II SA/Lu 289/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi R. J.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin o zwrocie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Pierwotnie przyznany dodatek został zakwestionowany po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej świadczenie z powodu błędnego ustalenia dochodu rodziny. Następnie odmówiono przyznania świadczenia, co skutkowało decyzją o ustaleniu nienależnego pobrania i obowiązku zwrotu. Skarżąca podnosiła, że błąd leżał po stronie organu, a ona nie była świadoma nienależnego pobrania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, uznając, że stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie oraz odmowa jego przyznania, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bezwarunkowo obliguje do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd podkreślił, że w tym przypadku nie ma znaczenia świadomość strony co do wadliwości decyzji, a przepisy pozwalają na wydanie jednej decyzji ustalającej i nakazującej zwrot świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie bezwarunkowego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie i odmowy jego przyznania, niezależnie od świadomości strony. Potwierdzenie możliwości wydania jednej decyzji ustalającej i nakazującej zwrot świadczenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji wynikającej ze stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie rodzinne i odmowy jego przyznania. Interpretacja art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie rodzinne i odmowa jego przyznania obliguje do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, niezależnie od świadomości strony o wadliwości decyzji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie rodzinne oraz odmowa jego przyznania, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bezwarunkowo obliguje do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja wydana w tych okolicznościach ma charakter związany. Dla zastosowania tego przepisu decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie lub czy po wznowieniu postępowania odmówiono prawa do świadczenia. Czynnik subiektywny (świadomość strony) jest wyeliminowany.
Czy organ może w jednej decyzji orzec o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i o jego zwrocie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, od 18 września 2015 r. organy mogą w jednej decyzji administracyjnej stwierdzać zarówno istnienie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak i orzekać o ich zwrocie, zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 30 ust. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że poglądy o konieczności rozstrzygania tych kwestii odrębnymi decyzjami straciły na aktualności po wejściu w życie ustawy z dnia 24 lipca 2015 r., która wprowadziła pojęcie jednej 'decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych'.
Przepisy (10)
Główne
u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, albo świadczenie przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia.
u.ś.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30 § ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Organ właściwy może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (np. wydanie z rażącym naruszeniem prawa).
k.p.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki wznowienia postępowania.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada legalności działania organów administracji publicznej.
u.ś.r. art. 5 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Kryterium dochodowe przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych.
u.ś.r. art. 30 § ust. 3 i ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepisy znowelizowane w 2015 r., wprowadzające możliwość wydania jednej decyzji ustalającej i nakazującej zwrot świadczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie rodzinne oraz odmowa jego przyznania obliguje do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, niezależnie od świadomości strony. • Organy mogą wydać jedną decyzję ustalającą nienależne pobranie świadczenia i nakazującą jego zwrot.
Odrzucone argumenty
Błąd organu przy ustalaniu dochodu i brak świadomości skarżącej o nienależnym pobraniu świadczenia. • Konieczność wydania odrębnych decyzji w sprawie ustalenia nienależnego pobrania i zwrotu świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
decyzja wydana w okolicznościach opisanych w powołanym przepisie ma niejako charakter związany • każde świadczenie wypłacone w warunkach z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. należy traktować jako świadczenie nienależnie pobrane • przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwarunkowo nakładają obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych pobranych na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego • stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) • nie jest w ogóle istotna okoliczność, czy osoba która pobrała świadczenia rodzinne na podstawie decyzji wyeliminowanej następnie z obrotu prawnego, podczas pobierania świadczeń była świadoma bądź nieświadoma, że przedmiotowa decyzja narusza prawo • wykładnia językowa art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie nasuwa więc jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie • poglądy doktryny i orzecznictwa, z których wynika, że każda z tych kwestii powinna być rozstrzygana odrębną decyzją, były formułowane w przeszłości, na gruncie innego brzmienia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pogląd ten stracił całkowicie na aktualności z dniem 18 września 2015 r.
Skład orzekający
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Czaja
sędzia
Brygida Myszyńska-Guziur
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie bezwarunkowego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie i odmowy jego przyznania, niezależnie od świadomości strony. Potwierdzenie możliwości wydania jednej decyzji ustalającej i nakazującej zwrot świadczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wynikającej ze stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie rodzinne i odmowy jego przyznania. Interpretacja art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu świadczeń, które może mieć znaczenie dla wielu osób korzystających z pomocy społecznej. Wyjaśnia, kiedy świadczenie jest nienależnie pobrane i jakie są tego konsekwencje prawne.
“Nawet jeśli błąd popełnił urzędnik, musisz zwrócić nienależnie pobrane świadczenie? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.