II SA/Lu 247/25

II SA/Lu 247/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jacek Czaja
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 8, art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1 i pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 16 sierpnia 2024 r., znak: SKO.41/3171/OS/2024 w przedmiocie zasiłku celowego zwrotnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. G.-S. od Skarbu Państwa, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Uzasadnienie
S. K. (dalej jako: skarżąca lub strona), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako: organ lub Kolegium) z dnia 16 sierpnia 2024 r. znak: SKO.41/3171/OS/2024, na podstawie której utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 22 lipca 2024 r., nr OPS/150/07/24/210000 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego zwrotnego z przeznaczeniem na zakup leków, leczenie, przejazdy do lekarzy specjalistów w L., N. i K..
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. Wójt Gminy S. odmówił skarżącej przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego zwrotnego. W uzasadnieniu wskazano, że uzyskiwany przez stronę dochód przekracza kryterium dochodowe wynoszące 776 zł - określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej jako u.p.s.). Dlatego też brak było podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. Dodatkowo podkreślono, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie uzasadnia przyznania specjalnego zasiłku określonego w art. 41 pkt 2 u.p.s. Zdaniem organu strona nie znajduje się w szczególnych okolicznościach, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia w tej formie. Organ podkreślił, że strona nie jest pozbawiona środków do życia, nie zaistniały w jej życiu szczególne wydarzenia, które drastycznie wpłynęłyby na jej sytuację. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym organ nie dostrzegł, aby sytuacja strony stanowiła szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia osobie przekraczającej kryterium dochodowe.
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 25 lipca 2024 r. złożyła S. K. podnosząc, że organ I instancji nie wziął pod uwagę jej problemów zdrowotnych. Zdaniem strony okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego nie odbiera jej prawa do uzyskania zasiłku celowego zwrotnego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 16 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium opisało stan faktyczny sprawy oraz powołało przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stały się podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie uzasadnia przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s., gdyż przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Kolegium wyjaśniło również, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s., na co wskazują ustalenia wywiadu środowiskowego oraz zgromadzone dokumenty. Zdaniem Kolegium fakt, że strona jest osobą przewlekle chorą i niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym nie świadczy o znajdowaniu się jej w szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s.
Skargę na powyższą decyzję w dniu 16 września 2024 r. złożyła S. K.. Skarżąca podkreśliła, że organy w ogóle nie rozpatrzyły jej podania w świetle przesłanek odnoszących się do zasiłku zwrotnego, który powinien być jej przyznany. Strona podkreśliła, że organy skupiły się na przesłankach odnoszących się do specjalnego zasiłku celowego, a nie zasiłku zwrotnego. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonych decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie oraz wnioskując o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiająca skarżącej przyznania specjalnego zasiłku na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s., tzw. zasiłku celowego zwrotnego.
Zgodnie z powołanym przepisem: w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Należy wyjaśnić, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności – niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny, którego zakres zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku zasiłku celowego oraz specjalnych zasiłków określonych w art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s.
Rolą zasiłku celowego w systemie pomocy społecznej jest zaspokojenie potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową.
Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącej należy uznać, że pomimo utrzymywania się przez nią wyłącznie ze świadczeń socjalnych – zasiłku stałego w wysokości 1000 zł, zasadna była odmowa przyznania jej zasiłku celowego zwrotnego. Organy prawidłowo ustaliły, co wynika również z twierdzeń samej skarżącej, że jest ona osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca ponosi część kosztów utrzymania mieszkania (zajmuje pomieszczenie na piętrze budynku jednorodzinnego z dostępem do łazienki), w szczególności partycypuje w rachunkach za wodę, gaz oraz energię elektryczną, a także wywóz odpadów. Koszt utrzymania mieszkania wraz z mediami nie przekracza kwoty 250 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca z uwagi na problemy zdrowotne (orzeczona niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym) wydaje około 350 zł miesięcznie na leki i leczenie. Sytuacja skarżącej jest znana organowi pomocy społecznej, jest ona objęta stałą pomocą finansową (zasiłek stały w wysokości 1000 zł) oraz pomocą okresową między innymi na dożywianie. Twierdzenia skarżącej o konieczności zwiększenia wydatków na leczenie nie zostały przez nią wykazane, a bieżące faktury przedłożone organowi I instancji nie potwierdzają tego faktu. Natomiast ze względu na zakres przyznanej pomocy w formie zasiłku stałego oraz na dożywianie, a także stosunkowo niewielkie comiesięczne wydatki na utrzymanie strona nie jest pozbawiona niezbędnych środków na bieżące potrzeby.
