II SA/Lu 292/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla niezawodowej rodziny zastępczej, uznając, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznaje świadczenie tylko rodzinom zastępczym spokrewnionym.
Skarżąca, będąca ciotką i niezawodową rodziną zastępczą dla niepełnoletniego bratanka, domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej. Organy administracji odmówiły, wskazując, że ustawa przyznaje świadczenie tylko rodzinom zastępczym spokrewnionym. WSA w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i odrzucając argumentację skarżącej o prokonstytucyjnej wykładni przepisów.
Sprawa dotyczyła skargi N. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, ustanowiona niezawodową rodziną zastępczą dla swojego bratanka P. A. (który został zaliczony do osób niepełnosprawnych), zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania nad nim opieki. Organy administracji uznały, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rodzinie zastępczej spokrewnionej, a skarżąca, będąc ciotką, tworzy rodzinę zastępczą niezawodową. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. oraz konstytucyjnych zasad równości i ochrony rodziny, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i innych sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, stwierdzając, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie przyznaje świadczenie tylko rodzinom zastępczym spokrewnionym i nie ma podstaw do jego szerszej wykładni. Sąd podkreślił, że kluczowym elementem jest istnienie obowiązku alimentacyjnego, a różnicowanie sytuacji prawnej rodzin zastępczych jest zgodne z intencją ustawodawcy i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie rodzinie zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wymienia krąg podmiotów uprawnionych, wśród których znajdują się rodziny zastępcze spokrewnione, ale nie rodziny zastępcze niezawodowe. Sąd odrzucił argumentację o potrzebie prokonstytucyjnej wykładni, wskazując, że różnicowanie to jest zgodne z intencją ustawodawcy i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, który podkreślał znaczenie obowiązku alimentacyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej spokrewnionej lub innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pod warunkiem rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami.
Dz.U. 2017 poz 1952 art. 17 § ust. 1 pkt 3
Pomocnicze
ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 39 § 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Określa rodzaje rodzin zastępczych: spokrewnioną, niezawodową i zawodową.
ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 41 § 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Definiuje rodzinę zastępczą spokrewnioną jako małżonków lub osobę niepozostającą w związku małżeńskim, będących wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi, jeśli nie zasługuje na uwzględnienie.
Dz.U. 2022 poz 329 art. 151
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez nielogiczną ocenę materiału dowodowego i niedokonanie ustaleń dotyczących bliższych krewnych zobowiązanych do alimentacji. Zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji naruszającej konstytucyjne prawo równości. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji. Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. poprzez błędne stwierdzenie, że świadczenie nie przysługuje członkowi rodziny zastępczej niespokrewnionej. Zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie. Zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę wsparcia osobom bliskim. Zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania.
Godne uwagi sformułowania
nie ma uzasadnienia do szerszej wykładni tego przepisu nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, ani też rezygnacja z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest rzeczą Sądu, ale ustawodawcy uzupełnienie kręgu osób uprawnionych
Skład orzekający
Joanna Cylc-Malec
przewodniczący sprawozdawca
Ewa Ibrom
sędzia
Marcin Małek
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych dla rodzin zastępczych, zwłaszcza w kontekście rozróżnienia na rodziny spokrewnione i niespokrewnione oraz zasady równości wobec prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na utrwalonym orzecznictwie NSA i TK, odrzucając argumenty o prokonstytucyjnej wykładni w tym zakresie. Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej rodzin zastępczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i jego dostępności dla różnych form rodzin zastępczych, co jest istotne dla wielu osób. Argumentacja skarżącej opiera się na konstytucyjnych zasadach, co dodaje jej wagi.
