidencyjnej WEZ i dokumentach z nią związanych, nie zmieniły się. Jak wyżej wskazano, stosownie do § 18 a - organ gminy czuwa nad tym, by dane zawarte w karcie adresowej zabytków włączonych do GEZ były zgodne ze stanem faktyczny i prawnym, a w razie ujawniania się nowych danych lub konieczności usunięcia błędnych danych, ma on obowiązek sporządzić nową (prawidłową) kartę, którą dołącza do karty już istniejącej. Zdaniem Sądu, obowiązek taki istnieje także już na etapie włączania karty adresowej do GEZ nieruchomości, która ujęta jest w WEZ. W związku z powyższym, pomimo tego, że w dalszym ciągu ustawodawca nie przewiduje, dla dokonywania włączenia karty danego obiektu do ewidencji, jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, rozumianego jako zorganizowany formalnie ciąg czynności proceduralnych (przewidziany w kodeksie postępowania administracyjnego), to jednak niewątpliwie organ gminy powinien podjąć czynności wyjaśniające we wskazanym zakresie, nawet jeśli dotyczy to nieruchomości ujętej w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a w aktach sprawy powinno znajdować się odzwierciedlenie (w formie dokumentacji) podejmowanych czynności. W niniejszej sprawie organ gminy nie podjął żadnych z tych czynności, a treść karty adresowej nr [...] objętej zaskarżonym zarządzeniem różni się istotnie od nadesłanej przez organ (dopiero w wykonaniu wezwania Sądu) karty adresowej nieruchomości włączonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Sporna karta adresowa (GEZ 051) dotyczy "Cmentarza greckokatolickiego, czas powstania I poł. XX w.), położonego w miejscowości L. na działce nr [...], obręb 0021". Natomiast nadesłana z wojewódzkiej ewidencji zabytków karta adresowa nr [...] (k.63 akt) dotyczy "Cmentarza greckokatolickiego, data złożenia I poł. XIX w.", położonego "obok istniejącej tutaj cerkwi, przy szosie przechodzącej przez wieś, po jej wschodniej stronie. Tuż obok zlokalizowany jest budynek, w którym znajduje się pijalnia piwa". Poza tym, choć w karcie tej wskazano, że w obrębie cmentarza widoczne są "czytelne dwa nagrobki" (rubryka 24), to jednak jednocześnie wprost stwierdzono, że "obecnie trudno ustalić granice dawnego cmentarza" (rubryka 23), a z porównania załączonych do tej karty fotografii nagrobków i fotografii nagrobków zamieszczonej w karcie nr [...] nie wynika jednoznacznie, że są to te same nagrobki. Wątpliwości te, zwłaszcza w kontekście zarzutów skargi, wymagają ustalenia, ponieważ nie wiadomo, czy organ gminy, włączając automatycznie, tj. stosownie do przytoczonego wyżej art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z., kartę adresową zabytku nieruchomego, obejmującą całą działkę skarżących nr ewid.[...] (karta nie dotyczy tylko jej części), objął ewidencją gminną ten sam zabytek (tę samą nieruchomość), który został objęty kartą nr [...] włączoną do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący podnoszą przecież, że stary cmentarz znajduje się ok. kilometra od ich działki. Nie można wykluczyć, że nagrobki cmentarne, znajdujące się obecnie na ich działce, zostały w sposób niekontrolowany przemieszczone na ich działkę z terenu cmentarza położnego w innym miejscu. Ochrona zabytków wiąże się z ograniczeniem wykonywania prawa własności, objęcie tą ochroną musi być poprzedzone dokładnym, umożlwiającym jednoznaczną identyfikację, ustaleniem przedmiotu tej ochrony (w odniesieniu do nieruchomości – m.in. jej granic fizycznych). W rozpatrywanej sprawie takich ustaleń nie dokonano, a wyjaśnienia Wójta [...] zawarte w piśmie z [...] września 2020r. (akta admin.) skierowanym do skarżących, wątpliwości te jedynie potwierdzają, a nie usuwają. Wójt w tym piśmie odnosił się do ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Ż. (uchwała Rady Gminy Ż. z 6 listopada 2003 r., Dz. Urz. Woj. Lub. z 2004r., Nr 2, poz.30) wskazując, że w planie tym ujęty został nieczynny cmentarz. Rysunek planu został jednak opracowany w małej skali (dopuszczalnej w ówcześnie obowiązujących przepisach), a więc nie pozwala on na ustalenie dokładnych granic ewidencyjnych działek. Cmentarz został ujęty w planie w związku z wytycznymi konserwatorskimi, jednak w planie nie określono numeru działki, na której on się znajduje. Jednocześnie Wójt Gminy podniósł, że "uporządkowanie zaistniałej sytuacji należało rozpocząć od prac geodezyjnych polegających na uporządkowaniu w terenie granic działek poprzez dokonanie rozgraniczenia, co stanowiłoby punkt wyjścia dotyczący lokalizacji przedmiotowego cmentarza". Odnosząc się do tego pisma należy stwierdzić, że rzeczywiście w § 11 planu przyjęto następujące ustalenia: JEDNOSTKA STRUKTURALNA "G" KOL. [...], ZC - 98 – cmentarz, ale jednocześnie w zakresie "Zasad zagospodarowania (...)" wskazano na "zachowanie istniejącego cmentarza prawosławnego", a więc nie cmentarza greckokatolickiego. Poza tym w innym piśmie (z [...] września 2020r.) Wójt Gminy wskazywał, że działka skarżących nr ewid.[...] położona jest w planie miejscowym w terenie oznaczonym symbolem "RP - uprawy polowe", a więc nie w terenie objętym symbolem ZC- 98. Przedstawione okoliczności budzą uzasadnione wątpliwości skarżących co do tego, czy rzeczywiście na ich działce istnieje cmentarz (bądź jego fragment). Włączenie karty adresowej cmentarza włączonego do WEZ byłoby możliwe tylko w razie jednoznacznego, bezspornego ustalenia, że rzeczywiście kartą adresową włączoną do WEZ objęty jest cmentarz istniejący na działce skarżących. Tymczasem z karty tej nie wynika, by objęty kartą WEZ nr [...] cmentarz, rzeczywiście znajdował się na działce nr ewid [...] w [...] której dotyczy sporna karta nr [...] W związku z powyższym, Sąd uwzględniając skargę, na podstawie art. 147 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w części dotyczącej karty nr [...]; o kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 i 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800, ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI