II SA/LU 32/23

II SA/Lu 32/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1255
art. 10 ust. 1, ust. 4 pkt 3 i ust. 6
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 października 2022 r. nr DSE1-K0997-4411-2217-30/22 w przedmiocie jednorazowej pomocy pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 31 października 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej także jako: Szef Urzędu), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. L. (dalej także jako: skarżący), uchylił własną decyzję z 29 września 2022 r. i orzekł o przyznaniu skarżącemu pomocy pieniężnej jednorazowej w wysokości 6022,98 zł zaliczając na poczet przyznanej pomocy kwotę 6000,00 zł wypłaconej na podstawie uchylonej decyzji.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 25 sierpnia 2022 r. M. L. wystąpił o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, dalej jako ustawa). We wniosku jako cel pomocy wskazano dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa oraz kwotę oczekiwanej pomocy jako 14 866,27 zł.
Decyzją z 29 września 2022 r. Szef Urzędu przyznał pomoc pieniężną w wysokości 6000 zł. W uzasadnieniu organ szczegółowo przedstawiono stan faktyczny i prawny sprawy. Na podstawie dołączonej do wniosku dokumentacji organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a dochód na osobę w rodzinie wynosi 1812,16 zł. Organ wyjaśnił, że dochód strony nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 10 ust. 4 pkt 3 ustawy. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że maksymalna wysokość jednorazowej pomocy pieniężnej na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności przyznawana jest do wysokości 450% najniższej emerytury. Pomoc tego rodzaju może być przyznana nie częściej niż dwa razy do roku. Szef Urzędu przeanalizował sprawę również pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku, stosownie do art. 10 ust. 10 ustawy uznając, że strona nie znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy na tej podstawie.
Wskazaną na wstępie decyzją z 31 października 2022 r. Szef Urzędu, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił swoją poprzednią decyzję z 29 września 2022 r. i przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie w maksymalnej wysokości określonej w art. 10 ust. 6 ustawy, tj. w kwocie 6022,98 zł.
Dokonując analizy sprawy organ wskazał, że M. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z uwagi na liczne schorzenia, w tym m.in.: schorzenia endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego. Wnioskodawca udokumentował wydatki związane z dostosowaniem pomieszczeń mieszkalnych do potrzeb osoby niepełnosprawnej na łączną kwotę 14.866,27 zł przedstawiając kopie faktur VAT z okresu dwóch miesięcy 2021 roku oraz z okresu 3 miesięcy 2022 roku.
Powołując się na art. 10 ust. 1-2, 6, 9 ustawy Szef Urzędu wskazał, że pomoc pieniężna jednorazowa na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności jest przyznawana do wysokości 450% najniższej emerytury, tj. do kwoty 6 022.98 zł.
Zdaniem organu osoby uprawnione mogą wystąpić dwukrotnie w danym roku kalendarzowym z wnioskiem o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej. Każdorazowe złożenie wniosku wiąże się z przedłożeniem przez osoby o nią się ubiegające stosownych dokumentów, poświadczających aktualną sytuację materialną i zdrowotną oraz ponoszone wydatki. Istotnym jest, że cytowany zapis ustawy nie obliguje Szefa Urzędu do udzielenia pomocy w konkretnej kwocie, a umożliwia jej przyznanie w oparciu o uznanie administracyjne, co nie oznacza maksymalnej wysokości. Zatem, kwota udzielanej pomocy uzależniona jest od sytuacji życiowej osoby uprawnionej, udokumentowanych wydatków oraz wysokości budżetu jakim dysponuje Szef Urzędu przeznaczonym na pomoc socjalną i sprawiedliwego podziału tych środków pomiędzy osobami najbardziej jej potrzebującymi.
Reasumując, Szef Urzędu podkreślił, że dysponuje ograniczonym budżetem na pomoc socjalną dlatego, aby zaspokoić potrzeby jak największej liczby osób o nią się ubiegających, udziela wsparcia finansowego w ramach posiadanych środków, dofinansowując do wskazanych przez stronę potrzeb.