“Czy ciotka opiekująca się niepełnosprawnym bratankiem zasługuje na świadczenie pielęgnacyjne? Sąd administracyjny odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 292/22 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2022-07-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Ewa Ibrom Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/ Marcin Małek Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 272/23 - Wyrok NSA z 2024-02-13 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 1952 art. 17 ust. 1 pkt 3 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. 2022 poz 329 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi N. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 lutego 2022r., znak: SKO.41/4031/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 9 lutego 2022r., znak: SKO.41/4031/OS/2021 po rozpatrzeniu odwołania N. M. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Lubartów przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubartowie z dnia 29 września 2021r., Nr DSS.424.96.2021 o odmowie przyznania N. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratankiem P. A.. Organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek N. M. z 31 sierpnia 2021r., która postanowieniem Sądu Rejonowego w Lubartowie z dnia 27 grudnia 2019 r., sygn. akt III Nsm 308/19 została ustanowiona niezawodową rodziną zastępczą dla małoletnich: P. A., N. A. i O. A., a ponadto postanowieniem tego Sądu z 24 czerwca 2019r., III Nsm 122/19 została ustanowiona opiekunem prawnym tych małoletnich. P. A. wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt VII U 1202/20 został zaliczony do osób niepełnosprawnych wymagających konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do wniosku skarżąca dołączyła oświadczenie, że faktycznie sprawuje stałą opiekę nad dziećmi, w tym nad P. A.: pomaga w czynnościach dnia codziennego i wykonuje na jego rzecz wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania, w związku z czym nie jest nigdzie zatrudniona i nie podejmuje zatrudnienia; skarżąca ma także dwójkę własnych dzieci. Organ I instancji ustalił, że na podstawie decyzji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Lubartowie, N. M. pobiera świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletnich umieszczonych w niezawodowej rodzinie zastępczej. Następnie organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz.615), dalej jako "u.ś.r." podnosząc, że w świetle tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje rodzinie zastępczej niezawodowej (którą stanowi skarżąca) - świadczenie może być przyznane rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, której skarżąca nie tworzy z bratankiem P. A.. Zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodziną zastępczą spokrewnioną mogą być małżonkowie lub osoby będące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Skarżąca jest ciotką P. A., a więc nie należy do kręgu tych osób, a zatem tworzy rodzinę zastępczą niezawodową. Organ I instancji stwierdził ponadto, że N. M. nie może być potraktowana jako opiekun faktyczny P. A. w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r., gdyż zgodnie z tym przepisem opiekun faktyczny to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; skarżąca nie jest też względem P. A. inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Opiekunem prawnym jest z kolei osoba ustanowiona przez sąd na zasadach określonych w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jeżeli opiekunem prawnym nie została ustanowiona żadna z osób wymienionych w pkt 2-4 cyt. art. 17 ust. 1 u.ś.r., to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną. Osobom, które sprawują funkcje rodziny zastępczej niezawodowej nad osobą tej opieki wymagającą, ustawodawca uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał. Spokrewniona rodzina zastępcza tworzona przez osoby, inne niż wstępni i rodzeństwo, od dnia 1 stycznia 2012 r. jest rodziną zastępczą niezawodową. Po rozpatrzeniu odwołania N. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało zaskarżoną decyzję stwierdzając prawidłowość przeprowadzenia postępowania i dokonania ustaleń przez organ I instancji i podzielając w całości stanowisko tego organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie N. M. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem: 1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji 2. art. 7, 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym oraz niedokonanie ustaleń dotyczących ewentualnych bliższych krewnych zobowiązanych do alimentacji lub opieki, ich możliwości obiektywnych do sprawowania opieki nad P. A., a także poprzez pominięcie sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej skarżącej 3. art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji naruszającej konstytucyjne prawo równości, co stoi w jawnej sprzeczności z nałożonym na organ administracji obowiązkiem prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, 4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji 5. art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. poprzez błędne stwierdzenie a priori, że uprawnienie do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje członkowi rodziny zastępczej niespokrewnionej, w sytuacji gdy różnicowanie statusu rodziny zastępczej spokrewnionej i niespokrewnionej stoi w sprzeczności z Konstytucją RP 6. art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza spokrewniona, rodzina zastępcza niezawodowa oraz rodzina zastępcza zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna, którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje 7. art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę wsparcia osobom bliskim 8. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii) W uzasadnieniu zarzutów skarżąca przytoczyła w całości rozważania prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 sierpnia 2019r., III SA/Gd 378/19. Zdaniem tego Sądu (i skarżącej) przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wykładać prokonstytucyjnie. W wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie (por. wyroki TK: z 16 grudnia 1997 r., K 8/97 oraz z 13 kwietnia 1999 r., sygn. K 36/98). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zarówno rodzina naturalna, jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem. W razie rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepełnosprawnym dzieckiem sytuacja rodziców naturalnych i zastępczych jest taka sama. Trybunał stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, a dobrowolność rezygnacji z pracy zarobkowej wskazuje na to, że instytucja ta jest wyrazem realizacji zasady pomocniczości. Trybunał orzekł, że norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania zasiłku przez rodzinę zastępczą spokrewnioną, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. Relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów są: sprawowanie opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, niepodejmowanie z tego powodu pracy i osiąganie przez rodzinę niskich dochodów. Odmowa wsparcia osobom bliskim podważa w tej sytuacji racjonalność ustawodawcy i jest sprzeczna z wymogami wynikającymi z art. 71 ust. 1 Konstytucji. W wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny podważył konstytucyjność art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. w zakresie wykluczającym możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, ze względu na brak uchwytnych okoliczności konstytucyjnych uzasadniających takie wykluczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano już stanowisko, że pozycja rodziny zastępczej spokrewnionej i niespokrewnionej w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. powinna być taka sama (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 28 lipca 2010 r. IV SA/Po 476/10, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 lutego 2015r., sygn. II SA/Go 947/15). Z wyroków tych wynika, że od rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem i niespokrewnionej z dzieckiem różni się zdecydowanie tylko rodzina zawodowa niespokrewniona z dzieckiem, która otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji rodziny zastępczej. Natomiast rodzina zastępcza spokrewniona ma prawo do wsparcia finansowego z pomocy społecznej i takie samo wsparcie powinna otrzymać także rodzina zastępcza niezawodowa (niespokrewniona). Zróżnicowanie sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i pozostałych rodzin zastępczych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych stanowi przejaw niczym nieuzasadnionej dyskryminacji tych ostatnich. Skoro warunkiem, jaki muszą spełniać kandydaci na rodzinę zastępczą, jest posiadanie stałego źródła utrzymania, a więc pracy, to należy przyjąć, że pomoc udzielana na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej stanowi - zgodnie z zasadą subsydiarności - uzupełnienie w budżecie domowym rodziny zastępczej stałych dochodów wypracowanych przez rodziców zastępczych. Ustawodawca zakłada zatem, że rodzina zastępcza sprawując swą funkcję wykonuje jednocześnie pracę zarobkową. Tym samym, jeżeli dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej będzie wymagało stałej opieki ze względu na niepełnosprawność to rodzina zastępcza - niezależnie, czy zobowiązana do alimentacji względem dziecka, czy nie - winna zyskiwać uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja przez któregokolwiek z rodziców zastępczych z pracy i zajęcie się stałą opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem bez uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego powoduje bowiem utratę stałego źródła utrzymania, które jest jedną z obligatoryjnych przesłanek ustanowienia rodziny zastępczej. Ponadto z art. 81 ust. 1 u.ś.r. wynika, że rodzinie zastępczej na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje dodatek nie niższy niż kwota 200 zł miesięcznie na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania tego dziecka. W tym zatem zakresie pozycja rodzin zastępczych jest więc taka sama. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329), dalej jako "p.p.s.a.". Kontrola sądu administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do zbadania legalności, a więc zgodności z prawem, wydanego rozstrzygnięcia. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Kontrolując zaskarżone postanowienie w takim zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym przysługuje ono: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że P. A. wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt VII U 1202/20 został zaliczony do osób niepełnosprawnych wymagających konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, zaś skarżąca N. M. sprawuje nad nim stałą opiekę, co uniemożliwia jej podjęcie pracy. Kwestią sporną w sprawie jest to, czy skarżąca należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w przytoczonym przepisie. Skarżąca jest bowiem ciotką niepełnosprawnego P. A., jego opiekunem prawnym i niezawodową rodziną zastępczą. Zdaniem organu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko spokrewnionym rodzinom zastępczym, co wprost wynika z przytoczonego przepisu, natomiast zdaniem skarżącej – przepis ten należy wykładać prokonstytucyjnie przyjmując, że w świetle zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz ochrony rodziny (art. 71 Konstytucji RP) świadczenie pielęgnacyjne należy się również niezawodowym rodzinom zastępczym. Sąd w składzie niniejszym nie podziela stanowiska skarżącej i jej pełnomocnika. Jak wyjaśnił organ, obowiązujące przepisy rozróżniają trzy rodzaje rodzin zastępczych: spokrewnioną, niezawodową i zawodową (w tym zawodową pełniącą funkcję pogotowia rodzinnego i zawodową specjalistyczną) – art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022r., poz.447). Zgodnie z art. 41 cyt. ustawy - rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust.2). Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust.3). Skarżąca jako ciotka P. A. została ustanowiona niezawodową rodziną zastępczą, natomiast przytoczony przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie rodzinie zastępczej spokrewnionej, pomijając pozostałe rodzaje rodzin zastępczych. W ocenie Sądu, nie ma uzasadnienia do szerszej wykładni tego przepisu. Należy bowiem zauważyć, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie wiąże uprawnienie do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego obciążającego ubiegającego się o uzyskanie takiego świadczenia w stosunku do podopiecznego. Osoby nieobciążone ustawowo obowiązkiem alimentacyjnym, nie są uprawnione do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2020r., sygn. akt. I OSK 1954/20). W związku z tym nie można - jak podnosi skarżąca - zrównywać uprawnień rodziny zastępczej niespokrewnionej z rodziną zastępczą spokrewnioną przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości. Jak bowiem wyjaśniono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2016r. (sygn. akt I OSK 2020/14) – przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. był już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który ani w wyroku z 15 listopada 2006r. (sygn. akt P 23/05), ani w wyrokach z 18 lipca 2008r. (sygn. akt P 27/07) i z 22 lipca 2008r. (sygn. akt P 41/07), nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Przeciwnie - Trybunał podkreślił, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, ani też rezygnacja z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast – zdaniem NSA - intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Dodatkowo należy też zauważyć, że przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzinie zastępczej spokrewnionej nie było od początku przewidziane w u.ś.r. - stało się to możliwe dopiero na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07), który orzekł, że obowiązujący wówczas art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. – nie zawierający zapisu, że do świadczenia pielęgnacyjnego są uprawnione rodziny zastępcze spokrewnione, w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie przy spełnieniu pozostałych warunków z tego przepisu członkom rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec, którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest zgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie ONZ dnia 20 listopada 1989r. (Dz.U. z 1991r., Nr 120, poz. 526 oraz 2000 r., Nr 2, poz. 11). W związku z tym dokonano stosownej nowelizacji ustawą z 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012.1548) z dniem 1 stycznia 2013r. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej dotyczącego nierównego traktowania rodziny zastępczej spokrewnionej i niespokrewnionej, należy podnieść, że z poglądu wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny i będącej jego następstwem zmiany ustawodawczej wynika, że wątpliwość konstytucyjna dotycząca równości wobec prawa rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych została już oceniona i rozstrzygnięta w powołanym wyroku TK z 22 lipca 2008 r. Uzasadniając ograniczenie pomocy pieniężnej państwa w postaci świadczeń pielęgnacyjnych jedynie dla rodzin zastępczych spokrewnionych Trybunał wyjaśnił, że rodziny zastępcze otrzymują wsparcie, którego nie ma rodzina naturalna. Rodziny zastępcze otrzymują nie tylko świadczenia na pokrycie kosztów jakie ponoszą w związku z utrzymaniem dziecka, któremu zapewniono taką pieczę zastępczą, ale również mogą otrzymać dodatkowe wynagrodzenie. Ustawodawca, zapewniając pomoc na pokrycie potrzeb dziecka uznał, że rodzina zastępcza decydując się na objęcie pieczy nad dzieckiem, powinna mieć na uwadze, że może również zaistnieć konieczność partycypowania w kosztach utrzymania dziecka, w granicach nieobjętych świadczeniami. Dodać przy tym należy, że dzieci niepełnosprawne umieszczone w takich rodzinach są traktowane w sposób preferencyjny. W związku z tym, nie zachodzą podstawy do prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu. Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego, z którym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania tego świadczenia. Wykładnia inna niż pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem przez Sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać wnioskowane świadczenie, to nie jest rzeczą Sądu, ale ustawodawcy uzupełnienie kręgu osób uprawnionych (tak: wyrok NSA z 13 grudnia 2017r. (sygn. akt I OSK 1168/17 oraz z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18). Z tego też względu skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym przez skarżącą wyroku WSA w Gdańsku z 21 sierpnia 2019r., III SA/Gd 378/19, a także we wskazanych tam wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 476/10 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Go 947/15. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 maja 2016 r. (sygn. akt I OSK 2020/14), wyjaśnił że przez zabiegi interpretacyjne przepisów ustawowych nie można nadawać im znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem w sytuacji jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy, będącej w dodatku następstwem dokonanej już wcześniej przez Trybunał Konstytucyjny oceny konstytucyjności kwestionowanych regulacji. W takim przypadku nie dochodzi do wykładni prokonstytucyjnej istniejącego przepisu, lecz do wykładni contra legem, a w konsekwencji do nieuprawnionej ingerencji prawotwórczej. W świetle powyższego, w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., gdyż nie stanowi dla dziecka rodziny zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zarzuty skargi okazały nietrafne, zaś skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI