II SA/Lu 284/25

II SA/Lu 284/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Jacek Czaja
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 399
art. 5 ust. 7, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 757
art. 6 ust. 5
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Dz.U. 2025 poz 418
art. 3 pkt 11
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 14 marca 2025 r. znak: SKO.41/4338/OD/2024 w przedmiocie obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy lub oczyszczalnię ścieków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Wojciechów z dnia 15 października 2025 r. znak: INR.6324.5.2024.P.Ż.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz P. Ż. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako "Kolegium") decyzją z dnia 14 marca 2025 r. znak: SKO.41/4338/OD/2024, po rozpatrzeniu odwołania P. Ż. (dalej także jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wojciechów z dnia 15 października 2024 r., znak: INR.6324.5.2024.P.Ż. w przedmiocie nakazania właścicielowi nieruchomości położonej pod adresem P., W., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków nr [...], wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych.
Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ I instancji po przeprowadzeniu dwukrotnej kontroli nieruchomości (działki nr [...]) w dniu 14 maja 2024 r. oraz w dniu 25 czerwca 2024 r, dokonanej w celu spełnienia obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399 ze zm., dalej jako "u.c.p.g."), czyli czy nieruchomość jest przyłączona do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub czy jest wyposażona w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w odrębnych przepisach, stwierdził, że nieruchomość nie posiada zbiornika bezodpływowego ani przydomowej oczyszczalni ścieków. Organ wskazał, że na terenie nieruchomości nie znajduje się zbiornik bezodpływowy służący do gromadzenia nieczystości ciekłych i brak jest sieci, która odprowadzałaby ścieki zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ścieki dopływają przez szczątkową sieć do zbiornika bezodpływowego zlokalizowanego po byłej przepompowni ścieków o poj. ok. 8 m3, która nie jest własnością mieszkańca objętego kontrolą.
Powyższe ustalenia faktyczne stały się podstawą do wydania przez Wójta Gminy Wojciechów wskazanej powyżej decyzji z dnia 15 października 2024 r. W uzasadnieniu dodatkowo podkreślono, że gmina nie ma możliwości technicznej i ekonomicznej budowy sieci kanalizacyjnej. Wójt wyjaśnił, że przed sprzedażą obiekt znajdujący się na działce [...] w P. pełnił funkcję oczyszczalni ścieków, a na mapach ewidencyjnych nazwany był budynkiem gospodarczym. W dniu 17 lipca 2019 r. wydano decyzję nr 64/19 o warunkach zabudowy nr 7351.64.19 na wniosek nowego właściciela S. sp. z o.o. dotyczącą zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego z doprowadzeniem do funkcji mieszkalnej. Oczyszczalnia oraz przepompownia zostały sprzedane przez A. O. Likwidatora Spółdzielni Mieszkaniowej P. w dniu 30 grudnia 2015 r. na rzecz A. T. i P. F. Działkę w dniu 28 października 2016 r. sprzedano na rzecz spółki H. sp. z o.o. i S. sp. z o.o. Następnie umową sprzedaży z dnia 3 lutego 2020 r. właścicielami działek [...] zostali A. i G. W.
Organ podkreślił, że Urząd Gminy podjął rozmowy z właścicielami działki [...] w P. w celu wykorzystania infrastruktury przepompowni, w tym zbiornika bezodpływowego do gromadzenia nieoczyszczonych ścieków komunalnych z osiedla "S." w celu wyeliminowania wydostawania się ścieków do pobliskiego stawu. Jednakże obecnie w obrębie działki nie ma infrastruktury umożliwiającej podłączenie znajdującego się na tej działce budynku mieszkalnego do sieci kanalizacji sanitarnej.
Organ I instancji wskazał również, że gmina nie przewiduje wybudowania oczyszczalni ani sieci kanalizacyjnej dla mieszkańców miejscowości P. Właściciel nieruchomości, w ocenie organu I instancji, nie wykonał ustawowego obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., w związku z czym konieczne stało się wydanie decyzji.
W dniu 15 listopada 2024 r. P. Ż. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja wydana została niezgodnie z prawem i nie da się jej legalnie wykonać, gdyż na jego działce istnieje instalacja kanalizacyjna.
Kolegium wskazaną powyżej decyzją z dnia 14 marca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wojciechów. Organ odwoławczy podzielił ustalenia oraz argumentację prawną zawartą w decyzji organu I instancji.
Organ odwoławczy powołał się na art. 5 ust. 1 u.c.p.g., zgodnie z którym właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku m.in. przez: 1) wyposażenie nieruchomości w worki lub pojemniki, przeznaczone do zbierania odpadów komunalnych, utrzymanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym oraz utrzymanie w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów, chyba że na mocy uchwały rady gminy, o której mowa w art. 6r ust. 3, obowiązki te w całości lub w części przejmie gmina jako część usługi w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w zamian za uiszczoną przez właściciela opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi; 2) przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych; 3a) gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych; 3b) pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. Stosownie do przepisu art. 5 ust. 6 ustawy nadzór nad realizacją w/w obowiązków sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, który w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 7).
Kolegium wyjaśniło, że w przypadku powzięcia informacji o braku podłączenia nieruchomości do szamba, przydomowej oczyszczalni ścieków lub kanalizacji sanitarnej (której w stanie faktycznym brakuje, bo nie została wybudowana) organ gminy powinien skorzystać z uprawnień kontrolnych przewidzianych w art. 9u ust. 1 u.c.p.g.- wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawuje kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów ustawy. Do kontroli, o której mowa w ust. 1, stosuje się przepisy art. 379 i art. 380 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, zgodnie z art. 9u ust. 2 u.c.p.g. ustalenia z kontroli w zakresie wykonania obowiązku o jakim mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, pozwalają na podjęcie dalszych działań przez organ gminy.
Zdaniem organu odwoławczego z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że na nieruchomości strony nie ma przydomowej oczyszczalni ścieków, co potwierdza także przeprowadzona przez organ I instancji kontrola. Zgodnie z poglądami doktryny jak i orzecznictwa, każda nieruchomość, która nie jest podłączona do sieci, ani nie posiada własnej oczyszczalni, powinna być wyposażona w zbiornik bezodpływowy do gromadzenia ścieków. Kolegium podniosło, że nie jest prawidłowym wypełnieniem tego obowiązku okoliczność korzystania przez właścicieli 18 nieruchomości z jednego zbiornika o pojemności 8 m3, którego właścicielem jest osoba trzecia. Gmina wykazała, że nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, co implikuje aktualizację obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. To właściciel nieruchomości zapewnia wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. W obrębie działki [...] brak jest infrastruktury umożliwiającej podłączenie znajdującego się na tej działce budynku mieszkalnego do sieci kanalizacyjnej, bowiem w miejscowości P. brak jest w ogóle sieci kanalizacyjnej będącej w posiadaniu gminy.
Następnie Kolegium powołało się na art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 757, dalej jako "u.z.z.w."), zgodnie z którym: sieć oznacza przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Przewody kanalizacyjne, które znajdują się na osiedlu mieszkaniowym nie są siecią, gdyż nie są w posiadaniu gminy ani przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego. Zatem, z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe podłączenie do sieci kanalizacji sanitarnej. Co więcej, gmina nie przewiduje możliwości wybudowania oczyszczalni ani sieci kanalizacyjnej dla mieszkańców miejscowości P. Właściciel nieruchomości nie wykonał ustawowego obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., co oznacza, że organ I instancji w pełni zasadnie nałożył obowiązek polegający na wyposażeniu nieruchomości, działki nr [...], położonej w P., W., w zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe lub przydomową oczyszczalnię ścieków.
