II SA/Lu 324/21

II SA/Lu 324/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2021-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec
Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 7631/21 - Wyrok NSA z 2023-04-19
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 57, art. 58, art. 59, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 par. 2 pkt 2, art. 151, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 53
art. 5, art. 8a, art. 102, art. 104,
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy - t.j.
Dz.U. 2016 poz 2231
par. 16, par. 18, par. 22
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary  pozbawienia wolności.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 30 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Prezesa Sądu z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu K. Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
R. S. złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej, który wpłynął do Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. w dniu [...] grudnia 2020 r.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie nr Adm. [...] – [...] Prezes Sądu Rejonowego w B. P. odmówił wydania kopii pism wysłanych i otrzymanych przez prezesów sądów rejonowych wymienionych w decyzjach nr [...] i nr [...]. Odpis orzeczenia doręczono R. S. w dniu [...] stycznia 2021 r.
Wnioskiem datowanym na dzień [...] marca 2021 r. R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie; wraz z wnioskiem złożył zażalenie na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. w sprawie
Adm. [...] - [...].
Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. Prezes Sądu (dalej także jako: Prezes SO) w punkcie pierwszym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] stycznia 2021 r. (Adm. [...] – [...]) w przedmiocie odmowy wydania kopii pism wysłanych i otrzymanych przez prezesów sądów rejonowych wymienionych w decyzjach nr [...] i nr [...]; w punkcie drugim stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] stycznia 2021 roku (Adm. [...] – [...]) w przedmiocie odmowy wydania kopii pism wysłanych i otrzymanych przez prezesów sądów rejonowych wymienionych w decyzjach nr [...] i nr [...].
W uzasadnieniu Prezes SO wskazał, że termin na złożenie zażalenia upłynął z dniem [...] stycznia 2021 r. Postanowienie organu zawierało prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia zażalenia. Prezes SO ustalił, że R. S. został przewieziony do Zakładu Karnego w C. w dniu [...] lutego 2021 r., a wniosek o przywrócenie terminu został nadany na poczcie w dniu [...] marca 2021 r. Wskazał także, że R. S. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu i nie wykazał należytej staranności w terminowym dokonywaniu czynności.
W dniu [...] kwietnia 2021 r. do Sądu Okręgowego w L. wpłynęła skarga R. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Prezesa Sądu z dnia [...] marca 2021 r. w sprawie o nr Adm - [...]. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] G. odmówił mu wysłania korespondencji, zaś pismo w sprawie wysłał po przeniesieniu do Zakładu Karnego w C.. Wysłanie nagromadzonej korespondencji zajęło mu tydzień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że nieprawidłowe jest stanowisko Prezesa Sądu w tym zakresie, że skarga na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia podlega odrzuceniu.
Zdaniem Sądu art. 58 i art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 30, poz. 168, dalej: k.p.a.) regulują dwie odmienne kwestie. W obu przypadkach istotną rolę odgrywa uchybienie terminu do dokonania czynności, ale przesłanki wydania orzeczeń na ich podstawie są inne. Postanowienie w trybie art. 58 k.p.a. wydaje się wówczas, gdy strona składa wniosek o przywrócenie terminu wraz z dokonaniem czynności. Natomiast drugi przepis reguluje sytuację, gdy strona takiego wniosku nie złożyła. Wydawanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu w sytuacji, gdy strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, należy ocenić jako zbędne.
W sytuacji, gdy organ rozstrzygnął zarówno w przedmiocie przywrócenia terminu (na podstawie art. 59 § 2 k.p.a.) i w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu (art. 134 k.p.a.), należy uznać, że oba postanowienia są zaskarżalne, co zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie.
Jak stanowi art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) skarga do sądu administracyjnego przysługuje na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę, co do istoty.
Oba rozstrzygnięcia wydane przez Prezesa SO uniemożliwiają uruchomienie postępowania sądowego tj. zarówno postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu na wniesienie odwołania, jak i postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu na wniesienie odwołania (por. wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2020 r., sygn. II FSK 927/20).
Prezes SO w uzasadnieniu orzeczenia powoływał się na to, że pismo skarżącego zostało nadane na poczcie w dniu 2 marca 2021 r. listem zwykłym. Natomiast do Zakładu Karnego w C. został przetransportowany w dniu 22 lutego 2021 r. Skarżący jest osobą pozbawioną wolności. Jak wynika z adnotacji znajdującej się na odwrocie koperty (k. 109v akt organu admin.), pismo zostało złożone w administracji zakładu karnego w dniu 1 marca 2021 r. W związku z powyższym zastosowanie w niniejszej sprawie znajduje art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a.
