II SA/LU 348/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego dotyczące umorzenia postępowania w sprawie samowolnie postawionej bramy, uznając, że organy nie przeprowadziły prawidłowego postępowania legalizacyjnego zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie budowy.
Sprawa dotyczyła bramy postawionej w pasie drogowym, którą organy nadzoru budowlanego uznały za urządzenie budowlane i umorzyły postępowanie w sprawie jej rozbiórki. Skarżący, Powiatowy Zarząd Dróg, zarzucił błędną kwalifikację prawną i nieuwzględnienie stanu faktycznego. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że nie przeprowadzono właściwego postępowania legalizacyjnego zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r., które miały zastosowanie do obiektu wybudowanego w 1980 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzje Inspektora Nadzoru Budowlanego, które umorzyły postępowanie w sprawie bramy postawionej w pasie drogowym. Organy uznały bramę za urządzenie budowlane, nie wymagające pozwolenia na budowę i umorzyły postępowanie. Sąd uznał jednak, że organy nie przeprowadziły prawidłowego postępowania legalizacyjnego, które powinno być prowadzone zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r., obowiązującymi w dacie budowy bramy (1980 r.). Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy w dacie wzniesienia obiektu doszło do naruszenia prawa, a następnie przeprowadzenie postępowania naprawczego lub rozbiórkowego zgodnie z przepisami z 1974 r. W ocenie sądu, organy pominęły ten obowiązek, co skutkowało przedwczesnym umorzeniem postępowania. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji i zasądził koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Organy nadzoru budowlanego nie przeprowadziły prawidłowego postępowania legalizacyjnego zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r., które miały zastosowanie do obiektu wybudowanego przed 1 stycznia 1995 r.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy błędnie zastosowały przepisy Prawa budowlanego z 1994 r. do obiektu wybudowanego w 1980 r. Konieczne było przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego zgodnie z przepisami z 1974 r., które przewidywały procedury naprawcze lub rozbiórkowe.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (19)
Główne
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do umorzenia postępowania, jeśli jego przedmiot stał się bezprzedmiotowy.
u.p.b. art. 103 § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Stosowanie przepisów ustawy do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie.
u.p.b. art. 103 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, stosuje się przepisy dotychczasowe.
u.p.b. z 1974 r. art. 37 § 1
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane
Podstawa do nakazania przymusowej rozbiórki obiektów budowlanych wybudowanych niezgodnie z przepisami.
u.p.b. z 1974 r. art. 40
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane
Nakaz wykonania zmian lub przeróbek w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami.
k.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do umorzenia postępowania.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
Pomocnicze
Ustawa o drogach publicznych art. 36
Dotyczy przywrócenia pasa drogowego do stanu poprzedniego.
u.p.b. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Definicja obiektu budowlanego.
u.p.b. art. 3 § 9
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Definicja urządzenia budowlanego.
u.p.b. art. 29 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Wyłączenie obowiązku pozwolenia na budowę dla ogrodzeń o wysokości do 2,20 m.
u.p.b. art. 50
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dotyczy robót budowlanych wykonanych bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia.
u.p.b. art. 51
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dotyczy robót budowlanych wykonanych bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego art. 19 § 1
Wymaganie pozwolenia na budowę dla stałych ogrodzeń od strony dróg publicznych.
u.p.b. z 1974 r. art. 42 § 1
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane
Obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie po wykonaniu decyzji z art. 40.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1
Określenie wysokości opłat za czynności radcy prawnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nadzoru budowlanego nie przeprowadziły prawidłowego postępowania legalizacyjnego zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie budowy obiektu (Prawo budowlane z 1974 r.). Konieczne jest ustalenie, czy w dacie wzniesienia obiektu doszło do naruszenia prawa, a następnie przeprowadzenie postępowania naprawczego lub rozbiórkowego zgodnie z przepisami z 1974 r.
Odrzucone argumenty
Organy uznały bramę za urządzenie budowlane i umorzyły postępowanie, co Sąd uznał za błędne. Organy nie uwzględniły wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym potencjalnego naruszenia przepisów o ochronie zabytków.
Godne uwagi sformułowania
nie jest jasne jakie postępowanie organ w ogóle prowadził nie przeprowadzono prawidłowego postępowania legalizacyjnego data realizacji tego obiektu jest kluczowa w sprawie organy w ogóle takiego postępowania nie przeprowadziły, co tylko dowodzi, że jego umorzenie było przedwczesne
Skład orzekający
Bogusław Wiśniewski
sprawozdawca
Joanna Cylc-Malec
przewodniczący
Marcin Małek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących samowoli budowlanej, w szczególności stosowania przepisów obowiązujących w dacie budowy obiektu oraz procedury legalizacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy głównie obiektów budowlanych wybudowanych przed wejściem w życie Prawa budowlanego z 1994 r. i spraw, które nie zakończyły się ostateczną decyzją przed tą datą.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy nietypowego przypadku samowoli budowlanej (brama w pasie drogowym) i pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe stosowanie przepisów prawa w zależności od daty budowy obiektu, co jest częstym problemem w praktyce.
“Samowola budowlana sprzed lat: Czy prawo budowlane z 1974 roku nadal obowiązuje?”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 348/22 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2022-09-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-05-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Bogusław Wiśniewski /sprawozdawca/ Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/ Marcin Małek Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Hasła tematyczne Budowlane prawo Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 105 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi Powiatowego Zarządu Dróg w Hrubieszowie na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 4 marca 2022 r. nr ZOA-VIII.7721.3.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Hrubieszowie z dnia 12 stycznia 2022 r. nr PINB.7355/11/2021; II. zasądza od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie na rzecz Powiatowego Zarządu Dróg w Hrubieszowie kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Zawiadomieniem z dnia 3 grudnia 2021r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Hrubieszowie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nielegalnego zajęcia pasa drogowego, poprzez ustawienie przez J. Ś. na działce nr ewid.[...], bramy w ciągu drogi powiatowej nr [...], ul. [...] w H.. Podczas przeprowadzonych 16 grudnia 2021r. oględzin nieruchomości ustalono, że w poprzek tej działki została posadowiona metalowa brama o wysokości 1,10m i szerokości pomiędzy słupkami 4,30 m oraz po zewnętrznej stronie słupków 4,48 m. Metalowa konstrukcja bramy posiada wysokość 1,10 m. S. bramowe zostały zabetonowane w gruncie. S. bramowy od strony północnej bramy zlokalizowany jest w granicy pasa drogowego w odległości 0.90 m od jego granicy oraz w odległości 1.70 m od budynku gospodarczego (po przeciwnej stronie posesji ), natomiast słupek bramowy od strony południowej od budynku znajduje się w granicy pasa drogowego w odległości 2,26 m od budynku mieszkalnego J. Ś., co ustalono na podstawie wskazanych podczas oględzin punktów granicznych. Ponadto według wskazanych punktów granicznych pas drogi powiatowej kończy się w odległości 5,75 m od istniejącej bramy w kierunku zachodnim, a jego szerokość wynosi 5,20 m od punktów granicznych, które są zlokalizowane w krawędzi od strony posesji J. Ś. oraz w odległości 1.30 m od krawędzi drogi strony północnej. Przedmiotowa brama została wykonana na początku lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku. Brama i ogrodzenie stanowią element całej infrastruktury związanej zabezpieczeniem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi. Organ ustalił ponadto, że linia rozgraniczająca pas drogi powiatowej od posesji J. Ś. przebiega po zewnętrznej stronie słupka bramowego. Według natomiast przeprowadzonego w dniu 6 marca 2012 r. wznowienia znaków granicznych (będącego załącznikiem do pisma Powiatowego Zarządu Dróg w [...], z dnia 23 listopada 2021 r.) pas drogowy kończy się na posesji użytkowanej przez J. Ś., w odległości 5,75 m od zamontowanej bramy w kierunku skarpy - strona zachodnia. Stwierdzono ponadto, że lokalizacja oraz stan techniczny bramy nie stwarzają zagrożenia bezpieczeństwa życia, zdrowia ludzi lub bezpieczeństwa mienia bądź