Dodatkowo podkreślono, że z treści art. 5 ust. 7 u.c.p.g. wynika, że decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie, nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że właściwy organ ma obowiązek wydania decyzji o ile zachodzą przesłanki przewidziane w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy. Pozaprawne i niemające znaczenia w sprawie są takie okoliczności jak trudna sytuacja materialna osoby zobowiązanej czy też okres roku, w jakim obowiązek ten został nałożony. Uprawnienia organu do wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub wybudowanie zbiornika na nieczystości ciekłe są samoistne i wynikają wprost z ustawy - art. 5 ust. 7. Ustawa normuje sytuacje, w których organ korzysta z władztwa w zakresie administracji publicznej i stosuje środki przewidziane prawem mające na celu przymuszenie danego podmiotu do określonego działania, jeżeli podmiot nie wykonuje obowiązków wynikających z ustawy. Organ miał obowiązek wydać przedmiotową decyzję z uwagi na brak wykonania w/w obowiązków przez właściciela nieruchomości.
Zdaniem Kolegium nie budzi wątpliwości, iż stroną postępowania prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 i 7 u.c.p.g. jest właściciel nieruchomości, której dotyczy prowadzone postępowanie tj. nie przyłączonej do sieci kanalizacyjnej, nie wyposażonej w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Jednocześnie art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. definiuje pojęcie właściciela, nie ograniczając go jedynie do podmiotu, któremu do nieruchomości przysługuje prawo własności, ale również wskazując, że w rozumieniu ustawy właścicielem są także współwłaściciele, użytkownicy wieczyści oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.
Bezsprzecznie z akt sprawy wynika, że na nieruchomości zamieszkuje [...] Jest on właścicielem nieruchomości. Z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynika, że niniejsza nieruchomość jest zamieszkiwana przez 2 osoby. Zatem w związku z faktem zamieszkiwania prowadzone są na nieruchomości gospodarstwa domowe, z których funkcjonowaniem wiąże się powstawanie nieczystości ciekłych, bytowych i odpadów komunalnych różnych rodzajów. Nieczystości ciekłe nie są utylizowane na nieruchomości w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami. Zatem wobec niezrealizowania obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., organ miał umocowanie do nakazania wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, bowiem w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości nie istnieje sieć kanalizacyjna.
Kolegium wyjaśniło również, że niedopuszczalnym jest wprowadzanie ścieków bytowych wprost do ziemi, a tym samym jej zanieczyszczanie. Gmina wykazała, że nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, co implikuje aktualizację obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Organ podkreślił, że zarzuty skarżącego co do możliwości budowy zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków wykracza poza zakres niniejszego postępowania. W postępowaniu, które ma za przedmiot nakazanie wykonania obowiązku wyposażenia nieruchomości w bezodpływowy zbiornik nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków, Kolegium nie jest władne ocenić sporu dotyczącego obowiązku wykonania kanalizacji sanitarnej, czy też działań bądź zaniechań gminy w tej kwestii. Brak jest też podstaw do badania czy budowa przydomowej oczyszczalni ścieków lub zbiornika bezodpływowego uzasadniona jest ekonomicznie, czy też nie, ewentualnie, czy bardziej ekonomiczne byłoby podłączenie się do wybudowanej w przyszłości kanalizacji sanitarnej. Ocenie podlega aktualna sytuacja na gruncie, nie zaś ewentualne inwestycje na terenie gminy.