Organ wyjaśnił, że wziął pod uwagę wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy i na ich podstawie wydał decyzję w oparciu o przepisy ustawy. Kwota przyznanej pomocy, jak wykazano powyżej, wynikała z wielkości budżetu jakim dysponuje Szef Urzędu oraz ze sprawiedliwego podziału środków w taki sposób, aby w miarę możliwości wesprzeć finansowo jak największą liczbę osób o nią się ubiegających. Organ wskazał, że rozpatrując wnioski analizuje przedłożone dokumenty, które obrazują aktualną sytuację życiową strony i stanowią niejednokrotnie podstawę do przyznania pomocy w danej kwocie, wynikającej z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej dofinansowując do poniesionych wydatków, ale też nie mogą narzucać organowi konieczności przyznania oczekiwanej wysokości pomocy.
Szef Urzędu poinformował, że wniosek strony z dnia 29 sierpnia 2022 roku jest pierwszym wnioskiem M. L. o pomoc jednorazową w 2022 roku, dlatego wnioskodawca jest uprawniony do wystąpienia z kolejnym wnioskiem o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej w bieżącym roku kalendarzowym. Ponadto, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy wnioskodawcy przysługuje możliwość ubiegania się również o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej. Ww. pomoc okresowa jest przyznawana na podstawie art. 10 ust. 1, ust. 3, ust. 5, ust. 7 i ust. 8 ustawy w drodze decyzji administracyjnej, przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie (aktualnie kwota ta wynosi 1338,44 zł). Pomoc taka jest przyznawana na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 12 miesięcy. Zatem, w przypadku chęci ubiegania się o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej, należy wystąpić z odpowiednim wnioskiem do Szefa Urzędu.
Organ podkreślił, że dokonał również analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego także pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 10 ustawy. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej, ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Szefa Urzędu z 31 października 2022 r. zarzucono naruszenie art. 10 ust 9 ustawy polegające na nieprzyznaniu ponownej pomocy jednorazowej skarżącemu na pokrycie kosztów dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności, podczas gdy przyznana pomoc nie zrekompensowała całości inwestycji, a ponadto z literalnego brzmienia przepisu wynika, że pomoc może być przyznana 2 razy w roku kalendarzowym. W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie przewidują odmowy przyznania jednorazowej pomocy pieniężnej osobom uprawnionym, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności tylko dlatego, że pomoc jednorazowa została już jednokrotnie przyznana. Organ nie udowodnił, iż środki budżetowe nie pozwalają na udzielenie powtórnej jednorazowej pomocy pieniężnej skarżącemu w roku kalendarzowym 2022 r. zgodnie z art. 10 ust. 9 ustawy. Zdaniem skarżącego przepis ten nie przewiduje, aby pomiędzy dwiema jednorazowymi pomocami pieniężnymi miała być jakakolwiek przerwa jak w przypadku pomocy pieniężnej okresowej, która jest przyznawana na okres do 6 miesięcy i nie częściej niż raz na 12 miesięcy (art. 10 ust. 8 ustawy). Skarżący podkreślił, że przepisy ustawy umożliwiają przyznanie pomocy jednorazowej dwukrotnie jedną decyzją w jednym roku kalendarzowy, co sprowadza się do przyznania kwoty 12 045,96 zł. Pełnomocnik strony podniósł, że remont starego domu i dostosowanie go do potrzeb osoby niepełnosprawnej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek określony w art. 10 ust. 10 ustawy. W zakończeniu wskazano także, że skarżący nie korzysta corocznie z jednorazowej pomocy, a dotychczas uzyskał wsparcie jedynie na zakup aparatów słuchowych.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii wykładni art. 10 ust. 6 ustawy w zakresie w jakim określa on maksymalną wysokość pomocy pieniężnej jednorazowej jaką osobom uprawnionym może przyznać Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ramach świadczenia określonego w art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy. Drugim spornym zagadnieniem jest interpretacja stanu faktycznego i uznanie, czy skarżący znajduje się w sytuacji, która uzasadnia odstąpienie od ogólnych zasad przyznawania pomocy i zastosowanie wyjątku określonego w art. 10 ust. 10 ustawy.
Bezspornym jest fakt, że skarżący złożył w dniu 29 sierpnia 2022 r. wniosek o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej na dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa (k. 26-27 akt adm.) Do wniosku dołączono decyzje określające wysokość emerytury rolniczej M. L. w kwocie 2662,32 zł (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym - 256,44 zł) oraz jego żony D. L. w kwocie 1472,88 zł (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym - 256,44 zł), a także orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności M. L. z dnia 22 lipca 2022 r. (k. 22-23 akt adm.) wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na stałe (k. 21 akt adm.). Ponadto do wniosku dołączono faktury VAT potwierdzające wydatki na remont domu skarżącego – dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do potrzeb osoby niepełnosprawnej – w łącznej kwocie 14 866, 27 zł (k. 3-20 akt adm.).
W wyniku wydanych decyzji, wskazanych powyżej, Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 sierpnia 2022 r. oraz 31 października 2022 r. M. L. uzyskał pomoc pieniężną jednorazową w ostatecznej wysokości 6022,98 zł.
Podstawą prawną wydania przedmiotowych orzeczeń był przede wszystkim art. 10 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4 pkt 3, ust. 6 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Dla porządku należy wskazać, że zgodnie z: art. 10 ust. 1 ustawy osobom uprawnionym, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych, może być przyznana pomoc pieniężna - jednorazowa lub okresowa; art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy pomoc pieniężna jednorazowa może być przyznana w szczególności na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności; art. 10 ust. 4 pkt 3 ustawy pomoc pieniężna jednorazowa może być przyznana, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty odpowiadającej 350% najniższej emerytury, w przypadku gdy wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji; art. 10 ust. 6 ustawy pomoc pieniężna jednorazowa jest przyznawana do wysokości 150% najniższej emerytury, przy czym pomoc przeznaczona na pokrycie kosztów zakupu wyrobów medycznych jest przyznawana do wysokości 350% najniższej emerytury, a na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności jest przyznawana do wysokości 450% najniższej emerytury.
Z ustaleń Szefa Urzędu wynika, że wnioskodawca spełnia wszystkie warunki do przyznania pomocy pieniężnej jednorazowej, gdyż jest osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy, spełnia kryterium dochodowe w niej określone, a z uwagi na znaczny stopnień niepełnosprawności i zakres schorzeń jego miejsce zamieszkania wymaga dostosowania do indywidualnych potrzeb.
Odnosząc się do wykładni art. 10 ust. 6 ustawy Sąd w pełni podziela stanowisko Szefa Urzędu, że pomoc pieniężna jednorazowa nie może być (wbrew twierdzeniom skarżącego) przyznana w dwukrotnej wysokości określonej w tym przepisie. Wykładnia językowa powołanego powyżej przepisu wskazuje jednoznacznie, że wysokość jednorazowej pomocy pieniężnej jednorazowej na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności jest przyznawana do wysokości 450% najniższej emerytury. Dodatkowo należy podkreślić, że ustawodawca w art. 10 ust. 9 ustawy sprecyzował, że pomoc pieniężna jednorazowa jest przyznawana nie częściej niż 2 razy w roku kalendarzowym. Ustawa w sposób jednoznaczny limituje wysokość przedmiotowej pomocy do wysokości 450% najniższej emerytury, a więc w realiach sprawy do kwoty 6022,98 zł. Istotne jest przy tym, że o ile organ administracji decyduje w ramach uznania admiracyjnego o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia – biorąc pod uwagę w szczególności kryterium dochodowe – to owo uznanie jest ograniczone w zakresie orzekania o wysokości świadczenia do kwoty 150%, 350% lub 450% najniższej emerytury. Ustawa nie daje organom możliwości, w ramach regulacji określonej w art. 10 ust. 6 i 9 ustawy, przyznania pomocy pieniężnej jednorazowej w wysokości wyższej niż określona w tych przepisach. Wprawdzie Szef Urzędu może przyznać wnioskodawcy w ciągu roku pomoc pieniężną jednorazową dwukrotnie w maksymalnie ustalonych granicach, to w ramach jednego wniosku i jednego postępowania administracyjnego możliwe jest przyznanie pomocy na dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju niepełnosprawności do wysokości 450% najniższej emerytury. Zdaniem Sądu oczywistą funkcją przepisów dotyczących przyznawania osobom represjonowanym pomocy pieniężnej jest jednorazowe lub okresowe wsparcie w przypadku znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej lub zdrowotnej. Jednakże sam cel ustawy, opierający się na możliwości subsydiowania osób uprawnionych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej z budżetu państwa, realizowany jest w ramach określonych limitów wydatkowych. Sam więc fakt możliwości przyznania pomocy pieniężnej na dostosowanie mieszkania wnioskodawcy do potrzeb wynikających z jego niepełnosprawności oraz okoliczność, że na prace dostosowawcze wydatkował on kwotę 14 866,27 zł nie daje podstaw do przyznania pomoc pieniężnej jednorazowej w wyższej kwocie niż wynika to z art. 10 ust. 6 ustawy. Jak słusznie wskazał Szef Urzędu strona miała możliwość, o czym była informowana, złożenia w 2022 r. drugiego wniosku o pomoc pieniężną jednorazową, a także o pomoc okresową, z czego nie skorzystała.
Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy WSA w Lublinie uznaje, że M. L. nie znajduje się w sytuacji szczególnej, która umożliwia odstąpienie od reguły ograniczającej przyznanie pomocy pieniężnej jednorazowej do wysokości 450% najniższej emerytury, czyli do kwoty 6022,98 zł, na podstawie art. 10 ust 10 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 4-7 i ust. 9. Wskazany powyżej przepis umożliwia dostosowanie zasad i trybu pomocy do wyjątkowej sytuacji osoby uprawnionej występującej o pomoc określoną w art. 10 ustawy. W skardze do Sądu wskazano, że sam fakt remontu dostosowującego stare mieszkanie wnioskodawcy do potrzeb wynikających z jego niepełnosprawności świadczy o szczególnie uzasadnionym przypadku. Z tego rodzaju twierdzeniem nie można się jednak zgodzić. Należy podkreślić, że z art. 10 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, iż mogą występować o pomoc pieniężną osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz w związku z zaistnieniem zdarzenia losowego. Przesłanką przyznania pomocy jest zasadniczo niski dochód lub jego brak, a także trudna sytuacja zdrowotna. W rozpatrywanej sprawie ustalono, że z uwagi na niski dochód skarżącego – mieszczący się w kryterium dochodowym – oraz fakt niepełnosprawności zasadne jest przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ nie podważał również wysokości wydatków poniesionych na dostosowanie mieszkania do rodzaju niepełnosprawności skarżącego. Okoliczność, że mieszkanie skarżącego jest stare, a więc w domyśle wymaga dodatkowych nakładów na dostosowanie do potrzeb osoby niepełnosprawnej, nie świadczy o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy podkreślić, że M. L. i jego żona uzyskują stałe dochody w postaci emerytury rolniczej, a sytuacja zdrowotna skarżącego w szczególności jego niepełnosprawność jest zwykłą przesłanką umożliwiającą przyznanie pomocy. Zdaniem Sądu organ administracji w swych rozważaniach prawidłowo uznał, że skarżący nie znajduje się w sytuacji, która daje podstawy do zastosowania art. 10 ust. 10 ustawy. Przepis ten może znaleźć zastosowanie jedynie w przypadkach nadzwyczajnych, a więc skrajnych, których osoby wnioskujące o pomoc nie są w stanie w żaden sposób przezwyciężyć oraz im zaradzić. Powinny być to przypadki niecodzienne, okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Nie można natomiast potrzeby w postaci dostosowania starego mieszkania do rodzaju niepełnosprawności skarżącego uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania.
Reasumując należy jednoznacznie podkreślić, że organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego, a tym samym wydał zgodną z prawem decyzję administracyjną w przedmiotowej sprawie.
Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.