W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący nie dotrzymał terminu na złożenie zażalenia na postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w B. P.. Termin na dokonanie tej czynności minął z upływem dnia 19 stycznia 2021 r., natomiast zażalenie – dołączone do wniosku o przywrócenie terminu – zostało złożone przez skarżącego, jako osobę pozbawioną wolności, w administracji zakładu karnego w dniu 1 marca 2021 r. tj. po upływie siedmiodniowego terminu.
Należy podkreślić, że zasadą jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Przywrócenie terminu jest możliwe tylko wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Kryterium winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności proceduralnych. W związku z powyższym należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy
Sąd ma z urzędu wiedzę o analogicznych postępowaniach, inicjowanych przez skarżącego, w przedmiocie przywrócenia terminu na dokonanie czynności (m. in. postanowienie WSA w Łodzi z dnia 28 maja 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 188/21, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Sz 34/21), toczących się również przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie (w tym w sprawie II SA/Lu 290/21). W sprawach tych oskarżony powołuje się na zakaz wysyłania korespondencji w Areszcie Śledczym w [...] G..
Uchylenie zaskarżonego postanowienia tylko w tym celu, aby Prezes uzyskał od administracji aresztu śledczego informacje, które są w istocie znane Sądowi z urzędu, byłoby nieracjonalne i prowadziło jedynie do wydania tożsamego rozstrzygnięcia. Ochrona prawna gwarantowana przez skargę do sądu administracyjnego powinna być narzędziem efektywnym. Jej celem nie jest wskazanie organom błędów i uchybień, zwłaszcza, gdy nie wpływają na prawidłowość rozstrzygnięcia.
W związku z powyższym należy wskazać, że w powołanych powyżej sprawach, sądy dokonywały oceny podobnych twierdzeń skarżącego i przytaczały stanowisko dyrektora aresztu, że nigdy nie został wydany wobec skarżącego zakaz wysyłania korespondencji. Dyrektor Aresztu Śledczego w T. G. (dalej również jako: dyrektor) wyjaśniał, że skarżący przesyłał znaczną ilość korespondencji. W związku z tym następowała weryfikacja jego poczty – w jakim zakresie przesyłki zostaną nadane bez ponoszenia kosztów przez skarżącego.
O tym, że skarżący wysyła znaczną ilość korespondencji świadczy również treść skargi. Wskazał, że tydzień zajęło mu wysłanie nagromadzonej korespondencji po przetransportowaniu do Zakładu Karnego w C..
Dyrektor wskazywał również, że skarżący nie podejmował się zatrudnienia, mimo że miał taką możliwość.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r., poz. 53, dalej: k.k.w.) i treść Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2016 r., poz. 2231, dalej: Rozporządzenie).
Pozbawienie wolności nieuchronnie wiąże się z wieloma ograniczeniami w zakresie komunikacji osadzonych ze światem zewnętrznym (tak też Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 19 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. 17429/10). Jest to naturalna konsekwencja osadzenia w jednostce penitencjarnej.
Oczywistym jest również, że korzystanie z praw podmiotowych może mieć charakter ograniczony. Szczególnie należy podkreślić, że ustawodawca w k.k.w. wprost wskazał, że skazany może korzystać ze swoich praw tylko w sposób nienaruszający praw innych osób oraz niezakłócający ustalonego w zakładzie karnym porządku (art. 104 k.k.w.). Nie jest zatem tak, że ustawodawca prawom skazanego nadał priorytet, nie uwzględniając nadmiernych uciążliwości, jakie mogą wywołać czy ewentualnych nadużyć, do jakich mogą prowadzić.
Zgodnie z brzmieniem art. 104 k.k.w. skazany może realizować swoje prawa tylko z zachowaniem zasady proporcjonalności. W doktrynie wskazuje się, że powyższy przepis wprost odwołuje się do art. 5 § 1 k.k.w. a w związku z tym do art. 102 k.k.w. Ostatni z wymienionych przepisów wprowadza prawo skazanego do prowadzenia korespondencji z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, organami samorządu terytorialnego, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka (pkt 11).
Nie podlega zatem ochronie prawo skazanego realizowane w taki sposób, że doprowadza do powstania nadmiernych obciążeń (również ekonomicznych) dla jednostki, w której przebywa bądź wywołuje utrudnienia w realizacji podstawowych praw innych osadzonych.
Skarżący, jako osoba funkcjonująca w jednostce penitencjarnej, ma świadomość tego, że podejmowane przez niego działania podlegają określonym ograniczeniom. Nie może w związku z powyższym np. składać pism procesowych osobiście w siedzibie organu, sądu. Tej okoliczności nie powinien tracić z pola widzenia zarządzając swoją korespondencją (papierem, kopertami, znaczkami pocztowymi, przysługującymi limitami w tym zakresie itd.).
Ograniczenie w wysyłaniu korespondencji w ramach jednostki penitencjarnej na jej koszt nie ma charakteru nieprzewidywalnego i niemożliwego do pokonania. Skarżący powinien podjąć wzmożone starania celem ich przezwyciężenia tj. uzyskania środków na opłacenie przesyłek (przy czym k.k.w. przewiduje kilka na to sposobów, tak bowiem skazani mogą otrzymywać paczki, przekazy pieniężne, w określonych przypadkach mogą podejmować zatrudnienie).
Bezpłatna przesyłka korespondencji jest przywilejem i wyjątkiem, nie zaś zasadą. Nader mylne jest przekonanie o tym, że skazanym przysługuje prawo do nielimitowanej wysyłki korespondencji na koszt jednostki penitencjarnej, w której przebywają.
Zarówno z treści k.k.w. jak i Rozporządzenia wynika zasada odpłatnej wysyłki korespondencji, w tym także wniosków, skarg i próśb adresowanych przez skazanych do organów, o których mowa w art. 8a § 3 k.k.w. (§ 16 ust. 2 i § 22 Rozporządzenia).
Koszt przesyłek do organów, o których mowa w art. 8a § 3 k.k.w. ponosi zakład karny w przypadku, gdy skazany nie posiada środków pieniężnych (§ 22 Rozporządzenia). Skazany otrzymuje również od administracji zakładu karnego papier, koperty i znaczki pocztowe na dwie przesyłki listowe ekonomiczne na dwie przesyłki w miesiącu (§ 18 Rozporządzenia). Skarżący nie wykazał, aby odmówiono mu wysłania korespondencji, mimo spełnienia tychże przesłanek i w ramach przewidzianych przepisami limitów.
Nadto należało mieć w polu widzenia cel wprowadzenia § 22 Rozporządzenia, który należy odczytywać łącznie z treścią art. 8a § 3 k.k.w., do którego odsyła. Przepis art. 8a k.k.w. dotyczy cenzury i nadzoru nad przesyłkami wysyłanymi przez skazanego. Zgodnie z art. 8a § 2 zdanie 1 k.k.w. korespondencja osoby pozbawionej wolności prowadzona z obrońcą lub profesjonalnym pełnomocnikiem nie podlega cenzurze, nadzorowi, zatrzymywaniu. Przepis ten odpowiednio stosuje się do korespondencji skazanego pozbawionego wolności prowadzonej m. in. z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi. Celem takiej regulacji jest umożliwienie skazanemu realizowania prawa do obrony w sprawach sądowych. Nie można natomiast uznać, że każdy rodzaj korespondencji wysyłanej do organów sprawiedliwości stanowi realizację prawa do obrony, zatem nie jest zasadne przyjęcie, że każda korespondencja, jaką wystosuje skazany do organu wyjęta jest spod limitów na mocy § 22 Rozporządzenia. W kwestii zaś rozporządzania limitem dwóch przesyłek przewidzianych w § 18 Rozporządzenia skarżący powinien wykazywać się daleko idącą rozwagą i ostrożnością, ważąc jaka jego korespondencja ma pierwszeństwo i której nadaje priorytet.
Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że przebywanie w zakładzie karnym nie jest sytuacją nadzwyczajną i samo w sobie nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił, że został pozbawiony prawa do korespondowania z urzędami czy sądami. Lakoniczne twierdzenia skarżącego nie mogą stanowić podstawy do tak daleko idących wniosków. Ewentualne limitowanie prawa skarżącego do prowadzenia bezpłatnej korespondencji jest prawdopodobne, ale znajduje oparcie w przepisach prawa. Sąd nie jest uprawniony do oceniania prawidłowości postępowania Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] G.. Nie jest to przede wszystkim przedmiot sprawy i nie determinuje treści rozstrzygnięcia. Sąd miał jednak w polu widzenia, że okoliczności sprawy wskazują, że skarżący dopuścił się nadużycia prawa do wysyłania korespondencji na koszt jednostki penitencjarnej, w której przebywał. Sąd zważył nadto, że podstawy do przywrócenia terminu skarżącemu nie może stanowić wyczerpanie przysługującego mu limitu przy wysyłaniu bezpłatnej korespondencji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu radcy prawnego za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).