II SA/Lu 346/23

II SA/Lu 346/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2023 r. nr SKO.41/4647/OS/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz A. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium) postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r., po rozpatrzeniu wniosku A. R. (dalej także jako: skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 9 sierpnia 2022 r. wydanej przez Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną I. G., na podstawie art. 59 § 2 w związku z art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Rozstrzygnięcie organu zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2022 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił A. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. W dniu 11 października 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji wraz z odwołaniem. Skarżący wskazał, że w dacie doręczenia decyzji, jak i w terminie do wniesienia odwołania znajdował się w stanie depresyjno-lękowym z elementami zaburzeń świadomości, będącym skutkiem przewlekłej reakcji na stres. Stan depresyjny trwał do dnia 29 września 2022 r. bowiem w tej dacie lekarz psychiatra podczas wizyty stwierdził poprawę stanu zdrowia po leczeniu oraz zdolność do podejmowania czynności prawnych oraz opieki nad żoną. Wyjaśnił, że od czasu pogorszenia stanu zdrowia I. G. w październiku 2021 r. sprawuje nad nią stałą, całodobową opiekę.
Do odwołania dołączone zostało zaświadczenie z dnia 15 września 2022 r. wystawione przez specjalistę chorób nerwowych i psychiatrycznych, opatrzone pieczęcią "Prywatny Gabinet Psychiatryczny B. C.-P.", potwierdzające wizytę A. R. w dniu 5 września 2022 r., jako rozpoznanie wskazano: stan depresyjno-lękowy z elementami zaburzeń świadomości jako wyraz przewlekłej reakcji na stres. Stan zdrowia skarżącego nie uległ poprawie od dnia 5 września 2022 r., wskazano, że jest niezdolny do czynności prawnych.
Dołączono także zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2022 r. potwierdzające poprawę stanu zdrowia, zdolność do czynności administracyjno-prawnych i zdolność do opieki nad żoną.
Organ II instancji przywołał treść art. 129 § 2, art. 134, art. 58 § 1-2 k.p.a. Stwierdził, że termin na złożenie odwołania upłynął z dniem 7 września 2022 r. Odwołanie od decyzji zostało nadane w dniu 6 października 2022 r., a zatem strona nie zachowała czternastodniowego terminu ustawowego.
W ocenie Kolegium strona nie uprawdopodobniła w sposób przekonujący okoliczności wskazujących na brak winy w rozumieniu art. 58 k.p.a. w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, poprzez wskazanie, że znajdowała się w stanie depresyjno-lękowym z elementami zaburzeń świadomości będącym skutkiem przewlekłej reakcji na stres, co uniemożliwiło wniesienie odwołania zarówno samodzielnie jak i przez pełnomocnika i składając na tę okoliczność zaświadczenie lekarskie.
Organ wskazał pogląd, prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że okolicznością, do której odnosi się art. 58 k.p.a. może być między innymi choroba. Jednak sam fakt wystąpienia choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez stronę jej niemożności działania, mimo dołożenia staranności w przezwyciężaniu przeszkody. W przypadku choroby należy zatem wskazać, że jej rodzaj uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób w jej dokonaniu. Mechaniczne przyjmowanie, że każda choroba - nawet ciężka - wywołuje obiektywną niemożliwość dokonania czynności procesowej i uzasadnia przywrócenie terminu byłoby sprzeczne z doświadczeniem życiowym.
Zdaniem Kolegium strona nie wykazała, aby w okresie, w którym biegł termin na wniesienie odwołania nie miała możliwości skorzystania z pomocy rodziny lub innych osób na podjęcie czynności w tym zakresie. Jednocześnie przedstawiane argumenty pozostają w sprzeczności z okolicznościami wskazanymi we wniosku, z których wynika, iż w tym okresie A. R. nie utracił zdolności do sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawną żoną. Ponadto podjął działania, które nie tylko zabezpieczały potrzeby żony, ale również jego własne związane z leczenia i uzyskania stosownych zaświadczeń lekarskich.