Istotne jest, że organ nie miał podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 u.p.s. z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, wynoszącego stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. 776 zł. Rację mają organy pomocy społecznej, że w realiach przedmiotowej sprawy nie było podstaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. Jak słusznie wskazały organy sytuacji skarżącej nie można określić mianem "szczególnej" w znaczeniu nadanym temu terminowi przez art. 41 pkt 2 u.p.s. Przez "szczególnie uzasadniony przypadek" należy bowiem rozumieć sytuacje nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach oraz ingerujące w plany życiowe, nienależące do zdarzeń codziennych. Sam fakt niepełnosprawności i niskich dochodów oraz występujących konfliktów rodzinnych nie może być uznany za tego rodzaju przypadek szczególny.
Należy podkreślić, że przysługujące organom uznanie administracyjne w sprawach świadczeń z pomocy społecznej ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia tych interesów organ orzekający w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej okolicznościami. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem pełniejsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (najczęściej ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego. Nie można zgodzić się również z zarzutem skarżącej, że przyznając zasiłek celowy zwrotny nie jest brana pod uwagę przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", gdyż zwrot ten odnosi się zarówno do świadczeń określonych w art. 41 pkt 1, jak i art. 41 pkt 2 u.p.s. Dlatego też organy prawidłowo rozważały, czy w sprawie zaistniała taka wyjątkowa sytuacja.
Istotne jest również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Powołane powyżej przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s., transponują na grunt ustawy o pomocy społecznej zasadę pomocniczości stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych (wyrażoną w preambule) oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego. Odnosząc zasadę pomocniczości do sfery praw socjalnych należy podnieść, że podmioty publiczne mają obowiązek wspierać jednostki w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego jej godności, ale nie mogą jej wyręczać i zastępować indywidualnej aktywności. W swej istocie działanie podmiotów publicznych ma jedynie charakter posiłkowy (subsydiarny) w stosunku do aktywności jednostki. Państwo i jej struktury nie są, zgodnie z powyższym, powołane do zaspakajania wszystkich potrzeb bytowych ludności, a jedynie mają wspierać jednostki lub rodziny, które z przyczyn przez siebie niezawinionych znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.
W ocenie Sądu rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy obu instancji prawidłowo odczytały zawarte w ustawie ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, a także poprawnie odniosły się do przesłanek szczegółowych w tym zasad odnoszących się do przyznawania zasiłków celowych oraz specjalnych zasiłków celowych o charakterze zwrotnym. Organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego też nie przekroczyły przysługującego im w niniejszej sprawie uznania administracyjnego.
Należy podkreślić, że żaden z organów orzekających, a także Sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej. Wbrew jednak stanowisku skarżącej, okoliczności podnoszone przez nią nie mogły stanowić podstawy do przyznawania wnioskowanego świadczenia. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych.
Obowiązujące przepisy nie gwarantują prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest również, że wnioskodawczyni nie jest pozbawiona pomocy socjalnej. Organy przyznały jej zasiłek stały, a także wspierają świadczeniami na zakup posiłku i żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu". Rolą organów nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb beneficjentów świadczeń, nawet jeżeli spełniają oni kryterium dochodowe.
Całokształt okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a wydane w ramach uznania administracyjnego decyzje odmowne zostały prawidłowo uzasadnione.
Końcowo warto podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.