Zdaniem Kolegium w sprawie zobowiązania do wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków nie mają znaczenia kwestie utrudnień technicznych bezpośrednio na nieruchomości, takie jak konieczność wykonania wykopu, demontaż kostki i likwidacja zieleni, które są do przezwyciężenia i jedynie mogą się wiązać z wyższymi kosztami. Właściciele nieruchomości mogą się porozumieć na przykład budując w jednym miejscu zbiorniki wielokomorowe ze szczelnymi przegrodami - i z oddzielnym "wejściem" dla każdej nieruchomości. Sposób sformułowania art. 5 ust. 7 u.c.p.g. wskazuje, że decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza brak tzw. luzu decyzyjnego organów orzekających w tej kategorii spraw. To, że skarżąca po uprawomocnieniu się decyzji SKO będzie narażona na poniesienie kosztów, nie stanowi przesłanki, która mogłaby w jakikolwiek sposób wpłynąć na wykonalność obowiązku o charakterze publicznoprawnym, wynikającego z przepisu prawa.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił orzeczeniom naruszenie:
1. art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. przez bezpodstawne przyjęcie, że ww. regulacja znajdzie zastosowanie w przedmiotowej sprawie;
2. art. 5 ust. 7 u.c.p.g. przez utrzymanie w mocy decyzji nakazującej skarżącej wykonanie obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych;
3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 6, 8 oraz 9 k.p.a., w zw. z art. 140 k.p.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, kiedy jej wykonanie nie może zostać legalnie zrealizowane;
4. § 34 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm.) - przez jego pominięcie, co doprowadziło do: wydania decyzji utrzymującej w mocy nakazującej wykonać na nieruchomości położonej pod adresem P., W., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków pod Nr [...], zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych - w sytuacji, gdy nie da się tego legalnie wykonać - bo na działce znajduje się sieć kanalizacyjna;
5. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., przez dowolną ocenę wskazanych poniżej dowodów:
- wydruków dwóch map załączonych do akt sprawy przez skarżącą;
6. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. 80 i 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych niniejszej sprawy i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo tego, że:
- na działce Nr [...] pod adresem P. W. istnieje instalacja kanalizacyjna;
- na nieruchomości położonej pod adresem P., W., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków pod Nr [...], nie można legalnie wykonać zbiornika bezodpływowego do gromadzenia nieczystości ciekłych lub przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych - bo na działce znajduje się sieć kanalizacyjna;
7. art. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 k.p.a., przez postępowanie organów administracji w sposób naruszający zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
Zdaniem skarżącego z uwagi na naruszenia, o których mowa powyżej w pkt 4-7 doszło do wydania zaskarżonej decyzji (oraz decyzji organu I Instancji) w oparciu o istotny błąd w ustaleniach faktycznych (i prawnych dotyczących statusu wnioskodawców oraz charakteru działki), iż: na nieruchomości położonej pod adresem P., W., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków pod nr [...], można legalnie wykonać zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych; kiedy jest to prawnie niemożliwe.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości objętej niniejszą skargą decyzji Kolegium oraz decyzji organu I instancji, a także nakazanie organom umorzenia postępowania w przedmiocie nakazania skarżącej wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty świadczące, zdaniem skarżącej, o zasadności podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ część argumentów skargi okazała się zasadna.
Zdaniem tut. Sądu wydane w sprawie decyzje organów administracji obu instancji naruszają przepisy prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu, który nakazywał ich uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był w szczególności art. 5 ust. 7 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. – organy powołały ich treść, jednak dla porządku Sąd również ją przytacza. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy – właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. W myśl art. 5 ust. 7 u.c.p.g. w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku.
Należy przy tym podkreślić, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. ilekroć w ustawie jest mowa o: właścicielach nieruchomości - rozumie się przez to także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.
Sąd podkreśla, że możliwość prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego immanentnie związana jest z zebraniem w sprawie niezbędnego materiału dowodowego, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wniosek ten wynika z podstawowej zasady postępowania administracyjnego jaką jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, co pozwala na prawidłowe zastosowanie normy prawa materialnego. Wszechstronna ocena okoliczności konkretnej sprawy jest możliwa jedynie na podstawie kompletnego materiału dowodowego. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie niż oczekiwane przez stronę, to przyczyną tego są istotne powody oraz wskazanie ich w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, organy obydwu instancji nie spełniły obowiązków wynikających z przepisów procesowych, wydały decyzje, nie dysponując wystarczającym materiałem dowodowym, nie ustaliły bowiem wszystkich istotnych dla sprawy faktów, które pozwoliłyby na wydanie prawidłowej decyzji nakazującej skarżącej wykonanie obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy do gromadzenia nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych.
Pierwszą okolicznością, która nie została przez organy wyjaśniona, a w konsekwencji prawidłowo wskazana w wydanych orzeczeniach, jest określenie adresata decyzji. Zgodnie z powołanymi powyżej przepisami to właściciele nieruchomości odpowiadają za: podłączenie ich gospodarstw domowych do sieci kanalizacyjnej, a w przypadku jej braku, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych spełniających odpowiednie standardy. Przy czym analizowana ustawa posługuje się szeroką definicją właściciela nieruchomości. Organy w przedmiotowej sprawie nałożyły obowiązek na wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków na skarżącego, nie wyjaśniając jednocześnie, czy jest on jedynym właścicielem działki nr [...] położonej w miejscowości P.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika (protokół z dnia 25.06.2024 r., k. 12 akt adm. I inst.), że na działce nr [...] w miejscowości P. SHR znajduje się 1 lokal mieszkalny. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować, czy skarżący jest jedynym właścicielem nieruchomości gruntowej – działki nr [...]. W szczególności w aktach brak jest wypisu z ewidencji gruntów i budynków lub księgi wieczystej nieruchomości. Ze znajdującej się w nich deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi (k. 3, akt I inst.) z dnia 23 czerwca 2023 r. wynika, że skarżący zamieszkuje pod adresem P., gmina W., a wraz z nim zamieszkuje 1 osoba. Organy nie wyjaśniły, czy skarżący jest jedynym właścicielem działki, czy też innym podmiotom przysługuje prawo do tej nieruchomości. Zdaniem Sądu obowiązek określony w powołanym powyżej art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. powinien być skierowany łącznie do wszystkich właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości gruntowej – działki nr [...]. Niecelowe i nieracjonalne jest bowiem nakładanie tego obowiązku na właścicieli każdego odrębnego lokalu znajdującego się na przedmiotowej działce. Należy również uznać, że jest to sprzeczne z regulacją określoną w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. i może prowadzić do niemożliwości wykonania tego rodzaju decyzji. Błędem jest przyjęcie, że w przypadku znajdowania się na działce budynku wielorodzinnego każdy władający odrębnym lokalem powinien wykonać odrębny zbiornik bezodpływowy lub oczyszczalnię przydomową.
Warto zauważyć, że stosownie do art. 6 ust. 5 u.z.z.w., jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym lub budynkami wielolokalowymi, umowa, o której mowa w ust. 1 (dotycząca dostarczania wody lub odprowadzanie ścieków), jest zawierana z ich właścicielem lub z zarządcą. Powołana regulacja nakazuje w sposób odmienny traktować nieruchomości w przypadku, gdy znajduje się na nich kilka lokali mieszkalnych, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie.
Kolejną istotną kwestią, która nie została dostatecznie wyjaśniona w realiach niniejszej sprawy jest status sieci kanalizacyjnej lub jej pozostałości znajdującej się na działce skarżącego a także możliwości jej wykorzystania do realizacji obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Poza bardzo lakonicznymi protokołami kontroli z dnia 15 maja 2024 r. (k. 6 akt adm. I inst.) oraz z dnia 24 czerwca 2024 r. (k. 12 akt adm. I inst.) w aktach brak jest dowodów potwierdzających ustalenia organów odnoszące się do istnienia lub nieistnienia sieci kanalizacyjnej, która pozwoliłaby na prawidłową gospodarkę ściekami wytworzonymi w gospodarstwie domowym skarżącej. Należy zauważyć, że to skarżący złożył do akt kopie mapy ewidencyjnej z zaznaczonym przebiegiem sieci kanalizacyjnej. Organ odniósł się do tego zagadnienia jedynie w uzasadnieniu decyzji, nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących niemożliwość wykorzystania tej sieci do celów określonych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Samo uzasadnienie decyzji i znajdująca się tam argumentacja nie może zaś zastąpić ustaleń organu opartych na odpowiednim materialne dowodowym.
W ustalonym, spornym, stanie faktycznym organy nie wykazały, czy owa sieć nie pozwala na uznanie, że został spełniony obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. Należy domniemywać, że przez wiele lat nieruchomość zamieszkiwana przez skarżącego miała prawidłowo (zgodnie z prawem) zapewniony dostęp do kanalizacji sanitarnej (zbiornika bezodpływowego), a organy publiczne, w szczególności: gminy, nadzoru budowlanego i nadzoru sanitarnego nie dostrzegały żadnych problemów w funkcjonowaniu istniejących rozwiązań. Organ I instancji w uzasadnieniu wskazał, że część istniejącej infrastruktury sanitarnej znajduje się poza nieruchomością skarżącej i nie może być wykorzystana do prawidłowego odprowadzania ścieków. Jednocześnie nie odniósł się w ogóle do kwestii legalności istniejących rozwiązań, warunków przyłącza sanitarnego określonych w decyzjach budowalnych wydawanych w przeszłości oraz przyczyn, z powodu których lokal mieszkalny skarżącego po wielu latach użytkowania i funkcjonowania został pozbawiony dostępu do sieci sanitarnej. Wójt w decyzji opisał jedynie obrót działkami, na których znajduje się lub znajdowała odpowiednia infrastruktura, nie wykazał natomiast, czy ona nada funkcjonuje i czy możliwe jest wykorzystanie jej w realiach przedmiotowej sprawy.
W aktach sprawy znajduje się ponadto decyzja Kolegium z dnia 8 kwietnia 2024 r. (k. 12-17 akt adm. II inst.) uchylająca do ponownego rozpoznania decyzję Wójta Gminy Wojciechów, na podstawie której nałożono na skarżącego obowiązek ponoszenia opłaty za opróżnianie zbiornika bezodpływowego położonego na działce nr [...] w miejscowości P. Z decyzji tej wynika, że organ I instancji dostrzegał możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury (sieci) na działce nr [...], na której znajduje się lokal mieszkalny skarżącego, w celu prawidłowej realizacji obowiązku gospodarowania nieczystościami ciekłymi. W zaskarżonej obecnie decyzji zagadnienie to w zasadzie zostało pominięte, ponadto organ jako podmiot zobowiązany wskazał inną osobę niż w poprzedniej decyzji, co dodatkowo świadczy o błędnym skierowaniu orzeczenia.
Mając na uwadze powyższe, konieczne było uznanie, że nie ustalono prawidłowo wszystkich okoliczności sprawy – naruszono przepisy postępowania administracyjnego – co uniemożliwia ocenę prawidłowości zastosowania przez organy norm prawa materialnego. Podsumowując, organy nie ustaliły, czy skarżący jest wyłącznym właścicielem działki nr [...], czy też ewentualny obowiązek wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. powinien być nałożony łącznie (w jednym akcie administracyjnym) na wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. W związku z tym, że przedmiotowy obowiązek odnosi się do wykonania określonych robót budowalnych, powinien być nałożony na wszystkie podmioty posiadające prawo do dysponowania przedmiotową działką na cele budowalne w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 418). Obciążając bowiem tym obowiązkiem podmioty niedysponujące owym prawem, można byłoby doprowadzić do niemożliwości wykonania decyzji. Ponadto zebrany materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy znajdująca się na działce skarżącego, a także na okolicznych działkach, infrastruktura sanitarna nie pozwala na wypełnienie obowiązków wynikających z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. z wykorzystaniem istniejącej sieci. Zagadnienie to jest kluczowe dla niniejszej sprawy i powinno być rozstrzygnięte (o ile to możliwe) w ramach całego układu powiązanego istniejącą w przeszłości infrastrukturą sanitarną.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania obejmujących uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni przedstawione powyżej wytyczne Sądu, którymi stosownie do art. 153 p.p.s.a. jest związany.