Skargę na powyższe postanowienie wniósł A. R., zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, ponieważ A. R. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu i nie uwiarygodnił niemożności działania, pomimo dołożenia staranności w przezwyciężeniu przeszkody, tj. nie wskazał, iż rodzaj choroby uniemożliwił mu dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub osób trzecich, podczas gdy A. R. udowodnił przy pomocy dowodu z zaświadczenia lekarskiego, iż znajdował się w długotrwałym stanie depresyjno-lękowym z zaburzeniami świadomości jako reakcji na długotrwały stres, który powodował, iż nie był on zdolny do samodzielnego podejmowania czynności, w tym czynności administracyjnych;
2. art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ postępowania administracji publicznej czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, tj. niepodjęciu próby ustalenia niemożności działania A. R. wobec uznania, iż zaświadczenie lekarskie nie jest wystarczającym dowodem w niniejszej sprawie świadczącym o braku winy w niedokonaniu czynności w terminie.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do rozpoznania odwołania oraz zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W treści skargi wskazano, że rodzaj choroby skarżącego uniemożliwił mu dokonanie czynności, a osoba znajdująca się w stanie depresyjno-lękowym z elementami zaburzeń świadomości nie ponosi winy za swoje działanie lub jego brak. Zdaniem strony zostało udowodnione, przy pomocy dowodu z zaświadczenia lekarskiego, iż w dacie otrzymania zaskarżonej decyzji, jak również w terminie do złożenia skargi do Kolegium A. R. znajdował się w stanie depresyjno-lękowym z elementami zaburzeń świadomości, będącym skutkiem przewlekłej reakcji na stres, co uniemożliwiało mu wniesienie odwołania od tej decyzji zarówno samodzielnie, jak i przez pełnomocnika, którego w zaistniałej sytuacji nie mógł ustanowić. Zaświadczenie lekarza psychiatry jest wystarczającym środkiem dowodowym udowadniającym, a nie tylko uprawdopodobniającym, iż nie mógł działać i nie mógł przezwyciężyć przeszkody.
Skarżący wskazał także, że ustalenia Kolegium, iż skarżący podjął działania, które zabezpieczyły jego własne potrzeby związane z leczeniem i uzyskaniem stosownych zaświadczeń lekarskich są dowolne. Ponadto zakwestionował stwierdzenie, iż argumenty w zakresie niemożności działania A. R. w zakresie zaskarżenia decyzji pozostają w sprzeczności z podejmowanymi przez niego działaniami w zakresie zabezpieczenia potrzeb żony. Skarżący znajdował się w stanie z elementami zaburzeń świadomości i wykonywał "zautomatyzowane" czynności życia codziennego przy sobie i żonie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r. poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.), wykazała, że skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (przedmiotem skargi jest postanowienie).
Przedmiotem kontroli legalności dokonywanej przez Sąd jest postanowienie Kolegium z dnia 16 stycznia 2023 r., którym organ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu jest uwarunkowane uprzednim ustaleniem, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jeśli bowiem termin nie upłynął, nie można mówić o jego uchybieniu i bezprzedmiotowe byłoby rozpatrywanie wniosku o przywrócenie. W przedmiotowej sprawie okoliczność ta nie budziła wątpliwości. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 24 sierpnia 2022 r. Czternastodniowy termin na wniesienie odwołania upłynął zatem z końcem dnia 7 września 2022 r. (środa). Skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została nadana na poczcie w dniu 6 października 2022 r.
Skarżący zachował termin określony w art. 58 § 2 k.p.a., zgodnie z którym prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Skarżący wskazuje jako przyczynę uchybienia terminu wystąpienie stanu depresyjno-lękowego z elementami zaburzeń świadomości, który trwał u niego do dnia 29 września 2022 r. Siedmiodniowy termin na złożenie wniosku w trybie art. 58 k.p.a. upływał z końcem dnia 6 października 2022 r., w którym nadano wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. To znaczy, że konieczne jest wskazanie przeszkody, która wystąpiła niezależni od woli strony i uniemożliwiła dokonanie czynności procesowej w terminie. W judykaturze wskazuje się, że jest to czynnik, który wystąpił nagle i którego strona nie była w stanie przezwyciężyć nawet przy dochowaniu najwyższej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. m. in. wyrok NSA z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2162/21).
Wbrew stanowisku strony skarżącej, organ nie jest upoważniony do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Na stronie postępowania, która uchybiła terminowi spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy. Należy podkreślić, że ustawodawca przewidział jedynie obowiązek uprawdopodobnienia tj. uwiarygodnienia, nie zaś udowodnienia tych okoliczności. Uprawdopodobnienie ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie faktów przedstawionych przez zainteresowanego, zasad logiki i doświadczenia życiowego.
W aktach sprawy znajdują się dwa zaświadczenia lekarskie, wystawione przez lekarza B. C.-P. (wskazano numer prawa wykonywania zawodu) ze specjalizacją z zakresu chorób nerwowych i psychicznych. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 15 września 2022 r. (k. 14 akt admin.) u skarżącego stwierdzono stan depresyjno-lękowy z elementami zaburzenia świadomości – jako wyraz przewlekłej reakcji na stres. W treści zaświadczenia wskazano, że stan nie uległ poprawie od 5 września 2022 r. (pierwsza wizyta). Lekarz wskazał także, że skarżący jest niezdolny do dokonywania czynności o charakterze prawnym. Natomiast zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 29 września 2022 r. (k. 13 akt admin.) stan skarżącego, u którego jako rozpoznanie wskazano "przewlekłą reakcję na stres – ze stanami lękowo-depresyjnymi", uległ poprawie. Z treści wynika, że skarżący jest zdolny do dokonywania czynności administracyjnoprawnych i opieki nad żoną.
Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wystąpienie stanu depresyjno-lękowego z elementami zaburzeń świadomości jest zdarzeniem nagłym i niezawinionym, które potencjalnie może uniemożliwić skarżącemu dokonanie czynności procesowej w terminie. Stan ten pojawił się w związku z przewlekłą reakcją na stres, co w świetle dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, zwłaszcza dokumentacji medycznej żony skarżącego, jest prawdopodobne.
Doświadczenie życiowe potwierdza, że zaburzenia psychiczne niewątpliwie, z samej swojej istoty, mogą uniemożliwić załatwianie spraw życia codziennego czy prowadzenie spraw administracyjnych i sądowych. Stan depresyjno-lękowy, szczególnie z elementami zaburzenia świadomości, należy uznać za czynnik mogący uniemożliwić załatwienie spraw sądowych, który – jak zasadniczo każda choroba – ma charakter niezawiniony.
Taki stan niemożności działania może obejmować fizyczne objawy, ale nie jest to istota problemu. Nie można chorób psychicznych zrównywać z chorobami fizycznymi, których wystąpienie nie eliminuje ze swej istoty możliwości podejmowania racjonalnych decyzji i działania w postępowaniu sądowym czy administracyjnym.
Organ odwoławczy przywołał stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym sprzeczne z doświadczeniem życiowym jest mechaniczne przyjmowanie, że każda choroba – nawet ciężka – wywołuje obiektywną niemożliwość dokonania czynności procesowej i uzasadnia przywrócenie terminu. Nie oznacza to jednak, że wystąpienie niektórych chorób, z samej ich istoty, czyni prawdopodobnym brak możliwości działania. Sądy zwracają jedynie uwagę, że zwykle choroba nie uniemożliwia podejmowania czynności prawnych oraz że samo istnienie choroby nie uniemożliwia normalnego funkcjonowania. Okoliczność, że u danej osoby zdiagnozowano chorobę nie oznacza bowiem, że w określonym czasie występowały jej objawy i to takie, które uniemożliwiają działanie. Wystąpienie choroby zasadniczo nie wyklucza także możliwości posłużenia się inną osobą, aby dokonać określonych czynności. Należy jednak dostrzec, że zaburzenia natury psychicznej mają zupełnie inny charakter, istotą problemu nie jest bowiem fizyczna niemożność działania, którą eliminuje posłużenie się inną osobą np. przy wysłaniu korespondencji.
Należy podkreślić, że skarżący nie argumentuje przywrócenia terminu ogólnym stanem zdrowia psychicznego, lecz wskazuje na wystąpienie epizodu depresyjno-lękowego z elementami zaburzeń świadomości w oznaczonym czasie, który został potwierdzony przez specjalistę. Skarżący uprawdopodobnił wystąpienie takiego stanu jego zdrowia, który uniemożliwił działanie. W szczególności należy mieć w polu widzenia treść zaświadczenia z dnia 15 września 2022 r., w którym jasno i wprost wskazano niemożność podejmowania czynności przed organami (sądem). Okoliczność ta została wprawdzie stwierdzona bez wyliczona objawów, jednak uczynienie takiej adnotacji przez lekarza specjalistę czyni te twierdzenia wiarygodnymi, szczególnie w świetle rozpoznania problemów natury psychicznej.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że skarżący uprawdopodobnił, że w dniu 5 września 2022 r., czyli czasie biegu terminu do wniesienia odwołania, wystąpił u niego stan depresyjno-lękowy z elementami zaburzenia świadomości, na skutek czego nie mógł dokonać czynności w ustawowym terminie. Jedynie ubocznie należy dostrzec, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż stan ten trwał od dnia doręczenia decyzji. Kwestia ta nie ma jednak doniosłego znaczenia, ponieważ wiarygodne jest, że okoliczność ta wystąpiła w czasie biegu terminu do wniesienia odwołania (5 września 2022 r.) i trwała do końca tego terminu, a także później – aż do dnia 29 września 2022 r.
Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia odwołania tj. uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego, brak winy został uprawdopodobniony, a czynność została dopełniona w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu wraz ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Kolegium natomiast dokonało błędnej oceny przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a zaskarżone postanowienie z tego względu narusza art. 58 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przywrócenie terminu Kolegium zobowiązane będzie uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną - stosownie do art. 153 p.p.s.a. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że Kolegium zobowiązane będzie przywrócić skarżącemu termin do wniesienia odwołania, a następnie odwołanie to merytorycznie rozpatrzyć.
W zakończeniu należy zauważyć, że twierdzenia skarżącego wskazują na pewną niespójność, bo z jednej strony wykazuje on, że był aż w tak złym stanie psychicznym, że nie mógł wnieść odwołania, czy chociażby ustanowić pełnomocnika w sprawie, z drugiej zaś strony twierdzi, że w tym czasie sprawował opiekę nad niepełnosprawną żoną. Okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia dla potrzeb rozpoznania przedmiotowego wniosku o przywrócenie termin, może mieć zaś znaczenie przy merytorycznym rozpoznawaniu sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzecz Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w wysokości stawki minimalnej (480 zł).