środowiska. Zdaniem organu brama nie może być uznana za obiekt budowlany w rozumieniu art. 3 pkt.1 ustawy Prawo budowane, ale należy tratować ją jako urządzenie budowlane o jakim mowa w art. 3 pkt. 9 tej ustawy, pełniącej funkcję służebną wobec budynku mieszkalnego. Nie spełnia zatem znamion samowoli budowlanej skutkującej nakazaniem jej rozbiórki poprzez zastosowanie przepisów określonych w rozdziale 5a ustawy. Z tego powodu uzasadnione jest umorzenie postępowania. Według organu zastosowanie mają natomiast przepisy ustawy o drogach publicznych i możliwość wydania decyzji przez zarządcę drogi o przywróceniu pasa drogowego do stanu poprzedniego. Po rozpoznaniu odwołania Zarządu Dróg Powiatowych w H. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Również organ odwoławczy podzielił stanowisko, według którego ogrodzenie jest urządzeniem technicznym związanym z obiektem budowlanym, zapewniającym możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Kwalifikacja taka jest jednak dopuszczalna tylko w sytuacji, gdy ogrodzenie jest związane z obiektem budowlanym i jednocześnie zapewnia możliwość korzystania z niego. Ustawa traktuje zatem ogrodzenie jako urządzenie budowlane pod warunkiem istnienia związku o charakterze funkcjonalnym pomiędzy istniejącym obiektem budowlanym (art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego), a powiązanym z nim ogrodzeniem, pełniącym w stosunku do niego rolę służebną. W innych okolicznościach, a więc w szczególności w sytuacji braku innego obiektu budowlanego lub też braku wspomnianego związku, przyjmować należy odmienną kwalifikację ogrodzenia z punktu widzenia przepisów Prawa budowlanego tj. jako obiektu budowlanego (por. wyrok NSA z 4 listopada 2014 r. sygn. II OSK 7/14: wyrok NSA z 7 grudnia 2011 r. sygn. II OSK 1792/10). W tej sprawie przedmiotowa brama i ogrodzenie stanowią element całej infrastruktury związanej zabezpieczeniem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, wobec czego słusznie organ I instancji zakwalifikował przedmiotową bramę w świetle art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego jako urządzenie budowlane. Zgodnie natomiast z art. 29 ust. 2 pkt 20 Prawa budowlanego nie wymaga pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia budowa ogrodzeń o wysokości nie przekraczającej 2,20 m. W niniejszej sprawie przedmiotowa brama wjazdowa będąca elementem ogrodzenia posiada wysokość 1,10 m. Z kolei zastosowanie przepisów art. 50 i 51 Prawa budowlanego w odniesieniu do robót budowlanych nie wymagających pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, może mieć miejsce tylko w przypadkach realnego zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenia środowiska, czy też w przypadku wykonania ich w sposób istotnie odbiegający od warunków określonych w przepisach. W tym jednak przypadku nie stwierdzono, aby kwestionowana brama wjazdowa pozostawała w sprzeczności z prawem tj. przepisami prawa budowlanego i przepisami techniczno – budowlanymi zawartymi w Dziale II Rozdziale 9 Ogrodzenia, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1065 ze zm.). Na wysokości mniejszej niż 1,8 m nie ma ostro zakończonych elementów, drutu kolczastego, tłuczonego szkła oraz innych podobnych wyrobów i materiałów (§ 41 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia), ponadto załączony do protokołu oględzin szkic wskazuje, że przedmiotowa brama nie otwiera się na zewnątrz oraz nie utrudnia dostępu dla osób niepełnosprawnych poruszających się na wózkach inwalidzkich (§ 42 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia). Zachowana jest też wymagana przepisami szerokość bramy, która powinna wynosić w świetle co najmniej 2,4 m, przedmiotowa brama pomiędzy słupkami posiada szerokość 4,30 m oraz po zewnętrznej stronie słupków 4.48 m (§ 43 ww. rozporządzenia). W tej sytuacji organ nadzoru budowlanego nie miał podstaw do podejmowania czynności w przedmiotowej sprawie, zatem umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa było uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Powiatowy Zarząd Dróg [...] zarzucił decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i w zw. z art. 78 § 1 kpa oraz art. 80 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w konsekwencji nieuwzględnienia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w szczególności pominięcia okoliczności, że brama została wybudowana na terenie co do którego J. Ś. nie posiada tytułu prawnego. Zatem sporna brama nie mogła zostać uznana za pełniącą funkcję służebną wobec budynku mieszkalnego ponieważ została wybudowana na gruncie, który nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z nieruchomością. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem art. 3 pkt 3 i pkt.9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez jego niewłaściwą wykładnię skutkującą przyjęciem, że wybudowana brama stanowi urządzenie budowlane, podczas, gdy powinna być zakwalifikowana jako budowla oraz art. 2 w zw. z art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 i art. 22 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji kiedy wybudowana przez Pana J. Ś. brama została posadowiona w obszarze - zabytkowym układzie urbanistycznym miasta Hrubieszowa wpisanym do rejestru zabytków bez wymaganego zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Skarżący ponownie wskazał, że końcowy odcinek drogi powiatowej nr [...] L zlokalizowany za bramą na długości około 5,75 m stanowi własność Powiatu Hrubieszowskiego i jest pod jego zarządem. Zaprzeczył, że w tej sytuacji przedmiotowa brama i ogrodzenie stanowią element całej infrastruktury związanej z zabezpieczeniem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi. Jego zdaniem sporna brama nie może stanowić funkcji służebnej względem budynku mieszkalnego tylko dlatego, że została umieszczona w jego bliskim sąsiedztwie. Organy zupełnie pominęły fakt, że sporna brama wjazdowa jest zabetonowana, a w konsekwencji trwale połączona z gruntem. Skarżący zwrócił uwagę, że ustawa prawo budowlane nie definiuje pojęcia "bramy". Konieczne w tym względzie jest posiłkowanie się definicją zawartą w słowniku języka polskiego oraz orzecznictwem sądowym i administracyjnym. Zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego on-line pod pojęciem "bramy" rozumie się ruchome zamknięcie otworu wejściowego i wjazdowego do budynku, ogrodu, podwórza itp. lub przejście w murach obronnych prowadzące w obręb twierdzy lub miasta. Brama to otwór stanowiący wjazd lub wejście na jakiś zamknięty, wydzielony teren, czyli jest to granica między jedną przestrzenią a drugą jak brama wejściowa. Brama może być tylko otworem, przejściem, które jest puste lub zamknięte drzwiami. Biorąc powyższe po uwagę, bramę uznać należy za budowlę, o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy, tj. każdy obiekt budowany (art. 3 ust. 1.) niebędący budynkiem lub obiektem malej architektury. Skoro zatem wybudowana konstrukcja nie stanowi wejścia na należącą do niego posesję, a stanowi wejście na pas drogowy, nie może być potraktowana jako brama rozumiana jako urządzenie budowlane. Ponadto działka na której znajduje się sporna brama objęta jest ochroną konserwatorską. Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia 21 grudnia 1972 r., wpisał układ urbanistyczny miasta Hrubieszowa w granicach zakreślonych na dołączonym do decyzji planie, obejmującym zabudowę wyspy okolnej przez rzekę H. wraz z przedmieściem w rejonie ulic P. i 1 M., z historyczną siecią ulic i placów miasta oraz skalą zabudowy, a także sylwetę miasta i konfiguracją terenu. Co prawda sama sporna brama nie jest wpisana do rejestru zabytków, jednakże wpisanie do rejestru zabytków układu urbanistycznego jest wpisem obszarowym, a nie wpisem indywidualnym. Wpis obszarowy oznacza, że ochronie prawnej podlegają wszystkie znajdujące się na tym obszarze obiekty. Inny jest zakres ochrony obiektów wpisanych indywidualnie do rejestru zabytków. Wpisany do rejestru zabytków układ urbanistyczny został wpisany do ze względu na swoje zabytkowe cechy. W decyzji o wpisie układu nie wymienia się poszczególnych obiektów, tylko granice tego układu. Oznacza to, że brama zlokalizowana jest na obszarze wpisanym do rejestru zabytków decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ochrona konserwatorska układu urbanistycznego oznacza między innymi: zachowanie w niezmienionym kształcie rozplanowania placów i ulic, ich przebiegu, szerokości i przekroju, zachowania gabarytów zabudowy i zasadniczych proporcji wysokościowych, kształtujących sylwetę całego zespołu. Ponadto posadowienie bramy przy jednej z głównych ulic miasta nie może być także zaakceptowane ze względów merytorycznych, ponieważ stoją one w sprzeczności z zasadami ochrony zabytków określonymi w art. 3 ust. 1 ustawy. W myśl tego przepisu ochrona zabytków polega między innymi na zapewnieniu im warunków trwałego zachowania. Oznacza to, że działania niedopuszczalne z punktu widzenia doktryny konserwatorskiej należy uznać za radykalną zmianę zabytkowego układu urbanistycznego. W przypadku zamiaru dokonania odbudowy, przebudowy, rozbudowy, remontu czy też rozbiórki zabytku wpisanego do rejestru inwestora powinien uzyskać zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków na dokonanie tych wprost, co wprost wynikało z art. 21 ust. 1 ustawy z 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach. Z akt sprawy nie wynika, aby inwestor kiedykolwiek występował do wojewódzkiego konserwatora zabytków o zezwolenie na budowę bramy. Skarżący podkreślił, że ani ustawa z 1962 r., ani ustawa z 2003 r. nie przewiduje instytucji legalizacji samowoli konserwatorskiej w przeciwieństwie do przepisów prawa budowlanego przewidujących w zależności od zaistniałego przypadku postępowanie legalizacyjne albo naprawcze. Odpowiadając na skargę Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przekonania organu o podstawach do umorzenia postępowania nie można podzielić. Zauważyć przede wszystkim należy, że nie jest jasne jakie postępowanie organ w ogóle prowadził. Z treści decyzji wynika bowiem, że przedmiotem umorzenia było postępowanie w sprawie nielegalnego zajęcia pasa drogowego, na co wskazuje powołanie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 36 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych. Tymczasem właściwym organem w tych sprawach jest zarządca drogi, co przecież wynika również z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wskazującego na decyzje wydane w 2016r. i 2021r. przez Powiatowy Zarząd Dróg Powiatowych, najpierw w sprawie umorzenia postępowania w sprawie nielegalnego zajęcia pasa drogi powiatowej nr [...] ul. [...], a następnie nakazującej przywrócenie go do stanu poprzedniego. W istocie organ swoje rozstrzygnięcie wywodził z przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane, dochodząc do wniosku, że istniejąca brama nie jest obiektem budowlanym, lecz urządzeniem budowlanym, co miało oznaczać wyłączenie z regulacji, dotyczących nakazaniem jego rozbiórki. Z kolei kwalifikację przedmiotowego ogrodzenia organ powiązał z jego funkcją techniczną jako fragmentu ogrodzenia posesji zapewniającego możliwość użytkowania znajdującego się na działce skarżącego budynku mieszkalnego. Zważyć jednak należy, że o tym, czy doszło do samowoli budowlanej decydują przepisy prawa budowlanego obowiązujące w dacie realizacji inwestycji i stan faktyczny ustalony na datę samowolnego wykonywania robót budowlanych. Aby przypisać inwestorowi samowolę budowlaną konieczne jest zatem ustalenie naruszenia prawa w dacie realizacji obiektu budowlanego. To zaś oznacza, że konieczne jest wyjaśnienie i ustalenie nie budzące wątpliwości, czy w dacie wzniesienia spornego ogrodzenia skarżący dopuścił się naruszenia przepisów prawa, w tym dotyczących zakazu sytuowania obiektu w pasie drogowym. Z akt wynika, w tym również z postanowienia Sądu Okręgowy w Zamościu z dnia 11 grudnia 2019r. ( I Ca 452/18 ) uchylającym postanowienie Sądu Rejonowego w Hrubieszowie z dnia 5 czerwca 2018r. i oddalającym wniosek skarżącego o zasiedzenie, że metalowa brama została wykonana w 1980 r. W powołanym postanowieniu Sąd wskazał również, że brama została zlokalizowana na drodze powiatowej nr [...] ul. [...]. Z jego uzasadnienia jasno wynika też, że ulicę stanowi cześć znajdująca poza bramą. Droga była wyłożona kostką bitumiczną, wydzielona liniami granicznymi, krawężnikami, co potwierdzają zdjęcia złożone przez skarżącego wykonane w 1980r. lub 1981r. Przed budynkiem mieszkalnym skarżącego za metalową brama usytuowana była latarnia oświetleniowa od 1970r. W 2010 czy też w 2011r. podczas modernizacji oświetlenia ulicy [...] Zakład Energetyczny umieścił słup z lampą oświetleniową w miejscu zaprojektowanej przez biegłego działki [...], a więc za metalową bramą. Sąd uznał w tej sytuacji, że zawładnięty i zagospodarowany przez skarżącego grunt, którego zasiedzenia się domagał, był i jest częścią drogi powiatowej Podzamcze. Data realizacji tego obiektu jest kluczowa w sprawie, zgodnie bowiem z art. 103 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy Prawo budowlane z 1994 r., do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2. Przepisu art. 48 nie stosuje się jednakże do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 103 ust. 2). W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że odesłanie w art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. do przepisów poprzednio obowiązujących skutkuje przyjęciem, że w stosunku do obiektów, których budowa została zakończona tak jak w niniejszej sprawie przed wejściem w życie ustawy z 1994 r., tj. przed 1 stycznia 1995 r., skutki samowoli budowlanej należy likwidować używając środków prawnych przewidzianych w przepisach Prawa budowlanego z 1974 r. Zauważyć trzeba, że zaistniała na gruncie tej sprawy samowola budowlana polegała na wybudowaniu bramy bez wymaganego pozwolenia. Zgodnie bowiem z § 19 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego ( Dz. U z 1975r. poz. Nr 8 poz. 48 ) pozwolenia na budowę wymagało wykonywanie stałych ogrodzeń: a) od strony dróg (ulic) i placów publicznych oraz od innych miejsc publicznych, b) z cementu jako pełne oraz z kształtowników metalowych i blach lub ze stali budowlanej, niezależnie od położenia tych ogrodzeń. Co jasne, przepis te dotyczył także bramy, skoro stanowiła część ogrodzenia. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2018r. ( II OSK 2941/17 opubl. w CBOSA ) procedura legalizacyjna prowadzona na podstawie ustawy Prawo budowlane z 24 października 1974 r. oparta jest na art. 37, art. 38, art. 39, art. 40 i art. 42 tej ustawy. W związku z tym, gdy organ nadzoru budowlanego stwierdzi, że badana samowola budowlana mieści się w zakresie zastosowania art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., to ma obowiązek dokonać w zw. z art. 37 ust.1 i 2 Prawa budowlanego wstępnej oceny sprawy polegającej na zweryfikowaniu istnienia podstaw do wystania nakazu rozbiórki w analizowanej sprawie. Art. 37 ust. 1 wskazuje bowiem, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce lub przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1. znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę lub 2. powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W konsekwencji wstępna ocena sprawy ogranicza się do zbadania przesłanek wydania nakazu rozbiórki, a więc, czy analizowana samowola budowlana jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a ponadto, czy nie narusza przepisów w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2. Następnie, po wykluczeniu wystąpienia przesłanek określonych w art. 37 Prawa budowlanego, organ wydaje decyzję na podstawie art. 40 tej ustawy według którego w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami. Po wykonaniu zaś decyzji z art. 40 Prawa budowlanego inwestor, właściciel lub zarządca, a więc osoba, na którą nałożono obowiązek dokonania zmian lub przeróbek jest zobowiązana z mocy at. 42 ust. 1 Prawa budowlanego do uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie jest zatem uwieńczeniem procesu legalizacyjnego uregulowanego w ustawie Prawo budowlane z 1974 r. i przesądza o legalności inwestycji objętej postępowaniem naprawczym. Tym samym, w sprawie samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, a więc bez wymaganego pozwolenia na budowę, konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie czy jego realizacja była zgodna z przepisami Prawa budowlanego, w tym normami techniczno – budowlanymi uprzednio obowiązującymi, a także przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Dopiero stwierdzenie w tym zakresie naruszenia prawa warunkuje, po wykluczeniu przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r., zastosowanie środków przewidzianych w at. 40 tej ustawy. Niezaprzeczalnie organy w ogóle takiego postępowania nie przeprowadziły, co tylko dowodzi, że jego umorzenie było przedwczesne. Z tych względów na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit.a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022r. poz. 329 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 wspomnianej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt. 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tekst jednolity Dz. U z 2018r. poz. 265 ). Obejmują one wpis od skargi w kwocie 500 zł oraz opłatę za czynności radcy prawnego w kwocie 480 zł.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI